هدیه کتاب بهجای هدایای نوروز
محمدجواد لسانی- پژوهشگر
موضوعات زیبایی در اجتماع رونق داشتهاند که اکنون در خطر زوال هستند یا ممکن است دیگر از دست رفته باشند؛ میتوان از آن رفتنیها مثال هم آورد یکیشان بیتعارف موضوع کاهش اعتماد متقابل است. به شهروندان دقت کنید؛ چند سالی است آنها کمتر به هم راه میدهند تا در یک حریم مهرورزی، کاری برای همدیگر کنند و شاید در جایی به درد هم بخورند. این قضیه ناگوار حتی در سطح همسایگی هم نمایان شده است. اصل همیاری جمعی بهشدت صدمه خورده و نمیتوان از آن گذشت. تفسیر آگاهان این است که به سبب یک رشته بحران و نگرفتن پاسخها ممکن است تن جامعه شکننده شود و تب و بیماری بالا برود و از نادیدهگرفتن هویتش رنجور و خسته شود. این علامتهایی است که در این سالها، رخ نشان داده و یعنی حال جامعه چندان خوب نیست. بحث اجتماعی را نمیتوان بهراحتی در مترو یا مرکز خریدی به میان کشید. بهمحض طرح آن التهاب هم بالا میرود چون آستانه تحمل و مدارا پایین است. گاهی یک گلایه ساده ممکن است کار دست آدم بدهد. وقتی یکی از خانه بیرون میزند میکوشد با کمترین برخوردی با مردم کوچه و بازار کارش را به انجام برساند و بیدردسر به زیر سقف خودش برگردد تا آرامش خود را بازیابد. این حرفها را تقریبا همه شنیدهاند و میدانند البته ممکن است عدهای این مسئله پررنگ را لاپوشانی کنند. بهطور قطع طرح مسائل جامعه راحت است اما دریافتن راهحلها بیشتر اوقات دشوار میشود، چون برای عامه مردم، ابراز ناراحتی، جاذبه و اعتباری کاذب پیدا کرده اما فکرکردن برای حل مسئله، طرفداران زیادی ندارد، چهبسا که به گفته رسول مهربانی (ص) یک لحظه اندیشه میتواند از 70 سال عبادت سبقت بگیرد! پس چه خوب است که برای نیروگرفتن جامعه، به «نیروی تفکر»، عنایت بیشتری شود، زیرا قدرت پرش بالایی در ذات خود دارد. با اندیشیدن میتوان گرههای کور و فروبستهای را گشود که در این سالیان، بیتوجهی فراوانی به آن گرهها شده است و بهجای آن به اموری بیرونی پرداخته شده که نقش مهمی در سعادت جامعه نداشتهاند.
پرسشی پیش میآید که جاده تفکر را چگونه میتوان روشن کرد تا در آن بتوان با چابکی به جلو تاخت؟ یکی از چراغهای تفکر، بدون تردید، کتاب است. یک بررسی ساده نشان میدهد ملتهایی که در سنین مختلف جمعیتی کتاب میخوانند مشکلات اجتماعی نازلتری دارند و برعکس، کشورهای که به سمت این فانوس روشنگر نرفتهاند، به تاریکی غلیظی فروافتاده و در خواب رفتهاند که به قول صاحب فکری، خواه ناخواه این تاریکنشینان سرانجام دچار پرتابشدگی از تاریخ میشوند! یعنی آن مرز و بومها در جامعه جهانی، به عددی هم شمرده نخواهند شد، چون آنان بهجای رویآوری و کسب مفاهیم نهفته در کلمات، بهطور آشکاری هرز میروند و پیشه اصلیشان بطالت ایام میشود، زیرا کتاب است که میتواند موقعیت حال حاضر یک ملت را به او بنمایاند و او را بینا کند. اینک پرسش دوم فرامیرسد: کتاب را چگونه میتوان در رگهای جامعه به جریان انداخت؟ پاسخهای گوناگونی میتوان ارائه داد اما دمدستترین جواب در این حالوهوای بهمن و اسفند سال، این است که اشخاص صاحبنام یا نهادهای دولتی و خصوصی بهجای دادن سررسید و هدایای دیگر، بیایند کتاب هدیه کنند تا با این اقدام شایسته، یک جریانسازی فرهنگی هم کرده باشند. امروز این نکته را پیشنهاد میدهم چون سفارش هدایا، حتی قبلتر از امروز آغاز شده و آنانی که هنوز در فکر هستند، میتوانند به این هدیه گرانبها، بیندیشند. با اطمینان میتوان گفت اگر این رفتار جمعی تداوم یابد، خودبهخود به یک عادت خوب اجتماعی بدل میشود و میتواند کتاب را از انزوای ناخواسته بیرون بیاورد و مفاهیم آن سببساز تعامل اجتماعی شود. جرقه این کار را نخبگان و مدیران جامعه میزنند اما برکت آن در بدنه جامعه و روابط شهری هویدا خواهد شد. گاهی دستوری صادر میشود که مثلا هفته کتاب یا نمایشگاه سالانه کتاب را رونق دهند، اما اگر این اقدامات پرهزینه و مقطعی، پشتوانهای در نهاد مردم نداشته باشد، تکان مؤثری در سرانه مطالعه کتاب ایجاد نمیکند، زیرا پس از مدتی کوتاه، آن شلوغیها و هیاهو به اتمام میرسد و دوباره در آن سبو همان میماند که در اوست. مسلم است که نقش گروههای مردمنهاد را نمیتوان نادیده گرفت؛ گروههایی که با نام سمن، کوشایی میورزند تا جامعه را به سمت تحقق ایدئالها سوق دهند. آن تشکلها قابلیت بالایی دارند تا در این زمینه تصمیمساز شوند و برنامههای خود را به اجرا بگذارند، زیرا آن گروهها ارتباط مستقیمی با آحاد مردم دارند. همچنین در مراکز آموزشی و حتی کتابخانههای محلات، میتوان با درایت و تأمل از این ظرفیت تأثیرگذاری، بهره لازم را برد تا رسم زیبای اهدای کتاب به ایام مبارک نوروز هم کشانده شود و در میان خانوادهها و بستگان و دوستان بهدرستی جا بیفتد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.