گفتوگو با نويد محمودي، کارگردان فيلم «مردن در آب مطهر»
تنها به ساخت فيلم خوب فکر ميکنيم
بهناز شيرباني: «مردن در آب مطهر» تازهترين اثر سينمايي برادران محمودي است؛ فيلمي که به روال آثار اين دو برادر روايتي است از زندگي مهاجران و مصائب و سرگشتي آنها. «مردن در آب مطهر» تاکنون با نظرات متفاوتي از سمت منتقدان روبهرو شده است و بايد ديد جشنواره فيلم فجر به اين فيلم روي خوش نشان خواهد داد يا خير. قطعا عنوان فيلم «مردن در آب مطهر» براي بسياري کنجکاويبرانگيز است. قصه مهاجرت و وضعيت عجيبي که آدمها در اين شرايط متحمل ميشوند، جذاب است. علاوهبراينکه دومين فيلم شما در مقام کارگردان است که با محوريت مهاجرت ساخته ميشود. از چگونگي نگارش قصه اين فيلم بگویید. نام فيلم کاملا برگرفته از قصه فيلم است و فکر ميکنم براي کساني که فيلم را نديدهاند خيلي نميتوان در موردش توضيح داد. به نظرم به محض اينکه مخاطب فيلم را ببيند، با نام فيلم کاملا همذاتپنداري ميکند. در اين فيلم شخصيتها طوري طراحي شدهاند که من شخصيتهاي حامد و رونا را در ذهن داشتم و آمدن آنها همزمان با حضور تعدادي جوان مهاجر افغان به ايران رخ ميدهد که تقريبا ابتداي قصه را شکل ميدهند و بعد از اينکه حامد به تهران ميرسد، همراهي سهراب، ستاره و حامد در تهران جذابيتهايي دارد و بودن آنها در کنار هم و اتفاقاتي که در طول قصه رخ ميدهد. جدا از گرفتاريها و مشکلاتي که شخصيتها در طول قصه با آن روبهرو ميشوند، به نظرم شخصيتهايی جذاب و دوستداشتني هستند. خاطرم هست زماني که در مورد نگارش قصه فيلم «رفتن» صحبت ميکرديم، به اين نکته اشاره کرديد که هميشه شخصيتهايي مدنظرتان است که قصهاي دارند و قصه آن آدمها شما را به سمتي که بايد هدايت ميکند. اين ماجرا در «مردن در آب مطهر» هم تکرار شد؟ معتقدم وقتي شخصيتها در قصه جان دارند و شما را با قصه خودشان بهعنوان نويسنده همراه ميکنند، قطعا نويسنده بهعنوان خالق داستان، مسير حرکت شخصيت را مشخص ميکند. اما از طرفي به نظرم شخصيتهاي قصه هم اين توانايي را دارند که بعضي از اعمال را در قصه مشخص کنند؛ مثل اينکه جهت قصه را به مسير ديگري هدايت کنند يا حتي گاهي قصه را به مسير درستتري ببرند. هميشه وقتي با شخصيتهاي قصه روبهرو ميشوم، معمولا مسير مشخصي از حضور آنها در روند قصه در ذهن دارم. خيلي کم اتفاق افتاده احساس کنم شخصيتي در قصه اضافه است يا اينکه چرا اين شخصيت را دارم؟ جالب است که در فيلمنامه «مردن در آب مطهر» هم طراحي براي شخصيتي در ذهنم بود که وقتي فيلم به تدوين رسيد احساس کردم حضورش در قصه ضروري نيست. البته حضور کم و کوتاهي بود، اما همان مقدار کم هم به نظرم ضروري نبود. طبعا در قصههايي که مينويسيم، شخصيتها خيلي تکليفشان با من و خودشان مشخص است. در تجربههاي پيشين نابازيگراني که غالبا افغان بودند عهدهدار بازي در شخصيتهاي اصلي قصه شما بودند. انتخاب بازيگر براي اين فيلم چطور اتفاق افتاد؟ هميشه حضور نابازيگران تجربه جذابي براي من و جمشيد بوده است و سعي کردهايم از حضورشان در سينما و تلويزيون استفاده کنيم. «مردن در آب مطهر» شرايطي داشت که احساس کرديم آدمهايي که در ذهنمان هستند و به آنها فکر ميکنیم، در شکلدادن جهان قصه و شرايطي که در ساخت فيلم وجود دارد، نزديک شوند. براي همين با بازيگران وارد صحبت شديم و تقريبا هنگام نوشتن هم ميدانستیم با چه بازيگراني پيش خواهيم رفت. با گفتوگوهايي که پيش از ساخت فيلم انجام شد، فکر کرديم بهتر است بازيگران اين فيلم تجربه چند فيلم را داشته باشند که در اصل با آنها راحتتر و سادهتر همکلام شويم. طبعا در مورد علي شادمان و ندا جبرئيلي خيلي زود به نتيجه رسيديم. با ندا جبرئيلي و متين حيدرنيا کار کرده بودم و طبعا راحتتر بودم و با صدف عسگري براي نخستينبار همکاري کردم. با چهار بازيگر اصلي که بار قصه به دوش آنهاست گفتوگوهاي بسياري داشتيم و طبعا با بازيگراني مثل سوگل خليق، عليرضا آرا، پيمان مقدمي، اميدرضا رنجبران و ديگراني که سهم کمتري در فيلم داشتند به مراتب صحبتهاي کوتاهتري داشتيم. در اين ميان تمرين لهجه و زبان هم يکي از اتفاقاتي بود که زمان پيشتوليد را بيشتر کرد، چراکه بايد با چهار بازيگر اصلي بهاضافه سوگل خليق و اميررضا رنجبران زبان و لهجه افغانستانی را تمرين ميکرديم. فکر ميکنم يک ماهونيم روزي شش، هفت ساعت و اواخر روزي 10،12 ساعت تمرين لهجه داشتيم تا آنها را به بهترين شکل به شخصيتهاي افغان تبديل کنیم. موضوع تغيير دين و مهاجرت از آن دست موضوعاتي است که کمتر کارگرداني در سينماي ايران به آن پرداخته. تا چه حد نزديکشدن به اين موضوع با جرح و تعديل همراه بود؟ واقعيتي وجود دارد و آن اين است که بخشي از مهاجراني که به اروپا ميروند، چه مهاجران افغان، ايراني يا عراقي، يکي از مواردي که دربارهاش حرف ميزنند، بحث تغيير دين است و در اصل با تغيير دين، خودشان را به عنوان پناهنده به کشور مقصد معرفي ميکنند. اين نکتهاي است که به دليل سفرهاي زيادي که به اروپا و ارتباطي که با مهاجران دارم، با آن زياد روبهرو ميشوم. اين نکتهاي است که هميشه ذهنم را درگير کرده بود و احساس کردم بايد در جايي به قصه و فيلم تبديل شود. سعي کردم در قصههايي که از اين آدمها شنيديم و البته در طراحي آدمها و شخصيتها و جاندادن به آنها صادق باشيم. به اين دليل که مثلا خودم 10 يا 20 سال آينده به اين فيلم نگاه ميکنم، بتوانم از کارم دفاع کنم که زماني به موضوعي برخوردم، آن را به يک درام تبديل کنم و از آن فيلم بسازم. وقتي موضوعي را براي ساخت فيلم انتخاب ميکنم، فارغ از اينکه موضوع چالشبرانگيزي است يا خير، بايد احساس کنم چقدر با آن ارتباط برقرار ميکنم. به همين دليل، درباره خيلي چيزها تا به الان فيلم نساختهام. «مردن در آب مطهر» سومين فيلم من است و پنجمين فيلم مشترک ما دو برادر. در همه اين سالها سراغ موضوعات بسياري نرفتيم، چون با آنها ارتباطي نگرفتيم. اين برقراري ارتباط و نزديکبودن به دنياي آدمهاي قصه باعث شد به سراغ ساخت اين قصه برويم. به اينکه اين موضوع چقدر چالشبرانگيز است يا خیر، خيلي توجه نکرديم و فقط به ساخت يک فيلم خوب فکر ميکنيم. فيلمسازي براي شما دو برادر با ساخته عاشقانهاي آغاز شد که توانست نگاه بسياري را متوجه روند فيلمسازي شما کند و نتايج خوبي به همراه داشت. «مردن در آب مطهر» به نسبت تجربههاي پيشين چه جايگاهي براي شما دارد؟ «چند مترمکعب عشق» عاشقانهاي است که تقريبا در سينما مسير جديدي را براي جوانهاي فيلمساز به وجود آورد؛ فيلم عاشقانهاي که سادگيهاي منحصر به فرد خودش را دارد و دنيايي را تعريف ميکند که خيليها ممکن است آن را ديده باشند، اما از نزديکشدن به آن به هر دليلي دوري کرده بودند و اين عاشقانه در سينماي ايران ديده شد و بسيار زياد مورد توجه قرار گرفت. تقريبا در دو سال پياپي بيشترين جوايز سينماي ايران را به خود اختصاص داد و براي ما موفقيت بزرگي بود. ما سعي کرديم در «مردن در آب مطهر» هم همين کار را انجام دهيم. سراغ قصه عاشقانهاي در دنياي امروز رفتيم و به بخشي از مهاجران افغان توجه و زندگيشان را تصوير کرديم که کاملا امروزي هستند. با تکنولوژي و علم روز آشنا هستند و قرارهايشان را در فضاي مجازي هماهنگ ميکنند. درست است که مجبور به مهاجرت هستند اما زندهاند و حرفهايی اميدوارکننده درباره آينده و زندگي ميزنند. نگران آينده هستند، اما نااميد نيستند. ما سعي کرديم دنيايي را در اين قصه تعريف کنيم که وقتي آدمي در روزگاري اين فيلم را ديد، متوجه شود در سال 2019 هم مهاجراني وجود داشتند که در سرزميني که بيش از چهار، پنج دهه است جنگهاي فراوان در خودش يا کشورهاي همسايه ديده، چطور فکر ميکردند. فکر ميکنم «مردن در آب مطهر» هم مثل «چند متر مکعب عشق» اتفاقاتی خوشايند به همراه داشته باشد. مدتي است ترجيح ميدهيد در سکوت خبري ساخت فيلمهايتان را پيش ببريد. دليلش چيست؟ «مردن در آب مطهر» در سکوت خبري پيش نرفت. از لحظهاي که پروانه ساخت درخواست کرديم همه مراحل ساخت خبررساني شد. اما در کل تصور ميکنم فيلمساختن در سکوت و بدون سروصدا، حرکت درستتري است چراکه شما با آرامش کار ميکنيد و به هيچچيز غير از فيلم توجه نميکنيد و همه انرژي را صرف زماني ميکنيد که قرار است فيلم ساخته شود. به نظرم از فيلمساختن در زمان فيلمبرداري هيچ کار مهمتري در دنيا وجود ندارد. سعي کرديم و ميکنيم هميشه فضاي آرامي را به دور از خبر و حاشيه درست کنيم. زماني که من کارگرداني ميکنم، جمشيد و تيم کمک ميکنند آرامش بيشتري داشته باشم و برعکس زماني که جمشيد کارگرداني ميکند، تلاش ميکنم همهچيز را در بهترين شکل پيش ببرم. معتقديم بعد از اينکه فيلم ساخته شد بسته به کيفيت فيلم، خودش جريانساز خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.