|

نگاهي به فيلم «قصيده گاو سفيد»‌

احتمال شير اسيدي!

«قصيده گاو سفيد» يکي از فيلم‌هاي سي‌و‌هشتمين جشنواره فيلم فجر است که به کارگرداني «بهتاش صناعي‌ها» و نقش‌آفريني «علي‌رضا ثاني‌فر» و «مريم مقدم»، اين روزها در جشنواره فجر روي پرده رفته است. بهتاش صناعي با اولين فيلم بلند سينمايي خود، «احتمال باران اسيدي»، با دعوت از «محمد شمس‌لنگرودي»، شاعر و اديب ايراني، توانايي و خلاقيت خود را در ريسک‌پذيري و کارگراني به‌خوبي نشان داده است. صناعي‌ها اين روزها با فيلم «قصيده گاو سفيد» يک گام جدي در مسير فيلم‌سازي خود برداشته است؛ اين فيلم‌ساز در آخرين اثر خود، مخاطب را با فيلم‌نامه‌اي جدي مواجه مي‌‌کند که موضوع آن، چالش يک قاضي با حکم قصاصي است که بعد از اجراي آن، ثابت مي‌شود حکم صادرشده درست نبوده و قاتل، همان شاهدي است که با شهادت دروغ، شخص ديگري را به‌عنوان قاتل به دادگاه معرفي کرده است. عمل برانگيزاننده درام با عذاب وجدان اين قاضي شروع شده و او براي دلجویي از همسر اين مرد، با اسم ديگري، سراغ اين زن رفته و با يک بازي پنهان، نقش دوستِ شوهرِ متوفي او را بازي مي‌کند؛ اما اين پنهان‌کاري در روند داستان منجر به تحول شخصيت زن می‌شود؛ تا جايي که دلبسته اين مرد شده، اما نمي‌داند اين مرد حکم قصاص شوهر او‌ را امضا کرده است. فيلم‌نامه از زيرمتن خوبي در نقد روابط اجتماعي برخوردار است؛ جامعه‌اي که مردم آن از قضاوت‌هاي زودهنگام يکديگر در عذاب‌اند. هدف قرار‌دادن فيلم‌ساز روي اين سوژه اجتماعي، نشان از شهامت او دارد که در مجموع او با اين فيلم کار قابل قبولي از خود ارائه داده است. بااین‌حال، آنچه در اين فيلم به عدم باورپذيري شخصيت‌ها کمي لطمه زده، چينش موقعيت‌هاي ترحم‌برانگيزي است که بحران و تنش اين زن را با جهان اطراف بيشتر نشان دهد؛ برای مثال وجود يک دختر ناشنوا، خانه‌اي محقر و نيمه‌خراب که به‌سرعت بايد تخليه شود، پيداشدن ناگهاني خانه‌اي ديگر، دروغ‌‌هاي مصلحتي مادر به دختر براي پنهان‌‌کردن مرگ پدر، بي‌رمق‌شدن مادر و ناتواني او در کار در کارخانه شيرسازي، همه اينها براي باورکردن شخصيت زن به قوام خوبي نرسيده‌اند؛ زيرا برخورد اين عناصر اتفاقي و در روايت اثر، خلاقيت کافي ندارد. شايد تدوين اين صحنه‌ها براي شکل‌گيري بحران و در سراشيبی قراردادن شخصيت‌ها به نظر کافي برسند، اما همين موقعيت‌ها در لايه‌هاي زيرين خود با ريشه درام و داستان فيلم که اتفاقا از جذابيت خوبي برخوردار است، پيوند برقرار نمي‌کند. سکانس‌های خانه‌دارشدن زن، مجردبودن قاضي و سکانس قاضي و پسرش که مدت‌ها از هم بي‌خبرند، بايد شوک درخور توجهي به مخاطب بدهند، اما در اجرا اين‌گونه نيستند و به قوام و باورپذيري خوبي نرسيده‌اند. تصوير لانگ‌شات حياط زندان و گاوي كه در وسط حياط قرار دارد نیز در ابتدا، ميانه و پايان فيلم، ذهن مخاطب را به‌خوبي درگير کرده و تأکيد روي عنصر شير که در انتهاي فيلم تبديل به زهر مي‌شود، به عمق هنري کار افزوده است، اما عناصر گاو، شير و زهر، يک فرم اجرائي است که مخاطب را با اين سؤال مواجه مي‌کند که در واقع اينها در کنار هم، چه چيزي را ابلاغ مي‌کنند؟ فينال فيلم نيز با شير داغ روي ميز، تافته جدابافته‌اي است که فيلم را به سمت ژانر فيلم‌هاي ترسناک مي‌کشاند که اگر تمام فيلم در همين ژانر از ابتدا تا به آخر پيش مي‌رفت، مي‌توانست مخاطب را با فيلم تأثيرگذارتري مواجه کند. در واقع مخاطب با فيلم يکدستي در روايت مواجه نمي‌شود، اما با تمام اين کاستي‌ها، ريتم و تمپوي داستان خسته‌کننده نيست؛ زيرا موقعيت‌هاي پيش‌بيني‌نشدنی اين فيلم و شخصيت‌هاي جذاب آن، مخاطب را تا انتها همراه مي‌کند. بهتاش صناعي‌ها فيلم‌ساز کار بلدي است که کاملا مشخص است سينماي انديشه و هنري را به‌خوبي مي‌شناسد و از ريسک‌پذيري بالايي در کارگرداني برخوردار است؛ همان‌طور که خودش در کنفرانس مطبوعاتي سي‌و‌هشتمين جشنواره فيلم فجر در پرديس سينمايي ملت بيان کرد، نقش اين قاضي را در ابتدا براي شهاب حسيني در نظر داشته، اما با کشف يک بازيگر بااستعداد و نوظهور در سينماي ايران، اين نقش را به عليرضا ثاني‌فر مي‌سپارد که اين بازيگر در کشف جوهره نقش و ابلاغ آن به مخاطب ساعي ظاهر شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.