به زبان آدميزاد
سيدمحمد بهشتي
مدتي است توييتهاي برخي مقامات بسيار برجسته آمريکايي، به زبان فارسي خبرساز شده است. هنوز بر ما روشن نيست که مقصودشان از فارسينويسي چيست. ولي يک احتمال خيلي قوي اين است که چون هرچه ميگويند ما عکسش عمل ميکنيم، پيش خود گفتهاند «شايد اين بندگان خدا اصلا نميفهمند ما چه ميگوييم؛ چندباري هم به زبان خودشان حرف بزنيم شايد دستبرقضا تيرمان به هدف بخورد». انصافا در توييتهاي فارسي ترامپ خيلي هم خويشتنداري به چشم ميخورد. هرقدر در توييتهاي انگليسي تهديد هدف قراردادن سايتهاي فرهنگي و مهم است، در توييتهاي فارسي جانبداري از ملت ايران و همدردي پيداست. فقط نميدانيم اين همدلي را چطور با بزرگترين تحريمهاي سده بيستم و دو دهه نخست سده بيستويکم يا همان «فشار حداکثري» جمع کنيم.
البته آنها که در غربت در موقعيتهاي خاص گرفتار شدهاند اين حال مقامات آمريکا را خوب ميفهمند؛ وقتي در اوج عصبانيت يا ابراز عشق، کلمات بيگانه کم ميآورند، ناخودآگاه آدم شروع ميکند به زبان مادري فحشدادن يا قربانصدقهرفتن. در اين حالت توسل به زبان مادري همان نقش مشت و لگد يا بوس و کنار را ايفا ميکند. اما بعد که آدميزاد دوباره کنترل اعصاب و احساساتش را پيدا کرد، فکر ميکند و تلاش ميکند مناسبترين واژگان زبان طرفِ مقابل را کنار هم بگذارد تا به او بگويد «ببين من خيرت را ميخواهم، دست از اين کارهايت بردار» يا اينکه مثلا «من دوستت دارم و تا هميشه به اين عشق وفادارم». ولي کافي است که طرف دعوا يا محبت تمکين نکند يا متوجه نشود و باز فقط و فقط زبان مادري به کار تمدد اعصاب ميآيد! اما بايد به اين نوآموزان زبان فارسي هشدار دهيم که فارسي زبان خطرناکي است؛ زباني است که در طول تاريخ به دست شاعران صيقل يافته، نه سياستمداران و حقوقدانها و حتي فيلسوفان! پس از آنجا که شاعران متولي اين زبان بودهاند، با زباني پرايهام و کنايهآميز مواجهيم که جز به اهل اين زبان رکاب نميدهد. بنابراين احتمال اينکه استفاده از زبان فارسي بر پيچيدگي روابط بيفزايد و به سوءتفاهم دامن بزند بيشتر است؛ مثلا در آمريکا نماد حزب دموکرات «الاغ» است و اين هيچ بار معنايي بخصوصي ندارد. درحاليکه هرقدر تلاش کنيم همين واژه را در فارسي بهنحوي مسالمتآميز بهکار ببريم، دستآخر حتما خون به پا خواهد شد. علتش اين است که واژگان فارسي باري شاعرانه دارند و به هيچروي نميتوانند اين بار را، حتي در کلام روزمره، زمين بگذارند. درست از همينرو است که برخلاف بسياري زبانهاي ديگر که سخنورانش وقتي کاملا در زبان ورزيده شدند سراغ متون کلاسيک ميروند، کودکان ايراني آموختن فارسي را با فردوسي، نظامي و سعدي ميآغازند. پس بايد به مقامات آمريکايي بگوييم که اگر ميخواهيد منظورتان را خوب حاليمان کنيد، رديفکردن واژگان فارسي کنار هم کفايت نميکند. بايد در واژهگزيني دقت بسياري کنيد. براي اين کار ناگزيريد که با ادبيات فارسي آشنا شويد؛ هرچند توصيه شما به مطالعه مثنوي مولوي، غزليات حافظ، يا شاهنامه فردوسي اندکي زيادهروي است، اما بهقياس نوآموزان دبستاني بد نيست شما را يا معلمان زبان فارسيتان را هم به مطالعه گلستان و بوستان دعوت کنيم. مزيت اين کار آن است که با خواندن کليات شيخ، فقط فارسي نميآموزيد، بلکه با مفاهيمي مانند عيش، نوعدوستي، مدارا، آدميت و حتي حقوق مورچگان آشنا ميشويد. اخيرا نامزد انتخابات آمريکا، برني سندرز نيز توييتي به فارسي زده است. چون مواضع ايشان مغاير جناب ترامپ است، پس شايد هدفش از اين کار جلب آراي ايرانيان مقيم ايالات متحده براي رياستجمهوري باشد. شايد هم ميخواهد به عموم ايرانيان شيرفهم کند که آمريکاييها همه شبيه آقاي ترامپ نيستند. اگرچه ذکر اين موضوع ضرورت ندارد اما باز از نظر خيرخواهي به آقاي سندرز هم پيشنهاد ميکنيم که مجال همنشيني با گلستان و بوستان سعدي را از دست ندهد؛ چراکه به اين ترتيب بهتر متوجه رفتارهاي جامعه ايراني مقيم آمريکا شده و باب مفاهمه با ايشان گشودهتر ميشود. لازم به تذکر نيست که در اين مقال قصد جسارت به دولتمردان آمريکايي را نداشتهايم. ضرورتي ندارد که ايشان بهدلیل رودربايستي زحمت خواندن آثار حضرت سعدي را به خود بدهند. اما اگر نميتوانند اين رنج را بر خود هموار کنند، توصيه ميکنيم به همان زبان مادريشان توييت کنند؛ چون واژههاي انگليسي وضوح بيشتري دارند و جملات همان معنايي را ميرساند که نشستن تعدادي کلمه کنار هم ايجاب ميکند. اينگونه دستکم گرهي بر گرههاي اين رابطه افزوده نميشود. خاطرتان جمع! ما ايرانيها با زبان انگليسي آشناييم و رفتارمان به ناآشنايي به زبان انگليسي ارتباطي ندارد.
مدتي است توييتهاي برخي مقامات بسيار برجسته آمريکايي، به زبان فارسي خبرساز شده است. هنوز بر ما روشن نيست که مقصودشان از فارسينويسي چيست. ولي يک احتمال خيلي قوي اين است که چون هرچه ميگويند ما عکسش عمل ميکنيم، پيش خود گفتهاند «شايد اين بندگان خدا اصلا نميفهمند ما چه ميگوييم؛ چندباري هم به زبان خودشان حرف بزنيم شايد دستبرقضا تيرمان به هدف بخورد». انصافا در توييتهاي فارسي ترامپ خيلي هم خويشتنداري به چشم ميخورد. هرقدر در توييتهاي انگليسي تهديد هدف قراردادن سايتهاي فرهنگي و مهم است، در توييتهاي فارسي جانبداري از ملت ايران و همدردي پيداست. فقط نميدانيم اين همدلي را چطور با بزرگترين تحريمهاي سده بيستم و دو دهه نخست سده بيستويکم يا همان «فشار حداکثري» جمع کنيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.