|

‌گفت‌وگوي آيت‌الله بهشتي با مقامات آمریکا

اسناد ويکي ليکس حکايت از مکالمات تلفني چندباره آيت‌الله شهيد محمد بهشتي با مقامات آمريکا بعد از تسخير سفارت آمريکا دارد که اخيرا بخشي از آن ازسوی وب‌سايت «تاريخ ايراني» ترجمه و منتشر شده است. اين اسناد بر پايه گزارش سايروس ونس، وزير وقت امور خارجه ايالات متحده از تسخير سفارت در تهران جمع‌آوري شده است که قسمت‌هايي از آن را در ادامه مي‌خوانيد. ‌‌آيت‌الله بهشتي با آمريکا تماس گرفت در گزارش 15 آبان سايروس ونس آمده است که «آيت‌الله بهشتي در ساعت ۱۳:۲۵ در تماسي تلفني با واشنگتن اعلام کرد که شوراي انقلاب مجوز داده تا ناظران خارجي همچون هلال‌احمر يا يک سفير از کشورهاي اسلامي با گروگان‌ها ديدار کنند. بر اساس اسناد ويکي‌ليکس بهشتي گفت که يکي از روحانيون حاضر در مجموعه سفارت به او اطمينان داده که حال گروگان‌ها خوب است. بهشتي همچنين گفت که در اين لحظه نمي‌تواند مجوز ديدار براي فرستادگان ويژه را صادر کند». ونس ادامه مي‌دهد که «ما همچنان ارتباط تلفني خود را با سه مأمور سفارتمان که در وزارت امور خارجه مستقر هستند، حفظ کرده‌ايم. طبق گزارش آنها جو خيابان‌هاي اطراف معمولا آرام است. کاردار لينگن با سرپرست فعلي وزارت امور خارجه گفت‌وگويي داشته و در آن تأكيد شده که هرگونه اقدامي براي گروگانگيري را بايد به جنبشي که خواستار استرداد شاه هستند مرتبط دانست». وزير امور خارجه وقت ايالات متحده آمريکا تماس با بهشتي را باعث رفع‌شدن نگراني‌هايشان عنوان مي‌کند: «تماس تلفني آيت‌الله بهشتي و کارگروه‌مان اين فرصت را فراهم کرد تا نگراني‌هايمان را با يکي از منابع نزديک به [امام] خميني در ميان بگذاريم. بهشتي مسائل را درک کرد ولي هيچ راهکاري ارائه نداد. او پيشنهاد کرد که پس از جلسه بعدازظهر امروزش با شوراي انقلاب با او تماس بگيريم». او همچنين از برگزاري کنفرانس مطبوعاتي دانشجويان در ايران مي‌گويد: «دانشجويان امروز کنفرانس مطبوعاتي برگزار و تهديد کردند که اگر آمريکا دست به هر اقدامي بزند گروگان‌ها را اعدام خواهند کرد. سخنگوي دانشجويان اعلام کرد که مذاکره‌‌اي با وزارت امور خارجه آمريکا نخواهند کرد و هرگونه درخواست براي برقراري ارتباط به صورت غيرمستقيم از طريق افرادي مانند احمد خميني، فرزند آيت‌الله را نمي‌پذيرند. دانشجويان به هيچ گروگاني اجازه مصاحبه ندادند... به تمامي پايگاه‌ها اعلام شده که دانشجويان ايراني در حمايت از [امام] خميني مقابل سفارت آمريکا در بن و لندن تظاهرات کرده‌اند. اگر فکر مي‌کنيد ممکن است چنين حوادثي در موقعيت شما اتفاق بيفتد، بهتر است تمام تدابير امنيتي را به کار بگيريد تا از وقوع حوادث مشابه پيشگيري کنيد». ‌‌تمامي کارکنان ايراني سفارت آزاد شدند ونس در 16 آبان 58 مي‌نويسد: «در ساعت ۱۳:۰۵ به وقت آمريکا با يکي از کارکنان ايراني سفارت تماس تلفني داشتيم و به نظر مي‌رسد که تمامي کارکنان ايراني سفارت آزاد شده‌اند. امروز بعدازظهر پنج نفر از افسران بخش کنسولگري به مکان جديدي منتقل خواهند شد. گزارش رسيده که جزيره خارک، پايانه صادرات نفت خام ايران، امروز بسته شده است. بنا به گفته منابعمان در کمپاني، ايراني‌ها جلوي بارگيري يک نفت‌کش نروژي را که مقصدش آمريکا بود، گرفته‌‌اند و دستور داده‌‌اند تا بندر را ترک کند». ‌‌هيئت رياست‌جمهوري آمريکا در راه تهران است او در گزارش 16آبان همان سال مي‌نويسد: «هيئت رياست‌جمهوري به سرکردگي دادستان کل، رمزي