|

از لنينگراد تا منظومه شمسي

«من اول نقاشم، بعد مامور سانسور. اين جمله را پيرارسال كه كشان‌كشان به طبقه سوم مجتمعي از آپارتمان‌هاي اشتراكي مي‌رفتم كه بيوه برادرم و پسر چهارساله‌اش در آن زندگي مي‌كردند بايد به خودم متذكر مي‌شدم. زنِ برادرم با اندك اخمي از سر تعجب در را باز كرد. انتظار ديدنم را نداشت. تا پيش از آن هرگز همديگر را نديده بوديم. گفتم: من رومن اسيپوويچ ماركين هستم. برادرشوهرتان». اين آغاز كتابي است با عنوان «تزار عشق و تكنو» از آنتوني مارا كه به تازگي با ترجمه مريم حسين‌زاده در نشر نو منتشر شده است. آنتوني مارا، از نويسندگان معاصر آمريكايي است كه در سال 1984 در واشينگتن‌دي‌سي متولد شد. او ابتدا در دانشگاه كاليفرنياي جنوبي مدرك كارشناسي‌اش را گرفت و سپس تحصيلات تكميلي‌اش را در دانشگاه آيووا در رشته نويسندگي خلاق ادامه داد. او همچنين دوره دوساله نويسندگي را هم در دانشگاه استنفورد گذراند و بعد در همان‌جا به تدريس مشغول شد. اولين رمان مارا، كتابي با نام «منظومه‌اي از پديده‌هاي حياتي» نام دارد كه در سال 2013 منتشر شد. او با همين اثر اولش با اقبال زيادي روبه‌رو شد و جوايز متعددي هم به دست آورد. «تزار عشق و تكنو» كه اخيرا به فارسي منتشر شده، اثري ديگر از مارا است كه در سال 2016 برنده جايزه فرهنگستان هنر و ادبيات آمريكا شد. آن‌طور كه مترجم كتاب در مقدمه‌اش ذكر كرده، آنتوني مارا در سال 2017 در فهرست بهترين نويسندگان جوان آمريكايي كه مجله گرانتا هر ده سال يك‌ بار منتشر مي‌كند قرار گرفت و در سال 2018 نيز برنده جايزه پنجاه‌هزاردلاري سيمپسون شد. مترجم در بخشي از مقدمه‌اش نوشته: «مارا از همان سال‌هاي نوجواني دريافته بود كه داستان‌ها ابزاري هستند كه ما به كمك آنها همديگر را مي‌فهميم، گذشته را حفظ مي‌كنيم و از دل آشفتگي‌هاي زندگي‌مان معنا خلق مي‌كنيم. در پاسخ به اين پرسش كه چطور مي‌شود فرزند صالحي از تباري ايتاليايي-ايرلندي درباره روسيه بنويسد، مي‌گويد كه همه‌چيز از پرسه‌زني‌هايش بين قفسه‌هاي كتابفروشي‌ها و علاقه وافرش به ادبيات روسيه، رمان‌هايي چون جنگ و صلح، آنا كارنينا، و برادران كارامازوف شروع شد و از ادبيات قرن نوزدهم روسيه و رمان‌هايي كه تا انتها خواندنشان در نوع خودش ركورد محسوب مي‌شد. تاريخ غني چچن كه نويسندگان بزرگي چون تولستوي، پوشكين، لرمانتف و دوما را به خود فراخواند و به آنها الهام بخشيد». مارا در اين رمان به روايت روسيه پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي مربوط است و اين روايت حاصل تجربه زيسته او در روسيه بوده است. آن‌طور كه مترجم كتاب نوشته، نسخه اوليه رمان مجموعه‌اي از نه داستان كوتاه كاملا مستقل بود اما مارا در بازبيني اثر، درصدد خلق مجموعه‌اي از داستان‌هاي مستقل اما درهم‌تنيده‌اي برمي‌آيد كه حذف هركدام از آنها كل بنا را ويران مي‌كند. داستان‌هاي اين اثر، در فاصله قرن بيستم تا بيست‌ويك در روسيه رخ مي‌دهند و به قول مترجم، «همچون تجربه نوستالژيك گلچين‌كردن آهنگ‌ها براي نوار كاست، انتخاب و در كنار هم چيده مي‌شوند. نوارهايي كه همواره براي ما بازگوكننده روايتي بزرگ‌تر از تك‌آهنگ‌هاي كوچك دوست‌داشتني‌مان بوده‌اند. نواري كه الكسي، نوجوان عاشق تكنو، در لحظه خداحافظي به برادرش كوليا مي‌دهد نمادي مي‌شود از تمامي آنچه كوليا به آن عشق مي‌ورزد و تمامي آنچه از‌دست‌دادنش او را مي‌ترساند. مردم غالبا بو را برانگيزنده خاطرات مي‌دانند اما براي مارا موسيقي چنين نقشي دارد و او موسيقي چايكوفسكي را در جاي‌جاي اين اثر جاري كرده است. هر روي اين نوار چهار داستان دارد و داستان مياني، تزار عشق و تكنو، ميان‌پرده‌اي است كه دو روي نوار را به هم پيوند مي‌دهد». به اين ترتيب آنتوني مارا در اين كتاب، با گلچيني از داستان‌هاي كوتاه گستره‌اي به وسعت يك قرن را درمي‌نوردد. اين داستان‌هاي مستقل و در عين‌حال درهم‌تنيده از تونل‌هايي در زير لنينگراد در سال 1937 آغاز و به سالي نامعلوم در منظومه شمسي ختم مي‌شوند. داستان‌هاي اين كتاب در بستري از حوادث تاريخي و اجتماعي مهم روايت شده‌اند با اين‌حال در آنها بيشتر با آدم‌هاي عادي روبه‌روييم. در بخشي ديگر از كتاب مي‌خوانيم: «شب را در كيسه جنازه با زيپ بسته مي‌گذرانند. صبح كه مي‌شود، كوليا از نهري مي‌نوشد كه آبش از آب تمام شيرهاي لوله‌كشي‌اي كه ديده، زلال‌تر است. دقيق‌تر كه بررسي مي‌كنند، مي‌فهمند اين نهر نيست بلكه يك كانال آبياري باستاني است كه هنوز يك قرن پس از آخرين كِشت‌ها، كرت‌ها را آب مي‌دهد. تصميم مي‌گيرند به پايين تپه بروند و كوليا قطب‌نماي شكسته را به سمت دره مي‌گيرد تا مثلا مسير درست را تعيين كند. درخت‌هاي كف دره انبوه‌تر مي‌شوند و همچنان كه آنها از پشته ديگري بالا مي‌روند درخت‌ها جاي خود را به علف‌هايي تا كمر مي‌دهند. رگه‌هاي عموديِ سنگ‌هاي سفيد دامنه‌هاي سرسبز را در فواصل نامرتبي قطع مي‌كند...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.