|

نوروز‌هاي زندان

لطف‌الله ميثمي

من شب يلداي سال 1342 به دليل فعاليت براي دادگاه سران نهضت آزادي بازداشت شدم و پس از مراحل بازجويي همراه مهندس حسن عبوديت به سلولي از سلول‌هاي زندان قزل‌قلعه منتقل شديم. به ياد دارم آن سال برف زيادي آمد و خيابان‌ها يخ‌بندان شده بود و حتي راننده ماشيني که ما دو نفر را به زندان قزل‌قلعه مي‌برد راه را نمي‌دانست و من او را راهنمايي مي‌کردم چون قبلا براي ملاقات دوستانم بارها به آن زندان رفته بودم. مدت سه ماه در يک سلول به سر برديم. چند روز به عيد مانده ما را به سلول‌هاي طرف ديگر منتقل کردند و چند روز بعد به زندان موقت شهرباني بردند. افسرنگهبان هنگام ورود به زندان دفترچه آموزش زبان ترکي من و همچنين دستگاه کيف‌بافي را که با خود آورده بودم، ضبط کرد و به من نداد. در حياط زندان اتاقي بود که پنج نفر از دانشجويان فعال جبهه ملي در آنجا بازداشت بودند که ما دو نفر به آنها ملحق و هفت نفر شديم. اين گروه پنج‌نفره زنده‌يادان عباس نراقي و رضا قناديان و آقايان سياگزار برليان، مهدوي و مقدس‌زاده بودند. اين زندان شش بند داشت که همه زندانيان عادي بودند و فقط اعضاي اين اتاق سياسي بودند و همچنين اتاقي در طبقه سوم فلکه که آقايان طبسي، فهامي، مرواريد و سيدعبدالرضا حجازي و چند نفر ديگر هم آنجا زنداني بودند كه روز عيد به ملاقات آنها هم مي‌رفتيم. از آنجا که ملاقات حضوري نمي‌دادند، ما هم به ملاقات پشت ميله نمي‌رفتيم و مقاومت مي‌کرديم، اما ناظر بر اتاق ملاقات زندانيان عادي بوديم و ديديم که روز عيد اطفال زندانيان را به داخل مي‌آوردند و پدرانشان آنها را غرق بوسه مي‌کردند و متأسفانه در برخي موارد در قنداق اين اطفال مواد جاسازي مي‌کردند که به دست زنداني‌شان برسد. براي عباس نراقي کمپوت آورده بودند و زندانبان براي کنترل سيخي در آن فروکرده بود، آقاي نراقي عصباني شد و کمپوت را به ديوار پرت کرد. رئيس زندان بلافاصله حاضر شد و عباس گفت براي فلان قاچاقچي صندوق صندوق ميوه مي‌آيد و نظارتي نيست، با يک کمپوت اين‌گونه برخورد مي‌شود. رئيس زندان از آن به بعد حريم ما را بيشتر رعايت کرد. اين هم خاطره‌اي از اولين عيد من در زندان. اول شهريور 50 بعضي از سران و اعضاي سازمان مجاهدين دستگير شدند که من هم جزء آنها بودم. ابتدا به زندان قزل‌قلعه و سپس به اوين رفتم و دوباره به قزل‌قلعه برگشتم و پس از مدتي دومرتبه به اوين رفتم و مدتي در يک اتاق سه‌نفره محبوس بودم. چند روز پيش از عيد 51 من و سه نفر ديگر را به سلول انفرادي (چهارفرادي!) بردند.