کلارک، در راه تهران است تا گروگان‌ها را آزاد کرده و به‌طور‌کلي درباره روابط ايران و ايالات متحده آمريکا گفت‌وگو کند. اعضاي اين هيئت حامل پيامي از سوي رئيس‌جمهور براي مقامات ايراني هستند. اين هيئت قرار است حدود صبح روز هشت نوامبر وارد تهران شود... امروز صبح با کاردار سفارت در وزارت امور خارجه ايران تماس تلفني داشتيم. شوراي انقلاب با اين تماس مخالفت کرد و تماس در ساعت۳:۳۰ به وقت آمريکا قطع شد. در عوض توانستيم با سفارت انگليس در ايران ارتباط برقرار کنيم و آنها نيز با وزارت امور خارجه که محل استقرار کاردار است تماس گرفتند. محوطه اطراف سفارت آرام است؛ ظاهرا دانشجويان هنوز از محل استقرار کاردار بي‌خبرند. گزارش داريم که شش آمريکايي ديگر در امان هستند». او ادامه مي‌دهد: «سفير ترکيه در تهران قصد دارد از گروگان‌ها ديدار کند تا سلامت آنها را تأييد کند. دانشجويان يک‌سري شرايط تعيين کرده‌‌اند که در حال اجراست. گزارش داريم که گروگان‌ها در زيرزمين يکي از ساختمان‌هاي مجموعه نگهداري مي‌شوند. به آمريکايي‌ها غذاي مناسب مي‌دهند ولي هر بار که يک بازديدکننده مي‌آيد چشمان آنها را مي‌بندند». ونس از بيانيه امام هم گزارش مي‌دهد: «راديو ايران امروز صبح بيانيه‌‌اي از [امام] خميني پخش کرد که در آن آيت‌الله، خطر آشوب‌ها و اختلافات داخلي را بيشتر از امپرياليسم آمريکا برشمرد و آن را دشمن اصلي ايران دانست. در نتيجه دانشجويان بايد به تظاهرات و راهپيمايي‌هايشان خاتمه بدهند... رسانه‌ها گزارش مي‌دهند که رئيس تشکيلات خودگردان فلسطين، ياسر عرفات، فردا هيئتي را به تهران اعزام خواهد کرد تا امنيت آمريکايي‌ها را تضمين کند». ‌‌آمريکا درباره شاه بيانيه صادر نکند، ديدار با گروگان‌ها ميسر نمي‌شود وزير وقت امور خارجه آمريکا در 17 آبان درباره گفت‌وگوي دوباره شهيد بهشتي و کمال خرازي در گزارش خود چنين مي‌نويسد: «تلاش ما براي اينکه ايرانيان در تصميم خود در رد درخواست هيئت کلارک تجديد نظر کنند، بي‌نتيجه ماند. امروز صبح کارگروه ايران با وزير امور خارجه وقت خرازي و آيت‌الله بهشتي تماس تلفني داشت تا درباره ديدار با گروگان‌ها و شرايطشان صحبت کنند. در پاسخ به درخواست تجديدنظر، هر دو نفر تأكيد کردند تا زماني که آمريکا در مورد تصميمش در قبال شاه بيانيه صادر نکند، ديدار با گروگان‌ها ميسر نخواهد بود. ما توضيح داديم که هيئت اعزامي آماده است تا درباره اين موضوع و باقي جوانب رابطه ايران و آمريکا مذاکره کند». او ادامه مي‌دهد: «بهشتي اعلام کرد که شوراي انقلاب امروز وزير خارجه جديد را منصوب خواهد کرد. اين شخص در رأس مذاکرات با ما قرار خواهد گرفت. ما بار ديگر تأكيد کرديم که ديدار يک ناظر بي‌طرف با گروگان‌ها ضروري است. بهشتي فقط پاسخ داد که شوراي انقلاب اين مورد را نيز بررسي کرده و نتيجه را متعاقبا اعلام خواهد کرد. همچنين اصرار کرديم که کاردار ما بايد دسترسي کامل به تلفن و خطوط ارتباطي ديپلماتيک داشته باشد. وزير خارجه وقت خرازي، پاسخ داد که مسئله خط ارتباطي با واشنگتن مورد بسيار حساسي است ولي با اين وجود قول داد تا اين مسئله را پيگيري کند... دانشجويان تسخيرکننده سفارت بيانيه شماره يک را صادر کرده و اعلام کردند که به اسناد محرمانه دست يافته‌اند. در اين بيانيه آمده است که وجود چنين مدارکي نشان مي‌دهد عمليات گسترده اطلاعاتي در تهران وجود داشته است. بيانيه اعلام مي‌کند که دانشجويان در حال بررسي اين اسناد هستند و تلاش خواهند