سروش حبيبي و كلاسيكي ديگر
شرق: «هرقدر هم كه چندصد هزار آدمي، كه در فضايي نهچندان كلان ميزيستند ميكوشيدند خاكي را كه تنگاتنگ روي آن به سر ميبردند از شكل بياندازنند، هرقدر هم كه فرشسنگ بر آن ميگستردند تا چيزي بر آن نرويد، هرقدر هم كه علفهاي سر بركشيده از رخنه سنگها را از بيخ ميكندند، هرقدر هم كه هوا را با دود زغال و نفت ميآلودند، هرقدر هم درختان جنگل را ميانداختند و مرغان و جانوران را از آن ميراندند، بهار همچنان بهار بود، حتي در شهر. آفتاب بر زمين ميتابيد و خاك را گرم ميكرد». اين آغاز رمان «رستاخيز» تالستوي است كه بهتازگي با ترجمه سروش حبيبي در نشر نيلوفر منتشر شده است. تالستوي از مهمترين نويسندگان تاريخ ادبيات روسيه و يكي از درخشانترين چهرههاي ادبيات كلاسيك جهاني است. تالستوي در آثارش تصويري خواندني و دقيق از فرهنگ و جامعه و مردمان روسيه را به تصوير كشيده و اغلب آثار او گسترهاي وسيع را به روي خواننده ميگشايند. سروش حبيبي كه بخشي از كارنامه پربارش در عرصه ترجمه مربوط به ادبيات روسيه است، پيشتر آثار ديگري از تالستوي از جمله دو رمان مشهور او، «جنگ و صلح» و «آنا كارنينا» را به از زبان اصلي به فارسي برگردانده بود. اينك اثر مهم ديگري از تالستوي يعني «رستاخيز» با ترجمه حبيبي در دست است. «رستاخيز» اثري است مربوط به دوران پختگي تالستوي و هنر داستاننويسي او بهوضوح در اين اثر نيز ديده ميشود. «رستاخيز» را ميتوان سومين رمان بزرگ تالستوي دانست. او در اين رمان با نگاهي شكاك و بدبينانه روايتي از وضعيت سياه عصر تزار و نابرابريها و فسادهاي سياسي آن جامعه به دست داده است. در اين رمان تالستوي تصويرهايي از زندانها و مناطق دورافتاده سيبري به دست داده و اين هم يكي از ويژگيهاي مهم اين رمان است. از آثار كلاسيك و مشهور ادبيات معمولا چندين ترجمه در دست است و رسم است كه هرچند سال يكبار ترجمه تازهاي از كلاسيكها ارائه شود. «رستاخيز» هم از آن دست رمانهايي است كه پيشتر به فارسي ترجمه شده بود و اتفاقا كمي پيش ترجمه زندهياد علياصغر حكمت از اين رمان در نشر نگاه منتشر شد. حكمت در مقدمه مفصلش بر اين رمان به داستاني جالب درباره ترجمهاش اشاره كرده و توضيح داده كه نخستين ترجمهاش از اين رمان بر اساس ترجمهاي از زبان عربي بوده است و او بعدها اين ترجمه را بر اساس ترجمههاي فرانسوي و انگليسي رمان كامل و بازنويسي ميكند. طبق توضيح حكمت، اين ترجمه در آغاز قرار بوده در مجموعهاي كه عليقليخان سردار اسعد بختياري، يعني همان سردار اسعد مشهور انقلاب مشروطه، قصد داشته از آثار كلاسيك جهان فراهم آورد، چاپ شود. حكمت نوشته كه سردار اسعد «ايام آخر عمر خود را وقف ترجمه و انتشار كتب كلاسيك جهان به زبان فارسي كرده و انجمني براي اين نيت خير فراهم ساخته بود و كتب فراوان از قلم مترجمين به همت آن رادمرد نگاشته شد كه متأسفانه هنوز بسياري از آنها زينت طبع نيافته است». حكمت همچنين نوشته كه اجل به سردار اسعد فرصت عمليكردن نيتش را نميدهد و ترجمه «رستاخيز» هم كه قرار بوده جزء آن مجموعه منتشر شود، ميماند و فراموش ميشود تا بعد زينالعابدين رهنما آن را ميبيند و خوشش ميآيد و در پاورقي روزنامه ايران چاپش ميكند و حكمت بعدها با تجديدنظر و تكميل و بازنویسي اين ترجمه آن را در قالب كتاب منتشر ميكند. «رستاخيز» رماني است مربوط به دوران پختگي تالستوي كه بهجز ويژگيهاي ادبياش به لحاظ وجه اخلاقي نهفته در آن از اهميت زيادي برخوردار است. قهرمان «رستاخیز» صادقانه با وجدانش مواجه میشود و بار گناهانش را به دوش میکشد. آنطور كه اشاره شد، تالستوی در این رمان انحرافات اخلاقی جامعه را با نگاهي نقادانه به تصویر کشیده است. اين رمان با توصيف طبيعت و زندگي به سراغ روايت فضاي زندان ميرود. زنداني كه يك زن در آن محبوس است و بعدتر سرگذشت اين زن بازگفته ميشود. در بخشي ديگر از اين رمان ميخوانيم: «هنوز هوا خوب روشن بود و فقط دو نفر از زنها روي تختها افتاده بودند. يكي، -نيمديوانهاي، كه به جرم نداشتن شناسنامه در زندان بود- روپوشش را روي سر كشيده و تقريبا هميشه خوابيده بود، و ديگري مسلولي كه به گناه سرقت در بند بود. اين يكي خواب نبود، فقط روپوش زندانش را زير سر گذاشته و دراز كشيده بود. چشمانش باز بود و خلطي را كه در گلويش خرخر ميكرد و غلغلكش ميداد به زحمت نگه ميداشت تا سرفه نكند. باقي زنها، همه برهنه گيسو بودند و جيز پيراهن كرباسين زبر و زمختي به تن نداشتند. بعضي روي تختشان نشسته مشغول وصلهپينه بودند و بعضي پشت پنجره ايستاده، مردان زنداني را كه از حياط ميگذشتند تماشا ميكردند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.