امنیت دیپلماسی
حسن هادی
سختترین روزهای تاریخ دیپلماسی ایران در حال رقمخوردن است. امتزاج منافع ملی قدرتهای خارجی با منافع شخصی عدهای در داخل کشور نشان از اتحادی است که تنها هدفشان اضمحلال و بهزیرکشاندن قدرت دیپلماسی ایران است.
شاکله این همزیستی، شبیهسازی اتحادی است که پس از جنگ جهانی اول به یُمن سیاستهای استعماری انگلیس در کشورمان حاکم بود. استیلای مستقیم قدرتهای برتر در آن زمان به استیلای نیابتی و غیرمستقیم در زمان حال تبدیل شده است. اینبار صاحبان شرکتهای چندملیتی اسلحهسازی و شریکان پورسانتبگیرشان که دیپلماسی نوین دولت روحانی را با سکانداری دکتر ظریف، کارآمد و جنگستیز دیدهاند، همه تلاش خود را به کار گرفتهاند تا این رکن موفق سالهای اخیر را به زانو درآورند؛ همان کاری که در دوران اصلاحات و با شروع گفتمان صلح در سیاست خارجی ایران و با دیپلماسی گفتوگوی تمدنها کردند. امنیت ضرورت اصلی و «جان» یک دیپلماسی موفق است، دقیقا به همین دلیل کشورهای جهان تصمیم گرفتند که در سال 1969 کنوانسیون وین را تنظیم و در آن چارچوبی را برای مصونیت مأموریتهای دیپلماتیک در کشورهای پذیرنده وضع کنند. دستگاه دیپلماسی زمانی کارآمد است که بتواند وظایف خود را در فضایی آرام و خالی از تنش و هیاهو انجام دهد. ظاهرا در کشور ما دستگاه دیپلماسی با یک اداره ثبتاحوال یا اداره پست فرقی نمیکند؛ هرکس اراده کند مخالفت خود را ابراز کند بهراحتی میتواند از سردر باغ ملی وارد شود و پلاکارد خود را در دست بگیرد و تا پشت در اتاق وزیر برود و هرچه دلش میخواهد به زبان بیاورد. این گروههای فشار که بهراحتی از دیوار سفارتخانهها بالا میروند و سالها تلاش و رابطهسازی و نقشهچینی دستگاه دیپلماسی را یکباره و در یک روز به باد میدهند، از کجا هدایت میشوند؟ با چه مجوزی سرمایه این کشور و ملت را به تاراج میبرند و هزینههای مادی و معنوی بسیار سنگینی را برای همین افعال و اعمال به کشور تحمیل میکنند؟ هزینهای که در بسیاری از موارد قابل جبران نیست. در چنین شرایطی که انواع مختلف دیپلماسی باید بهکار گرفته شود تا به هجمه گسترده و مستمر دشمن پاسخی درخور و قوی داده شود، اینگونه شانتاژها نتیجهای جز بیاثرکردن و دلسردکردن تلاشهای دلسوزانه مسئولان دیپلماسی کشور ندارد. پاسخ به یک پیام رسمی یا توییتری یک مقام رسمی و تأثیرگذار در صحنه روابط بینالملل نیازمند آرامش، تمرکز، تفکر و پشتیبانی در فضایی مملو از یکدلی است. در جامعهای متشنج و باری به هر جهت، مگر میشود یک سیاست واحد و قوی را پیاده کرد و از یک رویه کارآمد دیپلماسی پیروی کرد. اکنون که پس از سالها فردی در رأس دستگاه دیپلماسی قرار گرفته که به کار خود وارد است و بارها و بارها با تیزهوشی و درایت رفتار ملی انجام داده است، سزاوار نیست اینگونه مورد بیحرمتی و بیادبی قرار گیرد. اگر در نتیجه این رفتارهای ناهنجار و سازمانیافته و افراطگرایانه فرد توانمندی همچون دکتر ظریف دلسرد شود، یک نتیجه بیشتر نخواهد داشت و آن هم خوشحالی زایدالوصف شخص ترامپ و نتانیاهو است. پرواضح است که اکنون تنها فردی که ترامپ آرزوی نابودیاش را دارد شخص دکتر ظریف است، زیرا هیچیک از یاوهگوییهای او را بیپاسخ نگذاشته و هزینههای میلیاردی تبلیغات معاندانه آنها را بر باد داده است. آیا این سزاوار است که دستگاه دیپلماسی دشمنان ما در فضایی آکنده از امنیت و وحدت کلمه اداره شود ولی دستگاه دیپلماسی ما با ترس و در فضایی مملو از جهتگیریهای تند، بدسلیقگیها و هنجارشکنیها کار کند؟ نتیجه اینکه چنانچه مردم و مسئولان به این باور مهم نرسند که باید از دستگاه دیپلماسی برای نیل به اهداف صلحآمیز و تأثیرگذار در نظام بینالمللی، حمایت گسترده کنند، نباید انتظار داشت توفیقی هم در عرصه سیاست خارجی نصیب کشور ما شود. یک دیپلماسی موفق در سایه امنیت روانی، اجتماعی و سیاسی میتواند حرفی برای گفتن داشته باشد در غیر این صورت باید منتظر مرگ دیپلماسی بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.