کرد تا نتيجه را به طور علني اعلام کنند. راديوي تهران برنامه‌‌اي پخش کرد که محتواي آن يکي از اسناد سفارت بود». ونس مي‌گويد: «يک هيئت از نمايندگان سازمان آزادي‌بخش فلسطين وارد تهران شده است. اگرچه [امام] خميني پيش‌تر ديدار با نمايندگان را به عنوان ميانجيگر نپذيرفته ولي به نظر مي‌رسد که آنها را به عنوان نماينده شخصي عرفات به حضور مي‌پذيرد». ‌‌بني‌صدر گفت آمريکايي‌ها در وضع مناسبي هستند سايروس ونس در 18 آبان از اطمينان خاطر بني‌صدر مي‌گويد: «هيئت اعزامي کلارک در استانبول ماندگار شد. با اعضاي مختلف شوراي انقلاب تماس گرفته شد و تماس‌ها ادامه خواهند يافت. به اطلاع ما رسيده که شوراي انقلاب امروز ساعت ۱۶:۰۰ به وقت تهران براي بررسي سياست‌هاي جامع تشکيل جلسه خواهد داد... ابوالحسن بني‌صدر سرپرست وزارت امور خارجه منصوب شد. او مقام وزارت ندارد. کارگروه ايران امروز صبح با او تماس گرفت. در پاسخ به پرسش ما در مورد گروگان‌ها، بني‌صدر گفت که آمريکايي‌ها در وضع مناسبي هستند و در ساختمان اقامتگاه نگهداري مي‌شوند. او همچنين اعلام کرد که فيلمي از گروگان‌ها در تلويزيون ايران پخش خواهد شد تا شرايط مناسب آنها را اثبات کند. ما بر ديدار يک ناظر مستقل از گروگان‌ها تأكيد کرديم، اصرار ورزيديم که فشار رواني و خستگي مفرط اثرات بدي بر جا مي‌گذارد. بني‌صدر گفت که امروز با قم تماس مي‌گيرد و نتيجه را به ما اعلام خواهد کرد. به نظر مي‌رسيد او از هيئت اعزامي کلارک پشتيباني مي‌کند... ما با کاردار لينگن تماس داشتيم و او در سلامت است. او شرايط خودش در ساختمان وزارت امور خارجه را تحت حفاظت توصيف کرد. به او اطمينان داده‌‌اند که دانشجويان او را گروگان نخواهند گرفت زيرا هرگونه حمله و تصرف خودسرانه به دستور [امام] خميني ممنوع اعلام شده است. لينگن درخواست کرده تا با نمايندگان صليب سرخ که از گروگان‌ها بازديد کرده‌‌اند، ديدار داشته باشد... يک ايستگاه راديويي واشنگتن با دانشجويان مستقر در سفارت مصاحبه کرد و آنها امکان هرگونه مذاکره‌‌اي را تا هنگام بازگشت شاه به ايران با سرسختي رد کردند. دانشجويان پيشنهادهای سازمان آزادي‌بخش فلسطين را هم رد کردند». ‌‌رمزي کلارک با بهشتي تماس دارد ونس در همان روز بازهم مي‌نويسد: «گزارش‌هاي تأييدنشده حاکي از آن است که آنها ممکن است امروز يا فردا، ۱۰ نوامبر، با [امام] خميني در قم ديدار کنند. اتحاديه عرب از ميانجيگري جنبش آزادي‌بخش فلسطين پشتيباني مي‌کنند. سادات، رئيس‌جمهور مصر به شاه پيشنهاد داده که هواپيمايش را در اختيار او قرار خواهد داد و او را در کشورش مي‌پذيرد... رسانه‌ها گزارش مي‌دهند که شاه به دليل شرايط بيماري مايل است تا نيويورک را ترک کند. ما با اعضاي همراه شاه در تماس هستيم».او درباره تماس شهيد بهشتي با رمزي کلارک مي‌گويد: «رمزي کلارک با بهشتي تماس داشته که به او اطلاع داده بني‌صدر به قم رفته است. بني‌صدر در اول صبح (۱۱:۰۰ به وقت آمريکا) با کلارک تماس خواهد گرفت. کلارک معتقد است که شوراي انقلاب به توافق دست يافته‌‌اند و آن را به [آيت‌الله] خميني ابلاغ خواهند کرد». ‌‌در حال آماده‌کردن نقشه براي خروج پرسنل آمريکايي هستيم ونس در 19آبان هم مي‌نويسد: «رمزي کلارک در استانبول منتظر صدور مجوز از جانب ايرانيان است. او قصد دارد تا با بني‌صدر سرپرست وزارت امور خارجه براي تصميم‌گيري تماس بگيرد. ما ساعت۳:۳۰ به وقت آمريکا با کلارک تماس گرفتيم ولي او گزارش جديدي نداشت. بني‌صدر