|

زير ابر سياه ادلب

احمد وخشيته.استاد دانشگاه ملي اوراسيا

نوزدهم ژانويه بود که رجب طيب اردوغان در ديدار با همتاي روس خود در حاشيه نشست برلين بر «روابط بسيار خوب» مسکو و آنکارا تأکيد کرد و آن را «سيگنال آشکار» براي برخي کشورهاي غربي دانست؛ اما کمتر از دو هفته از اين گفته نگذشته بود که پيشروي نيروهاي نظامي ترکيه در منطقه کاهش تنش ادلب (دوم فوريه) موازنه‌ تهديد را در اين منطقه‌ پرتنش با تهديد بي‌نظمي روبه‌رو کرد.

ريشه‌ اختلافات در ادلب کجاست؟ به نظر مي‌رسد ريشه اختلافات امروز ميان طرفين در ادلب را بايد در گذشته‌ نه چندان دور جست‌وجو کرد؛ يعني همان ايامي که به موجب قطع‌نامه ۲۲۵۴ شوراي امنيت سازمان ملل در سال ۲۰۱۶، تنها داعش و جبهه النصره به عنوان گروه تروريستي در سوريه معرفي شدند و همه‌ طرفين تنها براي مبارزه و نابودي آنها مجوز نبرد نظامي داشتند. تابستان داغ ۲۰۱۸،‌ ارتش سوريه به کمک مستشاران نظامي ايران پيشروي‌هاي خوبي براي مقابله با داعش و النصره داشت و به جز حلب که اردوگاه النصره، داعش و مخالفان اسد بود، ‌تمام خاک سوريه از حضور تروريست‌ها پاکسازي شده بود. ارتش سوريه گذرگاهي را براي چند روز مشخص کرد تا به موجب آن، زنان و بچه‌ها خارج شوند و مرداني که پشيمان شده‌اند، تسليم شوند. در آن دوران ترکيه با حمله نظامي به ادلب مخالف بود و اين موضوع را نه تنها منجر به روانه‌شدن سيل عظيمي از آوارگان به سمت ترکيه مي‌دانست، بلکه تأکيد داشت که اين موضوع مي‌تواند منجر به تشديد خشونت‌ها و يک فاجعه انساني شود. در هفتم سپتامبر ۲۰۱۸، رؤساي جمهور سه کشور روسيه، ترکيه و ايران در تهران گرد هم آمدند تا روند استقرار صلح در سوريه را جست‌وجو کنند؛ مذاکراتي که در پايان نتيجه‌اي نداشت و منجر به مذاکرات دوجانبه اردوغان و پوتين در سوچي شد. يک بام و دو هواي ترکيه در روند مذاکرات آستانه و سوچي، روسيه همواره بر قطع‌نامه ۲۲۵۴ شوراي امنيت تأکيد داشته و به دنبال نشست دوجانبه پوتين و اردوغان در سوچي، گشت‌زني‌هاي مشترکي ميان روسيه و ترکيه براي حفظ صلح در اين منطقه برقرار بوده است. اما چه مي‌شود که پنجشنبه گذشته سرگئي لاوروف، وزير خارجه روسيه در گفت‌وگو با روزنامه راسيسکايا گازتا مي‌گويد ترکيه نتوانسته است به برخي تعهدات خودش مطابق فرمت مذاکرات آستانه عمل کند. به نظر مي‌رسد خلاف آنکه حدود يک‌سال‌ونيم پيش ترکيه واهمه‌ حمله ارتش سوريه با حمايت ايران به مواضع تروريست‌ها در ادلب را داشت، اکنون اين آنکاراست که عزم حمله دارد؛ آن هم نه به اعضاي جبهه ‌النصره، بلکه گروه‌هاي مسلحي که با ترکيه مشکل دارند و آنکارا آنها را تهديدي براي امنيت ملي خويش مي‌داند. اين درست همان موضوعي است که لاوروف از آن به «برخي تعهداتي» اشاره کرد که ترکيه نتوانسته به آن عمل کند؛ يعني «تمييز گروه‌هاي مسلحي که با ترکيه مشکل دارند از جبهه ‌النصره». هيئت روسي در آنکارا به دنبال چه بود؟ دوم فوريه، ارتش ترکيه بدون هشدار قبلي به سوريه در منطقه کاهش تنش ادلب پيشروي مي‌کند و از آنجايي که حتي به مرکز آشتي ملي روسيه در سوريه نيز اطلاع‌رساني نکرده، طبيعتا روسيه نيز مجال اين هماهنگي را نداشته است و ارتش سوريه تحت تأثير اين پيشروي به ارتش ترکيه حمله مي‌کند که به دنبال آن شش نظامي اين کشور کشته و ۹ نفر زخمي مي‌شوند. به دنبال اين تقابل، ترکيه تهديد کرد که اقدام تلافي‌جويانه‌اي انجام مي‌دهد و مسکو اين تنش‌ها را بسيار نگران‌کننده دانست که به موجب آن يک هيئت روسي متشکل از سرگئي ورشنين، معاون وزارت خارجه، الکساندر لاورنتيف، نماينده ويژه پوتين و نمايندگان وزارت دفاع، ستاد کل نيروهاي مسلح و سرويس‌هاي اطلاعاتي روسيه وارد آنکارا شدند. در اين ميان زمزمه‌هايي از احتمال ديدار پوتين و اردوغان نيز شنيده مي‌شود که ديميتري پسکوف، سخنگوي کرملين اعلام کرد توافقي براي اين ديدار انجام نشده است،‌ اما آن را منتفي نيز ندانست. نهايتا دور اول مذاکرات سه ساعت به طول انجاميد و گفته شده است که دور دوم آن هفته آينده برگزار مي‌شود. فرجام:بدون شک مسکو و آنکارا در سال‌هاي اخير بسيار به يکديگر نزديک شده‌اند و يک همکاري استراتژيک ميان آنها در حوزه‌هاي مختلف سياسي، اقتصادي و فرهنگي به وجود آمده است. اما با اين وجود در موضوع ادلب از يک اختلاف تاکتيکي رنج مي‌برند. اگرچه هر يک از طرفين بر برقراري صلح در جبهه زميني در منطقه کاهش تنش ادلب و پيشبرد روند حل‌وفصل سياسي اوضاع تأکيد دارند؛ اما به نظر مي‌رسد مسير آنها براي رسيدن به اين موضوع يکي نيست. روسيه مي‌داند که به تنهايي نمي‌تواند از کوه مشکلات در سوريه عبور کند،‌ به همين دليل همکاري‌هاي نزديک با ترکيه و ايران را تضمين امنيت در سوريه مي‌داند و تأکيد دارد که هر يک از طرفين بايد به دنبال اجراي توافقات موجود پيرامون ادلب، بدون قيد و شرط گام بردارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.