سخنرانی سالانه رئیسجمهور آمریکا در کنگره برگزار شد
ایراندرمانی پس از استیضاح
شرق: رئیسجمهور آمریکا در آخرین نطق سالانه خود در کنگره در دوره اول ریاستجمهوریاش، هیچ اشارهای به استیضاح خود در مجلس نمایندگان که تا همین دیروز، چهارشنبه نیز در سنا دنبال میشد، نکرد و بهجای آن روی ایران و وضعیت اقتصادی کشور بهعنوان نقطههای موفقیت کارنامه خود تمرکز کرد؛ نقاطی که البته هر دو با انتقادها و نگرانیهای مختلف کارشناسانی همراه بودهاند که عملکرد ترامپ را در آنها همراه با خطرات بلندمدت و جدی میدانند. از چند روز پیش، گمانهزنیها درباره احتمال موضعگیری ترامپ در قبال فرایند استیضاح و حملات او به دموکراتها طبق روال مواضع دیگرش در جریان بود و رسانهها خبر میدادند که برخی از نزدیکان رئیسجمهور نگران این موضعگیری و خواستار خودداری دونالد ترامپ از آن هستند. ترامپ اما طبق این نگاه عمل کرد و نامی از استیضاحی که در همان مکان در جریان بود، نبرد.او در سخنرانی خود ابتدا با اشاره به «فداکاریهای سربازان» آمریکایی به تفصیل درباره یکی از نیروهای ایالات متحده مستقر در عراق به نام کریستوفر هِیک و کشتهشدن او بر اثر انفجار یک بمب صحبت کرد و سپس سردار قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه ایران را «تروریستی» خطاب کرد که مسئول کشتهشدن او بوده است. رئیسجمهور آمریکا پس از توصیف مفصلی از آنچه اقدامات «تروریستی» سردار سلیمانی میخواند، بار دیگر مدعی شد که او در حال برنامهریزی برای حملهای جدید بوده است. دونالد ترامپ تأکید کرد که حمله به سردار سلیمانی با دستور او انجام شده است.رئیسجمهور آمریکا در ادامه این سخنرانی بار دیگر به اعتراضاتی پرداخت که در ماههای اخیر در ایران رخ داده است و از دولت ایران خواست تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای و نیز اقداماتی که او تلاش برای گسترش وحشت، مرگ و ویرانی میخواند، دست بکشد. فرمانده کل قوای ایالات متحده در ادامه اما در موضعی شبیه به سخنرانیاش پس از حمله موشکی ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در عراق مدعی شد تمایل به همکاری با ایران و کمک به خروج این کشور از مشکلات اقتصادیاش دارد: «به خاطر تحریمهای قدرتمند ما، اقتصاد ایران وضع بسیار بسیار بدی دارد. ما میتوانیم به آنها کمک کنیم یک بازیابی بسیار خوب و کوتاهمدت داشته باشند. این میتواند بسیار سریع انجام شود اما شاید آنها مغرورتر یا... از آن هستند که درخواست کمک کنند. ما هستیم. بگذارید ببینیم آنها چه راهی را انتخاب میکنند؛ تماما بسته به تصمیم آنهاست». دونالد ترامپ در ادامه به تمایل دولت خود برای پایاندادن به جنگهای ایالات متحده در خاورمیانه نیز پرداخت. ایران، دشمن منتخب ترامپ اما تأکید رئیسجمهور آمریکا بر تقابل دولتش با ایران در ادامه رویکردی بود که او حتی قبل از ورود به کاخ سفید در قبال ایران داشت اما از آغاز دولتش، به طور مداوم شدیدتر شده است. در فاصله کمتر از یک سال مانده به پایان دوره اول ریاستجمهوری ترامپ، ایران و آمریکا بهتازگی از آستانه درگیری نظامی جدی برگشتند و هنوز هم به شکل بیسابقهای با چنین حادثهای فاصله کمی دارند. دولت ترامپ سال گذشته خروج یکجانبه دولتش از توافق هستهای ایران را اعلام و تمامی تعهدات خود در قبال لغو تحریمهای ایران و همکاری تحت این توافق را نیز کنار گذاشت. در همین راستا، رویکردی با نام فشار حداکثری در ایالات متحده کلید خورد که در آن ایالات متحده از تمامی امکانات خود برای اعمال فشار به ایران و نیز فشار به دیگر کشورها برای همراهی در این فشار یا لااقل کاهش همکاری خود با ایران استفاده کرده و میکند. این کارزار به نحوی پیش رفته است که از نگاه برخی کارشناسان، در اواسط سال جاری فشار آمریکا بر ایران به بالاترین سطح ممکن رسید و پس از آن، درعینحال که شرایط برای ایران سخت میشود، اقدامات بعدی دولت ترامپ، تأثیری در تشدید این فشارها نداشتهاند. برخی گمانهزنی میکنند که همین استفاده حداکثری از امکانات باعث شده است تهران در تعامل با آمریکا و