|

از مهاجرت تا دربی کنتاکی

شرق: «شرایط» عنوان مجموعه کتاب‌هایی است شامل داستان‌، جستار و شعر از نویسندگان و شاعران ایران و جهان که در نشر کتاب پاگرد منتشر شده است. «زمستان» از جونو دیاز، «بصر» از هلن سیکسو، «دربی کنتاکی درب‌‌و‌داغان است» از هانتر اس. تامپسن و «موسیقی اریش زان و داگون» از اچ.‌پی لاو کرافت از جمله کتاب‌هایی است که در این مجموعه منتشر شده است. «زمستان» یک داستان است از جونو دیاز به ترجمه معین فرخی، همراه با مقدمه‌ای از مترجم درباره نویسنده. جونو دیاز نویسنده‌ای متولد دومینیکن و ساکن آمریکاست. چنان‌که در مقدمه مترجم بر داستان «زمستان» آمده، مهاجرت، روابط خانوادگی و تاریخ دومینیکن از دغدغه‌های دیاز است. دغدغه مهاجرت و روابط خانوادگی را در همین داستان «زمستان» نیز می‌توان دید. دیاز در این قصه داستان خانواده‌ای مهاجر را روایت می‌کند؛ خانواده‌ای که به آمریکا مهاجرت کرده‌اند. دیاز در این قصه از زبان فرزند خانواده مواجهه مهاجران با فرهنگ و سبک زندگی آمریکایی را تصویر کرده است. طنز یکی از مؤلفه‌های این قصه است. دیاز در «زمستان» به گروه‌های در حاشیه و آنها که به نحوی در یک فرهنگ مسلط دیگری به حساب می‌آیند، پرداخته و به اینکه این دیگری‌ها به چه نحو می‌کوشند خود را در فرهنگ مسلط حل کنند. در بخشی از این قصه آمده است: «از آن‌جا که نمی‌توانستیم برویم بیرون - پاپی یک بار گفت چون خیلی سرده، ولی واقعا همه‌اش به این خاطر بود که این‌جور عشقش می‌کشید‌- بیش‌ترِ وقت‌ها می‌نشستیم جلوی تلویزیون یا برف‌های بیرون را نگاه می‌کردیم. مامی همه‌چیز را ده بار تمیز می‌کرد و برای‌مان غذاهای رنگارنگ درست می‌کرد. همه‌مان لال و کِسل بودیم. همان اوایل مامی به این رسید که تلویزیون‌دیدن برای‌مان خوب است؛ می‌تونید باهاش زبان یاد بگیرید. ذهن‌های جوانِ ما را مثلِ آفتابگردان‌هایی بشاش و حساس می‌دید که تشنه‌ی نورند، و تا آن‌جا که می‌شد ما را می‌نشاند نزدیکِ تلویزیون تا نور بیش‌تری به‌مان بخورد. اخبار و سریال طنز و کارتون می‌دیدیم، تارزان، فلش‌ گوردون، جُنی کوئست، هرکولی‌ها، خیابان سِسِمی، روزی هفت‌هشت ساعت تلویزیون می‌دیدیم و درنهایت از خیابان سِسِمی بود که کلی چیز یاد گرفتیم. من و برادرم هر کلمه‌ای را که یاد می‌گرفتیم بین خودمان دست‌به‌دستش می‌کردیم، مدام تکرارش می‌کردیم و وقتی مامی ازمان می‌خواست بهش بگوییم چه‌جوری تلفظش می‌کنند، سرمان را تکان می‌دادیم و می‌گفتیم نگرانِ اونش نباش. می‌گفت بگید چه‌جوری، و وقتی کلمه‌ها را آرام‌آرام تلفظ می‌کردیم و حباب‌های آبکی و شُل و گنده‌ای از صدا می‌ساختیم، عمرا نمی‌توانست عینِ ما تلفظ کند. لب‌هایش انگار برای ساده‌ترین صداها هم به زور از هم باز می‌شدند. می‌گفتم خیلی افتضاحه. می‌گفت مگه شماها از انگلیسی چی می‌دونید؟ سر شام، مامی انگلیسی‌اش را روی پاپی امتحان کرد، اما پاپی فقط به پِرنیلش سیخونک زد، که خب بهترین دست‌پختِ مامی هم نبود. آخرش پاپی گفت یه کلمه هم از حرف‌هات نمی‌فهمم. بهتره کارهای انگلیسی‌تون رو خودم بکنم». اگر در قصه «زمستان» جونا دیاز مهاجر‌بودن نمودی از دیگری‌بودن است، در قصه «بصر» از هلن سیکسو که با ترجمه تارا کابلی در همین مجموعه «شرایط» منتشر شده، این نقصی جسمانی است که دیگری‌شدن را رقم می‌زند. سیکسو که اهل فلسفه و نظریه هم هست، در این قصه مشکل بینایی