نگاهی به فیلم «سه کام حبس» ساخته سامان سالور
سیزده 98
علی فرهمند
چندان کار سادهای نیست -تا انتهای لجن رفتن! و گلولای را با دست، دستمالیکردن، مالیدن به چهرهها به قصد تیرگی، تاریکی و چرکمردگیها، تلخیها را نشاندادن و البته کمتر شعار دادن! اما «سه کام حبس» تا آنجا که ممکن است، شعار نمیدهد، قصه میگوید؛ قصهای که هرچند انگار از توی پاورقیهای مجلات کودکانِ زیر 12 سال گرفته شده (اگر اصلا چنین مجلهای وجود داشته باشد!) اما دست کم داستان را با میزان کمی از شعارزدگی و پُرگویی روایت میکند. (که تماشای فیلم برای این افراد مناسب نیست!).
کام اول: تصاویر چرک آمادهات میکنند برای یک اتفاق ناگوار. قلاب درام که بر محور مواد مخدر چفت شد، صحنهها هرچند سادهانگار، هولت میدهند به ترغیب. در واقع راهبرد این است که با تعدد رخدادها حواس مخاطب از میانمایگیها پرت شود؛ بنابراین دیگر مهم نیست که مجتبی (محسن تنابنده) چطور و چرا یکونیم کیلو مواد مخدر را در ماشین خود حمل میکرده یا نسیم (پریناز ایزدیار) چطور به یک دزدِ مورفین اعتماد میکند و تمام دار و ندارش را میسپارد به او یا تنهایی با آنهمه جنس عزم خردهفروشی میکند یا مجتبی سر بزنگاه اسلحهای میگیرد که اگر روزی خدشهای به ناموسش وارد شد، بوووم... (حالا نحوه گرفتن اسلحه؛ چونان تام کروز در «مأموریت غیرممکن» آن هم بهدست یک شبهِ معلولِ بیجان، به کنار...)! فیلم تمام صحنههایی را که میشود از فرط کودکانگی بهش خندید، یکجا نشان میدهد (یک تعرض کم داشت که آن هم در پایان...) و تا تهِ خط بدبختی میرود اما راستش خندهای در کار نیست؛ نمیشود به کلیت کار خندید. شاید چون همهچیز را خیلی جدی و عصبی و بهواقع تلخ روایت میکند. شاید چون ایمان سازندگان بر این تلخگویی بنیان شده است. شاید چون حال دوربین (و فیلمساز و نویسنده فیلمنوشت) واقعا خوب نیست! و ما تماشاگرِ حس واقعی سازندگان هستیم. شاید چون فیلم در زمان و در سالی نمایش داده میشود که حال هیچکس خوب نیست (و بالطبع اثر از اوضاع و احوال زمانهاش تأثیر میپذیرد). در کنارش صحنههایی که کارکرد تماتیک دارد، به دریافت حس ناخوش تماشاگر کمک میکند. مثلا گرفتن چاه آشپزخانه که دو بار و هر دوبار در زمان درست اتفاق میاُفتد که در کنار تمام رخدادهای ناگوار، زن و مرد را به لجن آغشته کند یا آدمکهای بیسر و بیپا و بیچشم که با تدبیری ماشینی، میشوند عروسک بچهها. یا همان بچه -نگار- که قربانی است و گریههاش بجاست و نگاههاش لازم. حالا نمیدانم دارم تعریف میکنم یا چه، ولی «سه کام حبس» از شدت بدی، خوب است چون فیلمسازش به همان بدی باور دارد و ضعفها را چنان نشان میدهد که «تماشا» را کنار نخواهی گذاشت! کام دوم: مسیر روایت البته ایرادی جدی به خود میگیرد: اینکه رخدادها اجازه خلوت شخصیت با خود نمیدهد. شخصیتها فردیت ندارند. مشخص نیست ویژگیهای آنها چیست؟ چرا مرد (مجتبی) دست به موادفروشی میزند؟ چون وضع مالیاش خوب نیست؟ اینکه برای «درام» خودِ بیانگیزگی است. چرا زن (نسیم) از زندگیاش راضی نیست؟ و در پیِ تغییر؟ چرا پرستار (سمیرا حسنزاده) مورفین کِش میرود؟ و بعد آن صحنه مضحک ضجههاش که معلول بیماریِ او است در ایجاد آگاهی نسبت به انگیزه دزدی کافی است؟ اصلا پرستار چه تأثیری در اثر دارد؟ اگر نبود چه تفاوتی میکرد با الان که مثلا هست؟ شخصیتها در «سه کام حبس» درست مثل عروسکهای فیلم هستند: بیجان، بیمغز، بیدغدغه و در یک ویژگی مشترک: همه بدبخت. مسئله اما بدبختیها نیست بلکه چگونگی نمایش ویرانی است که فیلم اصلا به آن ورود نمیکند و مانند صفحات حوادث، فقط آوار ویرانیها را نشان میدهد. کام سوم: میماند یک کاشت و یک برداشت کمیک و سفارشی؛ یکی از آن شعارها: نسیم تحت شرایطی که نمیدانیم چیست، در حال تغییر عقیده است. پوشش چادر انتخاب کرده و در جلسات مذهبی شرکت میکند و شوهرش -شوهرِ مخالف با عقیده همسر- مدام او را نکوهش میکند به چنین تغییر؛ اما در مسیر داستان دستگیرمان میشود که آدمبده شوهر است و شخص پاک، همسر و در انتها که همهچیز تمام میشود، مرد به سبک «کیل بیل» در حمام اشک میریزد و زن خالکوبیاش را پاک میکند! و آدم یاد سریالهای مناسبتی تلویزیون میاُفتد: آنقدر خندهدار که تمام تلخیها را میشورد و میبَرد و مطمئن میشوی که با تمام خردهداستانهای ترغیبکننده، فیلم بدی است؛ اما نسبت به دیگر فیلمهای فیلمسازش -سامان سالور- یک گام رو به جلو است -که بالاخره بعد از چند فیلم توانسته مخاطب را تا آخر در سالن سینما بنشاند-هرچند با راهبردی غیردراماتیک؛ نباید فراموش کرد که اگر فیلم جذب میکند، نه بهخاطر اینکه فیلم خوبی است بلکه چون همسو است با حال مردم و حال مردم اصلا خوب نیست! مثل حال این نقد که معلوم نیست دارد میکوبد یا دفاع میکند!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.