نیز در مسائل مربوط به آمریکا از قبیل برجام یا رابطه با عربستان، اصطلاحا «چیزی برای ازدستدادن» نداشته باشد و شاید رویکرد تهران را در بخشی از تصمیماتش از همین زاویه بتوان تحلیل کرد. اما روند اداره کاخ سفید در دوران ترامپ نشان داده است که ترجیح میدهد ایران را همچنان بهعنوان دشمن شماره یک در ادبیات کلامی و اقدامات اقتصادی و سیاسی دولت خود حفظ کند و تا جایی که ممکن است، اجازه ندهد این تقابل به مرحله یک درگیری نظامی تمامعیار برسد. نشانههای این ترجیح را میتوان از خودداری ترامپ از واکنش نظامی به ساقطکردن پهپاد آمریکایی توسط ایران تا خودداری از ادامه اقدامات تقابل نظامی پس از حمله موشکی ایران به پایگاه عینالاسد دید که خود در واکنش به اقدام آمریکا در ترور یک فرمانده ایرانی انجام شده بود. ترامپ همواره ترجیح داده است در عین اینکه از هر مسیر ممکن به ایران ضربه میزند، کار را به یک «جنگ» به مفهوم کلاسیک خود نرساند و به «جنگهای خاورمیانهای» آمریکا که از ابتدای ورودش به سیاست به آنها حمله کرده بود، نیفزاید. این ترجیح از جمله دلایلی بود که باعث شد او در نهایت نتواند با جان بولتون، در سمت مشاور امنیت ملی ادامه همکاری دهد و این را از میانه صحبتهای ترامپ در فضاهای علنی و غیرعلنی نیز میتوان برداشت کرد. پس از ماجرای پهپاد و انتشار این خبر که ترامپ ابتدا دستور حمله نظامی به ایران را داده و سپس آن را لغو کرده است، خبر رسید که ترامپ در گفتوگوهای خصوصی از بولتون و تمایل او برای آغاز جنگ با کشورهای مختلف شکوه کرده است. این کنایهها پس از برهمخوردن رابطه این دو نفر کمکم علنی شد و اخیرا نیز، پس از اظهاراتی که از بولتون علیه رویکرد ترامپ در قبال اوکراین نقل شده بود، صریحترین شکل خود را یافت. رئیسجمهور آمریکا در اغراقی شدید مدعی شد که اگر روند کارها به خواست بولتون ادامه یافته بود آمریکا اکنون درگیر «جنگ جهانی ششم» میبود. از طرف دیگر اما در رویکرد این دولت، تلاشی برای شکلدهی به گفتوگویی سازنده، فراتر از تماسهایی برای پرهیز از تلفات ناخواسته، دیده نمیشود. رئیسجمهور آمریکا هرازگاهی در مواضع خود به تمایل برای گفتوگو و حتی همکاری با ایران اشاره میکند اما علاوهبر فشارهای همواره دولتش بر ایران، شروط و شرایطی که دولتش برای مذاکره با ایران اعلام کرده است، هیچگاه واقعگرایانه نبودهاند. در یک مرحله که این شرطها تبدیل به فهرستی مشخص شدند، ۱۲ بند را در مقابل ایران گذاشتند که به گواه حامیان و مخالفان ایران، اجرای آنها به معنای تغییر رژیم در ایران میبود و نه آمادگی برای مذاکره با دولتی دیگر. از یک نگاه نیز اساسا ایالات متحده در دوران ترامپ، تعاملش با ایران را با ترک میز مذاکرهای که از قبل وجود داشت آغاز کرد و اگر مایل به گفتوگو بود، میتوانست گفتوگوهای در جریان را ادامه دهد. خروج از یک توافق چندجانبه، رفتار دولتی مذاکرهدوست نیست و این از رویکرد دولت ترامپ به دیگر توافقات و تعهداتی که بر هم زده و ناکامیها و چالشهایش در مذاکرات با دیگر کشورها نیز مشخص است. این موضوع به ترجیعبند اظهارات کارشناسان سیاست خارجی در آمریکا در نقد رویکرد دولت ترامپ تبدیل شده است: «ترامپ درباره ایران راهبرد مشخصی را پی نمیگیرد». منتقدان ترامپ میگویند، حتی آنچه به عنوان کارزار فشار حداکثری، برنامه دولت خوانده میشود، برمبنای هدف مشخصی پیش نمیرود و معلوم نیست در برنامههای دولت آمریکا قرار است در پایان این ادامه فشار، چه اتفاقی بیفتد. دولت ترامپ فرصتها برای کلیدزدن درگیری نظامی ایران را رد کرده است و درعینحال درها برای گفتوگو و مذاکره را یکی پس از دیگری میبندد و امکان و انگیزه هرگونه تعامل را از مقامات ایران میگیرد. شاید به دلیل همین نامشخصبودن رویکرد ترامپ است که اروپاییها در قبال مسئله برجام و گرفتاریشان به این دلیل، بین ایران و آمریکا، گزینه خرید زمان یا به نگاه دیگر وقتکشی را انتخاب کردهاند: بهترین گزینه آنها در مواجهه با دولت ترامپ در قبال ایران، بیحرکتماندن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.