تضادهای انسان آینده
عبدالرضا ناصرمقدسی. متخصص مغز و اعصاب
فیلم «شبح درون پوسته» محصول سال 2017 به کارگردانی رابرت سندرز و با بازیگری اسکارلت جوهانسون است که از روی یک انیمیشن قدیمیتر ساخته شده. اینکه آیا فیلم نسبت به انیمیشن خود برتر است یا خیر، موضوع بحث ما نیست. فیلم درواقع به جنبههایي از تکامل انسان در آینده میپردازد که البته همین حالا نیز بهشدت درگیر آنها هستیم؛ جنبههایی که باید هرچه زودتر همانند قهرمان فیلم «شبح درون پوسته» تکلیف خود را با آنها یکسره كنیم. آیا ما آینده خود و چیزی که به آن تبدیل میشویم را میپذیریم یا خیر؟ و اینکه تکنولوژی نهتنها جسم، بلکه هویت ما را بسازد تا چه میزان توسط انسان قابل پذیرش است؟ اینها سؤالاتی است که تا دیر نشده باید به آنها پرداخته شود، زیرا جهانی که به سمتش حرکت میکنیم، به شکل گریزناپذیری ما را با تکنولوژی ادغام میكند. از این نظر در فیلم نکات متعددی نهفته است.
اولین نکته مستتر در فیلم، مفهوم ارتقاست. تکنولوژی به ما ارتقا میبخشد. ما میتوانیم به واسطه تکنولوژی تواناییهای خود را ارتقا بخشیم. چشمهای نافذتری داشته باشیم. گوشهایی که قدرت شنواییشان چندینبرابر است و بدنی که بهشدت توانایی انعطاف دارد. ترکیب انسان- ماشین از مدتها پیش شروع شده است. وقتی ما از اندامهای مصنوعی استفاده میکنیم، وقتی یک پروتز در گوشمان میگذاریم یا قلب مصنوعی جای قلب طبیعی ما را میگیرد، همهوهمه نشانههای بارزی از ترکیب انسان-ماشین هستند، اما صرفا به همینجا ختم نمیشود. گونه انسان همواره نشان داده که به دنبال ارتقا و پیشرفت است. بنابراين از ماشین صرفا برای بهبود بیماریهای خود استفاده نمیکند، بلکه تکنولوژی میتواند وضعیت فعلی او را ارتقا بخشیده و اینگونه وی را تبدیل به یک ابرانسان یا همان سایبورگ كند. این اولین سویه فیلم است. اما در این دنیای ارتقایافته، قهرمانان فیلم «شبح درون پوسته» به دنبال هدف بالاتری هستند. آنها میخواهند ذهن انسان را با بدنی مکانیکی ممزوج کنند. مغز و ذهن از آنِ انسان باقی بماند، ولی بدنش مکانیکی شود. این بدن مکانیکی در کنار مغز پیشرفته انسان مجموعا ایجاد انسان برتری را میكند که در فیلم با نام «فرمانده» قهرمان اصلی داستان است. دانشمندان البته برای اینکه سبب ایجاد نوعی همنشینی بین ذهن و تکنولوژی شوند باید تا آنجا که میتوانند هویت فرد را از ذهنش پاک کنند. آنها صرفا باید از تواناییهای پردازشی ذهن «فرمانده» استفاده کنند. گذشته او که او را به بدن بیولوژیکش متصل میكند صرفا سبب ایجاد تناقض در وی میشود. اما واقعیت اینجاست که دانشمندان به طور کامل در این کار موفق نیستند. گذشته او مانند سایههایی محو، گاه و بیگاه وارد ذهن او میشوند و او را مغشوش و ناراحت میكنند. یکسری تضادهای درونی «فرمانده» را احاطه کرده است؛ تضادهایی که وی نمیداند چگونه باید از آنها رهایی یابد؛ تصاویری مبهم که گاه جلوی چشمش میآیند. حس تنهایی که او را احاطه کرده و خاطراتی که همه گم شدهاند. بالاتر از همه حس متفاوتبودن است که فرمانده را اذیت میکند. او در درون خود با این مفاهیم درگیر است تا اینکه قیامِ یک شبح - پوسته دیگر (کزه) برای انتقام، فرمانده را بسیار بیشتر و عمیقتر از قبل درگیر این مفاهیم میكند. فیلم از همینجا