سهمخواهیهای قومی و سودجویي دلالان
مجتبی گهستونی
نگارنده این نوشتار با آگاهی کامل از ارزش تکبناهای تاریخی که در شهر اهواز وجود دارد، بر آنچه در محله عامری که گوشهای از محله اهواز قدیم است، اشراف داشته و به همین دلیل طرح احیای محور فرهنگی تاریخی -گردشگری منطقه هفت را نوشته و به تصویب مسئولان امر رسانده تا پس از تأمین اعتبارات آن، شاهد حفظ، مرمت، احیا، بهرهبرداری و نگهداری از بناها و محوطههایی باشیم که دغدغه همه مردم علاقهمند به حفظ تاریخ و فرهنگ است. بنابراین آنچه مینویسم، به هیچوجه احساسی و از ناآگاهی نیست. آنچه با عنوان خبر تخریب «شارعالشیوخ» در اهواز منتشر شد، دروغی بیش نیست. نه اینکه بنایی تخریب نشده باشد، خیر! بلکه خیابانی به این نام وجود ندارد و زاییده تخیل نویسنده آن متن و اهداف بعضا خاص تهیهکنندگان آن متن بوده که به یک خبرگزاری ارائه شده است. همین موضوع را که خیابانی به نام شارعالشیوخ وجود دارد، هیچ مقام مسئولی در حوزه میراث فرهنگی تأیید نمیکند. حتی معاون میراث فرهنگی خوزستان هم در مصاحبهای با یک خبرگزاری دولتی، از وجود چنین خیابانی ابراز بیاطلاعی کرد؛ موضوعی که تبدیلكردن آن به یک سوژه خبری قطعا یک شیطنت رسانهای است. اگرچه من به عنوان یک روزنامهنگار و فعال میراث فرهنگی، تخریب چند خانه را تأييد نميكنم که البته همه آنها الزاما با ارزش معماری نبودند چراکه اگر برای مالکان آن اهمیت داشتند، باید همچون دیگر بناهای تاریخی اهواز در فهرست آثار ملی کشور ثبت میشدند و نه اینکه ابتدا خالی از سکنه شده و سپس رها شوند. دلیل اصلی خالیشدن و رهاکردن این بناها هم قرار ارزش افزودهای است که این بناها پیدا کردهاند. چون در یک دهه اخیر این خانههای حاشیه رودخانه کارون و کمتر دسترسناپذیر یکباره در مسیر جاده ساحلی قرار گرفته و ارزشان بالا رفت. مالکان بناها اگر راست میگویند خانههای خود را تخریب نمیکردند تا به رستوران و کافه تبدیل کنند، بلکه حفظ میکردند تا بخشی از آن خانهها به مکانهای فرهنگی از جمله موزه و گالری و حتی اقامتگاه سنتی تبدیل شوند. اهواز شهری کلان است که اقوام گوناگونی در آن زندگی میکنند؛ از لر بختیاری گرفته تا عرب. از قشقایی گرفته تا شوشتری و دزفولی که قومیت خاص خود را دارند. از صابئین مندایی گرفته تا مسیحیان ارمنی، آشوری، کلدانی و در آن سوتر زرتشتیانی که محلههای خاص خود را داشتند و دارند. عمده این اقوام، ساکنانی در بافت قدیم اهواز دارند که به گویش و زبان خود تکلم میکنند منتها هیچ اهوازیای را جز اندک افرادی که در پی تاریخسازی برای خود هستند، پیدا نخواهید کرد که از آنها سراغ خیابانهایی مثل شارعالشیوخ، بیتالصخر و بیتالعجم را بگیری و به تو با چشم بسته آن نشانی را دهند. چون اساسا چنین نامهایی نه رسمیت دارد و نه روزی بر پلاک خیابانی بوده و نه اینکه مردم با آن آشنا هستند. شارعالشیوخ یعنی خیابان شیخها. کدام شیخ؟ برای چند درصد مردم آن شیخها شناختهشدهاند؟ بیتالصخر یعنی خانه صخر. یا بیتالعجم یعنی خانه عجم. این افراد چقدر شناختهشده بودند و نامشان بر کدام پلاک یا حتی پاکت پستی آمده است؟ آن هم در محلهای که تکثر قومی دارد. در خبرها خواندم گفته شده خیابان شارعالشیوخ با قدمت 400 سال تخریب شده است. اما لازم است بگویم این خیابان که بخشی از محله اهواز قدیم یا عامری است، قدمتی 200ساله دارد. مستندات اداره کل میراث فرهنگی خوزستان درباره ثبت مسجد عامری تأیید میکند این مسجد قدمتی 200ساله دارد. بگذریم که بعدها عدهای به صورت غیرقانونی کتیبهای 400ساله را نصب کردند. اگرچه آثار تاریخی موجود در اهواز از جمله چند محوطه و سازههای باستانی، قدمت این شهر را به دوره ساسانی و حتی اشکانی و قدیمیتر از آن میبرد اما دلیل نمیشود از تاریخی ساختگی آن هم از 400 سال به آن سوتر گفته شود تا برای قومیت خاصی تاریخسازی صورت گیرد. مستندات اداره کل میراث فرهنگی خوزستان از شهر هرمز اردشیر با قدمت هزارو 700 سال میگوید که بخشی از آثار آن در محله مجاور عامری یا اهواز قدیم واقع است. یا حتی در بلندیهای شهر اهواز که با بافت قدیم اهواز و عامری فاصلهای کمتر از 500 متر دارد، محوطهای به نام کوهساران خودنمایی میکند که باستانشناسان، کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی به ارزش و قدمت آن بهویژه از دوره اشکانی - ساسانی - اسلامی آگاهی دارند. بنابراین پدیدآورندگان نامهایی مانند شارعالشیوخ، بیتالصخر و بیتالعجم به هیچ روی علاقهای ندارند که از نامهایی مثل اکسین، تاریانا، اوژ، هرمز اردشیر و... که نامهای کهنتر اهواز هستند، سخن بگویند. حتی دلشان نمیخواهد از «اهواز» بگویند چون برخی از آنها از «احواز»ی میگویند که حتی در منابع بسیاری این نام رد شده است. حتی جهانگردی به نام مادام دیالافوا از قدمت شهری کهن نام میبرد که او در خرابهها و قبرستانش حضور پیدا کرده است. کوتاه کلام اینکه موضوع خیلی ساده است. اهواز قدمتی دیرینه دارد. اما به واسطه سیلابها، طغیانها و بیماریها، برای چند سده خالی از سکنه شده اما بار دیگر اهواز در دوره قاجاریه با حضور اقوام متعدد شکل میگیرد. بنابراین اهواز شهر تکقومیتی نیست که فقط یکسری نامهای خاصی در آن شنیده شود. دوستان و اهالی رسانه اگر تمایل به دفاع بیغرض از بناهای باارزش تاریخی در گوشه و کنار بافت باارزش اهواز قدیم دارند، علاوه بر عامری، سری به خیابانهای فرعی سیمتری، طالقانی، بیستوچهارمتری و نادری بزنند و با حجم خانههایی مواجه شوند که به دلیل قرارگرفتن در قلب بازار مورد طمع زمینخواران و سودجویان هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.