روز 29 اسفند برف زيادي مي‌باريد. حسيني، جلاد اوين مرا به خانه‌اي در خيابان سلطنت‌آباد برد که در آنجا با مادر و عمويم ملاقات کنم. ساواکي‌ها مي‌گفتند براي آزادشدنت بايد نامه بنويسي. من دومرتبه به سلول برگشتم. آن روز مقداري خوراکي و کوزه‌اي گل براي ما آورده بودند. ما چهار نفر ترتيبي داده بوديم که اين گلدان را به‌نوبت در معرض آفتابي که از پنجره مي‌آمد، نگه داريم و روز عيد را با اين کوزه گل‌ به ‌سر برديم و به سلول‌هاي مجاور با مورس تبريک مي‌گفتيم. اين هم از دومين عيد در زندان. در خرداد 51، پس از دادگاه نظامي و محکوميت به دو سال حبس به زندان شماره 3 قصر آمدم. آبان همان سال نيز به زندان عادل‌آباد شيراز تبعيد شدم. نوروز 52 را در زندان عادل‌آباد برگزار کرديم. در آن بند سياسي مجموعا 150 نفر بوديم که براي نوروز برنامه‌هاي جالبي طراحي شده بود. سرودهاي نوروزي به زبان کردي و گيلکي خوانده مي‌شد. پيش از عيد اين بحث بود که ما شهداي زياد داده‌ايم و نبايد عيد بگيريم، به‌ويژه که پيام عيد را شاهنشاه مي‌دهد و نوروز عيد شاهنشاهان است. در مقابل منطق ديگري بود که اتفاقا نوروز جشن دهقانان است، ولي پادشاهان پيام آن را به انحصار خود درآورده‌اند. بالاخره نوروز با شکوه هرچه بيشتر برگزار شد. به‌ويژه که آن سال آقاي طاهر احمدزاده، مهندس سحابي، افسران حزب توده و دوستان جزني و اعضاي مجاهدين و فداييان همه در آن مراسم شرکت داشتند. اين هم از سومين عيد من در زندان. نوروز 54 را در سلول انفرادي اوين (209 فعلي) به‌تنهايي گذراندم. آن روز مقامات زندان يک جعبه بيسکويت براي هر سلولي هديه آوردند. من خودم را با شعر يوسف گمگشته حافظ مشغول کردم «گر بهار عمر باشد باز بر طرف چمن/ چتر گل بر سرکشي مرغ خوش‌الحان غم مخور/ هان مشو نوميد چون واقف نئي از سر غيب/ باشد اندر پرده بازي‌هاي پنهان غم مخور/ گرچه منزل بس خطرناک است و مقصد ناپديد/ هيچ راهي نيست کان‌ را نيست پايان غم مخور» البته گاهي شيطنت مي‌کرديم و برخلاف قوانين زندان از طريق مورس تماس مي‌گرفتيم. اين هم از چهارمين عيد من در زندان. 16 ماه انفرادي تمام شد و به قرنطينه قصر و آن‌گاه به بندهاي 1 و 7 و 8 رفتم. نوروز 55 را برگزار کرديم البته اين بار هم بحث‌هايي بود که جشن عيد را بگيريم يا نگيريم. اکثريت با برگزاري جشن موافقت کردند. سرودها و آوازهاي محلي بخشي از اين برنامه بود. يادم مي‌آيد يکي از بچه‌هاي مذهبي به نام مسعود مخالف با برگزاري عيد بود. پس از پيروزي انقلاب در سال 61 و 62 که به مدت 9 ماه در زندان انفرادي رجايي‌شهر و اوين بودم، آقا مسعود را که حالا بازجو شده بود، ديدم. به من به‌طعنه مي‌گفت آقا لطفي يادت مي‌آيد در جشن نوروز شرکت کردي؟ منطق ما زنداني‌ها اين بود که در جاي خود هم مبارزه کنيم و هزينه بدهيم و هم شاد باشيم و مبارزه کنيم. اين هم پنجمين عيد من در زندان. ششمين عيد يعني نوروز 56 را در بندهاي 6، 5، 4 زندان قصر برگزار کرديم. بندهاي 5 و 6 چند اتاق بزرگ داشت و بند 4 سلول‌هاي زيادي داشت. مقامات زندان اجازه دادند که بند ششي‌ها هم بتوانند به داخل بندهاي 4 و 5 بيايند. معمولا غذاي ويژه‌اي براي نوروز تهيه مي‌شد و ملاقاتي هم زياد بود، ولي ملاقات‌ها حضوري نبود. تقريبا تمام افراد زندان با هم دست مي‌دادند و روبوسي مي‌کردند و باعث مي‌شد کمي از اختلافات بر سر ديدگاه‌ها و سلايق کاسته شود.هفتمين عيد نوروز در زندان سال 57 اعتصاب غذا بود. به ياد دارم 29 روز اعتصاب غذا داشتيم که من 9 روز آن را وارد اعتصاب غذاي خشک شده و به بهداري زندان منتقل شدم. بيست‌ونهمين روز اعتصاب غذا به بندهاي 4 و 5 و 6 برگشتيم و ازآنجايي‌که به بخشي از مطالباتمان دست‌ يافته بوديم درواقع نوروزي پيروز بود. با وجود تحمل روزهاي سخت، شادي زيادي در سطح زندان‌ها برقرار شد. توضيح اين اعتصاب غذا را آقاي سيدمهدي غني داده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.