|

درباره رئاليسم

«مكتب‌ها و جنبش‌هاي ادبي» نام مجموعه‌اي است كه نشر سفير منتشر مي‌كند و مدتي پيش كتاب اول اين مجموعه با عنوان «رئاليسم» به چاپ رسيد. «رئاليسم» كتابي است از آيرا مارك ميلن كه با ترجمه اكرم رضايي‌بايندر منتشر شده است. اين كتاب در چند فصل كوتاه به رئاليسم پرداخته است و به اين ترتيب خواننده را با اين مكتب مهم ادبي آشنا مي‌كند. كتاب در ابتدا به پيدايش رئاليسم در ميانه قرن نوزدهم اشاره مي‌كند و درباره آن مي‌نويسد: «رئاليسم ادبي نخست در فرانسه و در اواسط قرن نوزدهم شكل گرفت و چيزي نگذشت كه در انگلستان، روسيه و امريكا نيز رواج يافت. اين مكتب بيشتر از طريق رمان معرفي شده و بسياري از رمان‌هايي كه در اين مكتب نوشته شده‌اند جزو بهترين رمان‌هاي تاريخ به حساب مي‌آيند. نويسندگان رئاليست در پي يافتن نگاهي بودند كه واقع‌گرايانه و به دور از تعصب حقايق موجود در داستان را روايت كند. اين نويسندگان در شناخت رواني شخصيت‌ها، توصيف دقيق زندگي روزمره و همچنين ارايه ديالوگ‌هايي برگرفته از زبان مردم عادي مهارت‌ فوق‌العاده‌اي پيدا كردند. تلاش رئاليست‌ها بر اين بوده كه فرهنگ زمانه خود و همچنين اقشار مختلف جامعه را به دقت به تصوير بكشند. بنابراين نويسندگان رئاليست اغلب به سراغ درون‌مايه‌هاي اجتماعي-اقتصادي رفته و به تناقض بين شرايط زندگي فرودستان و طبقه اشراف در جوامع شهري و روستايي پرداخته‌اند». از نويسندگان رئاليست شاخص ادبيات فرانسه مي‌توان به بالزاك، گوستاو فلوبر، اميل زولا و گي دوموپوسان اشاره كرد. در ادبيات روسيه نيز چهره‌هايي چون ايون تورگنيف، فئودور داستايفسكي و تولستوي از چهره‌هاي شاخص ادبيات رئاليستي به شمار مي‌روند. چارلز ديكنز، جورج اليوت و آنتوني ترولوپ نيز از نويسندگان مهم ادبيات انگليسي‌اند كه آثاري رئاليستي نوشته‌اند. ويليام دين هاولز نيز از نويسندگان شاخص اين مكتب در ادبيات آمريكا محسوب مي‌شود. در كتاب درباره ارتباط رئاليسم و ناتوراليسم نيز آمده: «مكتب ادبي ناتوراليسم كه شاخه‌اي برگرفته از رئاليسم به حساب مي‌‌آيد تاكيد بيشتري روي نماياندن دقيق جزئيات زندگي روزمره دارد. در ايالات متحده نيز بومي‌گرايي و ادبيات محلي شاخه‌هايي بودند كه از رئاليسم منشعب شدند. رئاليسم تاثير عميقي بر نمايش و آثار نمايشي نيز گذاشت و باعث به وجود آمدن تحولي در طراحي صحنه و لباس، سبك اجرا و بيان ديالوگ شد». كتاب در بخش بعدي‌ خود، به معرفي اجمالي نويسندگان شاخص رئاليسم پرداخته است و بعد از آن نيز برخي آثار شاخص اين مكتب را معرفي كرده است. «آنا كارنينا»، «هلوي چاق»، «جنايت و مكافات»، «ديزي ميلر»، «ديويد كاپرفيلد»، «ژرمينال»، «مصائب راهي تازه»، «كمدي انساني»، «مادام بواري» و «ميدل مارچ» آثاري هستند كه كتاب به آنها توجه كرده است. بخش ديگري از كتاب به درون‌مايه‌هاي ادبيات رئاليستي اختصاص دارد. اختلاف طبقاتي، جامعه شهري، فلسفه و اخلاق، ازدواج و خانواده ازجمله مضامين تكرارشونده در ادبيات رئاليستي دانسته شده است. در قسمتي از اين بخش كتاب آمده: «يكي از مضاميني كه نويسندگان رئاليست به آن پرداخته‌اند اختلاف اجتماعي و اقتصادي بين طبقات مختلف جامعه بوده است. بسياري از نويسندگان رئاليست در تلاش براي گنجاندن شخصيت‌هايي از اقشار مختلف جامعه در آثار خود، تفاوت بين تهي‌دستان و ثروتمندان را به طرز بارزي درآثار خود به تصوير كشيده‌اند. در رمان ديويد كاپرفيلد، شخصيت اصلي داستان همان درد و رنجي را متحمل مي‌شود كه ديگر كودكان فقير به خاطر كار اجباري در كارخانه تجربه مي‌كنند. در رمان ژرمينال نيز زولا به درگيري بين كارگران معدن‌چي و معدن‌داران ثروتمند، كه منجر به اعتصاب مي‌شود، مي‌پردازد. او در جريان داستان نظريه‌هاي سياسي گوناگوني را نيز در مورد شرايط طبقه كارگر مطرح مي‌كند. در رمان مصائب راهي تازه، هاولز شخصيت‌هايي با افكار سياسي گوناگون را به تصوير مي‌كشد كه در جريان‌ راه‌ا‌ندازي يك مجله با همديگر اختلاف پيدا مي‌كنند و در انتها مرد جواني در جريان خشونت‌هاي ناشي از اعتصاب كارگران كشته مي‌شود. در رمان جنگ و صلح نيز تولستوي به اختلاف بين زمين‌داران روس و سرف‌هايي كه روي زمين آن‌ها كار مي‌كنند مي‌پردازد. نويسندگان زيادي از طريق نشان‌دادن اختلاف طبقاتي به دغدغه‌هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي موجود پرداخته‌اند». ويژگي‌هاي سبكي، شاخه‌هاي ديگر مكتب رئاليسم و بستر تاريخي آن از موضوعات ديگري است كه كتاب به آنها پرداخته است. همچنين در بخشي ديگر از كتاب با عنوان در بوته نقد، مقاله‌اي از ليز برانت آمده كه در آن مكتب رئاليسم را از منظر تئاتر و نمايش بررسي كرده است. در بخشي از اين مقاله مي‌خوانيم: «مكتب ادبي رئاليسم تاثير قابل ملاحظه‌اي بر تمام ابعاد ادبيات نمايشي و توليدات نمايشي در اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم گذاشت. نمايش‌هاي رئاليستي از اجراي مبالغه‌آميز و احساسات اغراق‌شده فاصله گرفت تا نتيجه كار به زندگي واقعي مخاطبان نزديك‌تر شود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.