ساعت۳:۰۰ به وقت آمريکا به کارگروه ايران اعلام کرد که هيچ تصميمي درباره ملاقات کلارک اتخاذ نشده است. بني‌صدر دليل آن را موافقت [امام] خميني براي ديدار با فرستاده پاپ مي‌داند که امروز ساعت۱۶:۰۰ به وقت تهران صورت خواهد گرفت. در اين ديدار يک درخواست شخصي از جانب پاپ به [آیت الله] امام خميني تحويل داده مي‌شود. ما به اطلاع بني‌صدر رسانديم که کلارک مايل است تا اين مسئله هرچه سريع‌تر حل شود و از او خواستيم تا با کلارک در استانبول تماس بگيرد».او از نقشه خروج آمريکايي‌ها هم ‌چنین مي‌گويد: «ما در حال آماده‌کردن نقشه براي خروج قريب‌الوقوع پرسنل آمريکايي در تهران هستيم. سوئيسي‌ها اعلام کرده‌‌اند که يک هواپيماي دي‌سي۸ را در اختيارمان مي‌گذارند که براي آماده‌شدن فقط به يک‌ساعت‌و‌نيم زمان احتياج دارد. برنامه ما اين است که گروگان‌ها ابتدا براي انجام معاينات پزشکي به فرانکفورت منتقل شوند». ‌‌دانشجويان رفتار مناسبي با گروگان‌ها داشتند او در 20 آبان هم در گزارش خود مي‌آورد: «به سفراي سوئد، الجزاير، سوريه و کاردار فرانسه اجازه داده شد تا امروز حدود ساعت ۹:۰۰ به وقت آمريکا، ديدار کوتاهي از سفارت داشته باشند. به نظر مي‌رسد که اين ديدار کوتاه در حد نيم‌ساعت قدم‌زدن در ميان سفارت بوده است. سفرا از تعدادي اتاق که گروگان‌ها در آن نگهداري مي‌شدند، ديدار کردند و هرکدام از سفرا به‌صورت جداگانه تخمين زدند که از حدود ۶۰ گروگان بازديد کرده‌اند. دانشجويان به ساندبرگ، سفير سوئد گفته‌‌اند که او از ۹۵ درصد از گروگان‌ها ديدار کرده ولي هنوز تعدادي باقي مانده‌‌اند که او نتوانسته است آنها را ببيند... گزارش مي‌شود که گروگان‌ها سالم ولي بسيار خسته بودند. شرايط روحي زنان و مردان مانند هم است. دست‌هاي گروگان‌ها را بسته بودند ولي چشم‌بند نداشتند... سفرا گفتند که دانشجويان رفتار مناسبي داشتند. اکثرشان جوان بودند، ولي لاهوتي و چندين آيت‌الله گروه را همراهي مي‌کردند (گفته مي‌شود که لاهوتي عضو شوراي انقلاب و فرمانده کميته انقلاب است)». ‌‌دارند از ديوار مي‌آيند او در همان روز بازهم مي‌نويسد: «آيت‌الله خميني به درخواست پاپ ژان پل دوم از سوي گروگان‌ها به تاريخ ۹ نوامبر، واکنش منفي نشان داد. در ملاقات با فرستاده پاپ، کاردار مايکل موليگان (نه بونيني)، [امام] خميني بر موضعش تأكيد و تصريح کرد که اين امت ايران هستند که خواستار استرداد شاه هستند و او به‌تنهايي نمي‌تواند مشکل گروگان‌گیری را حل کند و اعلام کرد که ايران هراسي از مداخله نظامي يا محاصره اقتصادي ندارد». ‌‌5 نفر از ديپلمات‌هاي آمريکايي در منزل ديگر ديپلمات‌ها در تهران پناه گرفته‌اند سايروس ونس در يک گزارش ديگر هم در 21 آبان سال 58 مي‌نويسد: «رمزي کلارک همچنان در استانبول است. او توانسته با فروهر يکي از وزراي ايران تماس بگيرد، او قول داده که فردا در ديدارش با [آيت‌الله] خميني، به‌نوعي کمک کند... سفارت آمريکا در پاريس گزارش مي‌دهد که دولت پذيرفته که چهار نفر از سفرا از گروگان‌ها بازديد کنند؛ به اين شرط که اين بازديد به‌صورت گروهي انجام شود. به عقيده فرانسوي‌ها چهار نفر به‌طور مستقيم در تهران هماهنگي خواهند کرد... سفارت کانادا در تهران گزارش مي‌دهد که پنج نفر از ديپلمات‌هاي ما که در خارج از سفارت هستند، به خاطر مسائل امنيتي تغيير مکان داده‌‌اند و در منزل ديگر ديپلمات‌ها در تهران پناه گرفته‌اند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.