چرا اعتراضات سراسر آمریکای لاتین را فراگرفته است؟
این آمریکای لاتین ناآرام
در پرو، رئیسجمهور کنگره را منحل کرده، در هندوراس، رئیسجمهور با اتهامهای آمریکا مبنی بر دریافت رشوه از غولهای قاچاق مواد مخدر دستبهگریبان است، در هائیتی معترضان حاکمیت را به سرنگونی تهدید کردهاند و در اکوادور اعتراضات تا جایی خطرناک شده که دولت عملا به خارج از پایتخت منتقل شده و این تنها دورنمایی از اتفاقاتی است که در خیابانهای سانتیاگو، برزیلیا، کویتو و لیما رخ میدهد. بحرانهای سیاسی سراسر آمریکای لاتین را در بر گرفته و شرایط را در این منطقه که پیشتر با مهاجرت گسترده و مشکلات عمیق اقتصادی ملتهب بود، تشدید کرده است. حالا هر حوزه و گوشهای از آمریکای لاتین را نگاه کنید، این بیثباتی و بحران است که بیشتر از همیشه خودش را نشان میدهد. مسئله اینجاست که این بحرانها پس از یک دهه موفقیت چشمگیر در کشورهای این منطقه بروز پیدا کردهاند؛ شکوفایی پایدار رشد، گسترش طبقه متوسط که اکنون یکسوم جمعیت این جوامع را تشکیل میدهد و تثبیت دموکراسی در کشورهایی که زمانی با دیکتاتوریهای نظامی و شورشیان مارکسیست شناخته میشد. با این اوصاف یک سؤال ایجاد میشود: چرا اکنون آمریکای لاتین را موجی از ناآرامی فراگرفته است؟این بحرانها درحالیکه از کشوری به کشور دیگر انگیزه و روشی متفاوت دارند اما میتوان در آنها رشتههای مشترکی دید. رشد اقتصادی در بیشتر کشورهای این منطقه سرعت پایینی داشته است؛ نهادهای دموکراتیک همچنان ضعیف باقی ماندهاند، مردم از فساد و خدماترسانی ضعیف دولت به ستوه آمدهاند و تنش بین گروههای مختلف جامعه رو به افزایش است. تمامی اینها اوضاع را چنان مستعد ناآرامی کردند که نتیجهاش را بهخوبی در جایی مانند اکوادور میتوان دید؛ جایی که تصمیم لنین مورنو، رئیسجمهور برای لغو یارانه سوخت هزاران نفر را به خیابانهای کویتو، پایتخت اکوادور آورد و آنقدر شرایط متشنج شد تا مورنو مجبور شد دولتش را به شهر آرامتری مانند گوایاکیل منتقل کند. اما عواملی که به چنین تحولات انقلابگونهای منجر شده، فراتر از مرزهای آمریکای لاتین است؛ این منطقه جای شریک تجاری شماره یک آمریکا، یعنی مکزیک، منبع اصلی مهاجر و مواد مخدر است. اینها مواردی هستند که خارج از مرزهای کشورهای این منطقه در بروز و تداوم ناآرامیها تأثیر داشتهاند. بنبست اقتصادی جورج کاستانیهدا، وزیر خارجه اسبق مکزیک دراینباره میگوید: «ما شاهد سرعت پایین رشد اقتصادی تقریبا در تمامی این منطقه هستیم». کشورهای آمریکای لاتین در دهه اول قرن جاری میلادی جهشی غیرعادی در رشد اقتصادی را تجربه کردند. اقتصاد کشورهای آن بین سالهای 2004 تا 2011 بهصورت میانگین سالانه بیش از 4 درصد رشد داشته که بخشی از آن به دلیل قیمت بالای کالاها رخ داده است. اما بعد از 2011 توقف رشد اقتصادی در این کشورها نمایان میشود. در سال 2019 رشد اقتصادی آمریکای لاتین بر اساس آمارهای صندوق بینالمللی پول تنها 0.6 درصد بوده است. یک دهه پیش، اکوادور به لطف انفجار قیمت نفت روزهای خوبی را سپری میکرد اما سال 2014 با کاهش شدید قیمت نفت تمام فلشهایی که روی نمودارهای اقتصادی این کشور رو به بالا بود، ناگهان به