شخصیت قصه‌اش را به نحوی با مفاهیمی فلسفی گره می‌زند. شخصیت این قصه زنی است که دچار ضعفی در بینایی است و این، دید او را از سایرین متفاوت می‌کند. داستان با همین شرح ضعف دید و نزدیک‌بینی شخصیت قصه آغاز می‌شود و با این عبارت: «نزدیک‌بینی نقص او بود، سنگینی تحمل‌ناپذیری بر دوشش، حجاب ادارک‌ناپذیر مادرزادش» و کمی بعد در تشریح و توصیف این وضعیت آمده است: «زن با حجابی بر چشمانش زاده شده بود. نزدیک‌بینی شدید افسونِ جنون‌آوری میان او و دنیای پیرامونش می‌گستراند. از بدو تولد پرده‌ای بر جانش کشیده شده بود. مناظر گویی به چنگال‌هایی سست و عاجز می‌ماندند، برای ستاندن سهم ناچیزی از واقعیت. یک نزدیک‌بین خوب می‌داند که نزدیک‌بینی هم برای خود سازوکاری استدلالی دارد، هرچند متزلزل، عدم قطعیتی ابدی را بر ذهن حاکم می‌کند که هیچ واسطه‌ی بیرونی‌ای نمی‌تواند آن را از هم بپاشاند. از آن پس زن دیگر نمی‌دانست. هستی‌اش با تردید در آمیخته بود: آیا اشیا ناپدید شده بودند یا این او بود که آن‌ها را ناپیدا می‌دید؟ هرگز نتوانسته بود با فراغ بال به پدیده‌ای بنگرد. امر دیدن به هیئت باوری سست و لرزان درآمده بود. باور همه‌چیز در حد شاید بود. چنین بود که زیستن به مهلکه‌ای بدل شد. وقتی سراسیمه به سوی مادرش می‌دوید، احتمال خطا تا آخرین لحظه با او و در کنارش می‌ماند. و چه می‌شد اگر در لحظه‌ای که به چهره‌ی مادرش نزدیک می‌شد ناگهان در‌می‌یافت که آن زن مادرش نیست؟ چه رنجی نهفته در ناتوانی تمییز زنی غریبه با مادرم، و چه شرمی در هم‌قدر دیدن آشنا و بیگانه. آیا خون فریاد برنمی‌آورد؟ آیا تفاوتی احساس نمی‌کند؟ خیانت خون، بدعهدی حواس، تا جایی که مادرت را اشتباه بگیری. همه‌چیز را اشتباه بگیری و این گستره‌ی خطا مادرت را هم در برگیرد. جسم بر این دو دیده می‌شورد. دیدگانی که نمی‌توانند چابک‌تر بدوند. انگار ذاتا مهارشان کرده باشند. تمام نیروهای جهان هم اگر مجموع شوند سرعت این دو چشم از این بیش‌تر نمی‌شود. حقایق درست در لحظه‌ی پیش از پایان نقاب از چهره برمی‌گیرند. آیا آنچه را می‌بینیم به‌راستی می‌بینیم؟ آن چیز ناموجود شاید هست بوده. بودن یا نبودن هیچ‌کدام بدون دیگری معنا نداشت». از دیگر کتاب‌های چاپ‌شده در مجموعه «شرایط» نشر کتاب پاگرد، «موسیقیِ اریش زان و داگون» نوشته اچ. بی. لاو کرافت است که با ترجمه محسن کاس‌نژاد منتشر شده. این کتاب شامل دو قصه است به نام‌های «موسیقیِ اِریش زان» و «داگون». قصه موسیقی اریش زان ماجرای محله‌ای گمشده به نام رو دوسیل است که راوی زمانی در آن زندگی می‌کرده و موسیقی‌ای را می‌شنیده که پیرمردی به نام اریش زان می‌نواخته. در این موسیقی گویی رازی بوده است. اکنون که ظاهرا مدتی از آن قضایا گذشته، راوی آمده است تا آن محله را پیدا کند اما از رو دوسیل رد و نشانی نیست. راوی می‌گوید در آن محله زندگی فقیرانه‌ای را گذرانده و موسیقی اریش زان را شنیده بوده است. او آن‌گاه شرح زندگی در این محله و آن موسیقی رازآمیز را بازمی‌گوید. آنچه می‌آید سطرهایی است از این قصه که در آن راوی نوازندگی اریش زان و موسیقی او را در یکی از شب‌هایی که اریش زان گویی غریب‌تر از همیشه می‌نواخته وصف می‌کند: «توصیف نوازندگی اریش زان در آن شب دهشتناک کاری بیهوده است. آن موسیقی ترسناک‌ترین چیزی است که در عمرم شنیده‌ام و حالا که چهره‌اش را به یاد می‌آورم، درمی‌یابم که محرکش چیزی نبود جز وحشت محض. او سعی داشت تا با سروصدای به‌راه‌انداخته، چیزی را از آنجا دور کند و یا صدایی را خفه سازد، اما چه چیز را؟ نمی‌دانم و این به ‌نظرم بسیار ترسناک می‌آمد. نوای ساز او اینک بسیار وهم‌انگیز و جنون‌آمیز شده بود، اما هنوز نبوغ سرشاری که از آن پیرمرد سراغ داشتم، در موسیقی‌اش طنین‌انداز بود. این‌بار تِم موسیقی‌اش را شناختم، او داشت قطعه‌ رقص مجار می‌نواخت و این نخستین‌باری بود که می‌شنیدم زان کار آهنگ‌ساز دیگری را اجرا می‌کند. رفته‌رفته صدای سازش بلند و بلندتر می‌شد؛ وحشیانه و وحشیانه‌تر؛ گویی جیغ می‌کشید و مویه می‌کرد...». قصه بعدی کتاب با عنوان «داگون» باز شرح موقعیتی غریب است، این‌بار از نوعی دیگر. راوی در حال نوشتن اتفاقی است که در زمان جنگ در اقیانوس آرام و روی کشتی‌ای که او مباشر محموله‌هایش بوده، برای او و همراهانش رخ داده است. اتفاقی که به‌دنبال آن راوی در دریا سرگردان می‌شود. ماجرا از این قرار است که کشتی به تصرف آلمانی‌ها درمی‌آید و سرنشینان کشتی اسیر می‌شوند؛ اما راوی با قایقی کوچک فرار می‌کند. روی قایق به خواب می‌رود و بیدار که می‌شود خود را «نیمه‌غریق در گستره‌ لزجی از باتلاقی سیاه و دوزخی» می‌یابد. «دربی کنتاکی درب و داغان است» نوشته هانتر اس. تامپسن دیگر کتاب منتشرشده در مجموعه «شرایط» است. این کتاب که با ترجمه طهورا آیتی منتشر شده، جُستاری است که چنان‌که در مقدمه آن اشاره شده، هانتر اس. تامپسن در آن از خلال روایت طنزآمیز یک مسابقه اسب‌دوانی، آمریکای دوران نیکسن را نقد می‌کند. شیوه نوشتار تامپسن همان‌طورکه در آغاز همین مقدمه اشاره شده، نوعی از ژورنالیسم است که «ژورنالیسم گانزو» نامیده می‌شود. در مقدمه جستار «دربی کنتاکی درب و داغان است» درباره این نوع از ژورنالیسم آمده است: «ژورنالیسم گانزو سبکی از ژورنالیسم است که در آن گزارشگر ادعای بی‌طرفی ندارد و روایت اغلب از زبان اول‌شخص شرح داده می‌شود. نخستین‌بار بیل کاردوسو، ژورنالیست آمریکایی، برای توصیف نثر تامپسن واژه‌ گانزو را به ‌کار برد که پس از آن در وصف این گونه‌ جدید ژورنالیسم به کار رفت: ژورنالیسمِ وابسته به ملاحظات شخصی و طبعا غیربی‌طرف». جستار «دربی کنتاکی درب و داغان است» با طراحی‌های رالف استدمن همراه است. طراحی‌هایی با مداد ابرو و ماتیک. آنچه می‌خوانید سطرهایی است از این جستار: «ازدحام در خیابان‌های دور و بر مسیر مسابقات سنگین بود؛ حرکت جمعیت کُند، هوا خیلی گرم. در مسیر آسانسور لژ مطبوعات، درست داخل استادیوم، به یک ردیف سرباز برخوردیم که همه باتوم‌های سفید دراز دستشان بود. حدود دو جوخه، با کلاه‌خود. مردی که کنارمان می‌آمد گفت فرماندار و دار و دسته‌اش بودند. استدمن مضطرب پاییدشان. چرا از اون چماق‌ها دارن؟ گفتم: پلنگ‌های سیاه. بعد جیمبوهه توی فرودگاه را یادم آمد و با خودم فکر کردم الان در چه فکری است. احتمالا خیلی عصبی باشد؛ پلیس و سرباز از سر و کول هم بالا می‌رفتند. از وسط جمعیت پیش می‌رفتیم، از ورودی‌ها می‌گذشتیم، از میدان تمرین که در آن سوارکارها اسب‌ها را بیرون می‌آورند و مدتی پیش از هر مسابقه راه می‌برند تا شرط‌بندها خوب بتوانند نگاه‌شان کنند. امروز پنج میلیون دلار شرط بسته می‌شود. یک عالمه برنده، بازنده‌ها بیشتر...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.