شروع میشود. «فرمانده» با توجه به تواناییهایی که دارد، مسئول انجام خطرناکترین مأموریتهاست. اما در یکی از همین مأموریتها متوجه میشود که کسی نهتنها شروع به خواندن فکر مسئولان بلندمرتبه شرکتی کرده است که خود «فرمانده» را ساخته است، بلکه دارد یکی پس از دیگری آنها را میکشد. همین مسئله «فرمانده» را وارد یک ماجرای بسیار خطرناک میكند. او قدمبهقدم به دنبال این مظنون میگردد؛ مظنونی که قدرت بسیاری دارد. اما درعینحال «فرمانده» را به خوبی میشناسد. همین است که میخواهد «فرمانده» را به خودش نزدیک کند. اما در همین قدمها آن خاطرات گنگ بیش از پیش واضحتر میشوند. «فرمانده» با واقعیات تلخی در مورد گذشته خود روبهرو میشود. او میفهمد که دختری مبارز بوده که بر ضد استفادههای نامعقول و غیراخلاقی از تکنولوژی میجنگیده است. به سراغ خانه قدیمی و مادرش میرود. یک انسان را لمس میکند و سعی میکند خود را در قالب انسانی به یاد بیاورد. یادش میآید که او مورد حمله قرار گرفته و در نهایت از ذهن او استفاده کرده و موجودی جدید و ترکیبی را به وجود آوردهاند؛ موجودی که بیشتر یک سلاح بوده و از آن در رسیدن به مقاصدی که دارند استفاده میکنند. او درعینحال متوجه میشود که رئیس شرکت ربوتیک هانکا (کاتر) در پشت پرده تمام این حوادث است و حالا نیز که جنایاتش در حال روشدن است سعی در کشتن او دارد. از طرفی دیگر «فرمانده» نمیتواند روش کزه را نیز قبول کند. کزه یکی دیگر از دانشجویان مبارزی بوده که از او نیز برای ساخت یک سایبورگ استفاده کردهاند، اما چون موفقیتآمیز نبوده، به نوعی دور انداخته شده است و حالا سعی دارد که از تمام عاملان این جنایت به شدیدترین وجه ممکن انتقام بگیرد. اما این چیزی نیست که «فرمانده» بپسندد. در نهایت، هم رئیس شرکت هانکا و هم کزه میمیرند و «فرمانده» سعی میکند علاوهبر شناخت خود، خود را با جهان جدید و شرایطی که در آن قرار گرفته، وفق دهد. فیلم «شبح درون پوسته» یکی از صدها فیلمی است که در مورد سایبورگها و اشکال مختلف و چالشهای آنها ساخته شده. ما در ادامه به فیلمهای بیشتری از این ژانر علمی- تخیلی خواهیم پرداخت. اما آنچه مهم است، گوشزدکردن آینده بشریت به ماست. ما دیگر نمیتوانیم در شکلی که از خود میشناسیم به زندگی ادامه دهیم. ما با تکنولوژی ممزوج خواهیم شد و این امتزاج محدود به استفاده از پروتزها و میکروچیپها نخواهد بود، بلکه این ذهن ماست که در این امتزاج مورد هدف قرار خواهد گرفت. ترکیب ذهن و تکنولوژی بسیار فراتر از ترکیب بدن و ماشین است. ذهن ارتقا داده میشود. ذهن میتواند کنترلهای بیشتری روی بدنی داشته باشد که حالا به این منظور آماده شده است. همچنین ممکن است ذهن درون رایانهها آپلود شود. اینها همه دنیایی را به وجود میآورند که اصلا برای ما قابل درک نیست. هرچه هست، در آینده تکامل نوع بشری بیش از آنکه بیولوژیک باشد، تکنولوژیک است. بیولوژی همان تکنولوژی شده است و از آنجا که علم بشر پایانی ندارد، تکنولوژی نیز اشکال بسیار متعددی به خود گرفته و ترکیب آن با انسان نیز خود تنوع شگفتانگیزی را به وجود خواهد آورد. یکی از این اشکال متنوع همین فرماندهای است که در فیلم «شبح درون پوسته» به نمایش گذاشته شده.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.