ارقامی کوچک و کوچکتر متمایل شد. درحالیکه مورنو در حال کاهش هزینهها بود گروههایی که پیشتر در دهههای 1990 و 2000 اعتراضات خیابانی را رهبری میکردند، باز هم بسیج شدند و به خیابانها آمدند. در این میان آرژانتین هم مانند اکوادور با رفتن رهبران پوپولیست خود چالشهایی را در ثبات اقتصادی تجربه کردهاند. مورنو و همتای آرژانتینیاش مائوریسیو مکری، برای کنترل بدهیهای سنگین این کشورها سیاستهای ریاضتی سنگینی را اجرا کردند؛ حالا مورنو با بزرگترین تهدید دوران ریاستجمهوریاش مواجه است و مکری هم احتمالا در انتخابات ماه جاری نتیجه را واگذار خواهد کرد. اما با اختلاف بزرگترین فاجعه در آمریکای لاتین در ونزوئلا رخ داد. حجم اقتصاد ونزوئلا از سال 2013 همزمان با کاهش شدید قیمت نفت و بحران مدیریتی رهبران سوسیالیست آن تقریبا نصف شده است. اوضاع اقتصادی حدود پنج میلیون ونزوئلایی را مجبور به ترک وطن کرد. ضعف نهادهای قانونی کاهش رشد اقتصادی منطقهای را تحت فشار قرار داد که نهادهای سیاسی، احزاب و قوه قضائیه در آن بسیار ضعیف هستند. بسیاری از کشورها از فقدان ساختارهای قانونگذاری و قضائی مستقل رنج میبرند؛ ساختارهایی که نبودن آنها باعث رشد فساد در کمپینهای سیاسی و قراردادهای دولتی شده است. با ضعف نهادهای قانونی، پاسخگویی به مشکلات بهمراتب دشوارتر میشود. چهار رئیسجمهور اخیر در پرو همگی به اتهام فساد مالی بازداشت شدهاند و پس از آن سیستم سنتی احزاب در آن متلاشی شد؛ کنگره به دست حزب وفادار به آلبرتو فوجیموری، رهبر اقتدارگرای پیشین این کشور و دخترش کیکو که اکنون به اتهام فساد در زندان هستند، افتاد. مارتین ویزکارا، رئیسجمهور پرو بهعنوان جنگجویی علیه فساد روی کار آمده اما فقط حمایت یک حزب کوچک را با خود دارد که همین باعث تنشهای مداوم او با این نهاد قانونی شده است. 30 سپتامبر بود که ویزکارا در پاسخ به تلاش کنگره برای معلق کردنش این نهاد را منحل کرد. این نهادهای قانونی درحالیکه قرار بود در بهترین حالت با هم یک کشور را اداره کنند، اکنون فقط سرگرم درگیریهای سیاسی خود هستند. مردم هم یا در خیابانها یا در تقلایی ناامیدانه برای گذران زندگی بهسر میبرند. مردم خستهاند شهروندان آمریکای لاتینی که در سالهای اخیر به خیابانها آمدهاند، از فساد خستهاند؛ اگر به اعتراضات خیابانی برزیل و گواتمالا نگاه کنید، خستگی را میبینید. مردم این روزها به لطف آزادی بیشتر رسانهها و گستردگی شبکههای اجتماعی بیشتر از همیشه از اقدامات نادرست دولتمردان اطلاع دارند. در هائیتی اعتراضات ضددولتی به بهانه تلاش دولت برای حذف یارانه سوخت به راه افتاد اما با اعتراض به تورم و فسادهای جوونیل مویس، رئیسجمهور هائیتی ادامه پیدا کرد. صدها کیلومتر آنسوتر رئیسجمهور هندوراس هم با اتهام فساد و دریافت پول از قاچاقچیان در جریان کمپین انتخاباتیاش در سال 2013 روبهرو است. اما پول قاچاقچیان مواد نهتنها کمپین خوان اورلاندو هرناندز بلکه سراسر آمریکای لاتین را فراگرفته است؛ پولی که فساد را چندبرابر کرده و به خشونتها و بیثباتیهای سیاسی در سراسر این منطقه از کلمبیا تا مکزیک دامن زده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.