اندر احوالات برخي از فيلمها
پایانبندیهای شکستخورده
فرانک آرتا
هنوز زمان زیادی از برپایی سیوهشتمین جشنواره فیلم فجر نگذشته و فقط تعداد کمی از فیلمها به نمایش درآمدهاند؛ بنابراین نمیتوان حکمی کلی درباره وضعیت فیلمهای این دوره از جشنواره داد؛ اما تماشای تعداد کمی از فیلمها، تا حدودی عیار جشنواره را تعیین میکند؛ مثلا با دیدن شش فیلم بلند داستانی «سه کام حبس»، «قصیده گاو سفید»، «عامهپسند»، «شنای پروانه»، «بیصدا حلزون» و «تومان» میتوان گفت محتوای فیلمها چندان با فرم آنها همراه نیست. عدم تبعیت فرم و محتوا مانند نوای سازی ناکوک است که نمیتوان حتی تلخی دلنشینی را از آن بهره گرفت چه برسد که الهامبخش هم شود!
یا اینکه اگرچه به نظر میرسد حضور و نقش زنان در برخی از فیلمها پررنگ جلوه میدهد، این به آن معنی نیست که فیلم آواز حمایت از زنان را سر داده است و لزوما به معنای حمایت و همراهی با زنان نیست. متأسفانه باید اعتراف کرد این نوع فیلمها نه «له زنان» که «علیه زنان» قابل تفسیر هستند. جدا از فضای تیرهوتار فیلمها که گاهی تماشاگر را به لب خط جنون میرساند، واکنشهای احساسی و اغلب غلوشده بازیگران، فضاسازیهاي مملو از بدبختی فیلمها، همگی فقط «ادعای» فیلمسازانشان را فریاد میزنند. باید اعتراف کرد که اساسا برخی از این فیلمسازان محترم نمیدانند قرار نیست سینما نعل به نعل با واقعیت حرکت کند. اگر در جهان ملموس و واقعی کسی در خیابانی نعره میزند و صدای گوشخراش او، دو کوچه آنسوتر گوش خلقالله را کر میکند، مفهومش این نیست که در سالن سینما از دو ساعت فیلم، یک ساعت و 45 دقیقه داستان آن فقط به داد و فریاد و دیالوگهای شعاری بگذرد! طبیعی است که یک فیلمساز باید بداند سینما «قواعد»ی دارد مختص خودش که قرار نیست با «قرارداد» دنیای واقعی همسان شود و آن را به خود سنجاق کند تا تماشاگر در پایان آن بگوید آفرین چقدر شبیه زندگی است! و در نهایت هم کارگردان خود را بهعنوان فیلمساز دغدغهمند و معترض الصاق فیلمش کند و... . نخیر... از این خبرها نیست! در اغلب این فیلمها، فیلمنامهها فاقد انسجام است؛ برای مثال، در فیلم «قصیده گاو سفید» برخلاف آنچه گفته میشود فیلم به نفع زن اصلی است، اتفاقا مرد گناهکار فیلم، یعنی قاضی با بازی علیرضا ثانیفر، شریفتر از آن زن بهاصطلاح ازخودگذشته است. قاضی وقتی میفهمد سهوا اشتباه کرده، سعی در جبران کارش دارد. اصلا قصه فیلم با شرافت و ازخودگذشتگی زن (مریم مقدم) شروع میشود. همه جزئیات فیلم به نفع او است؛ اما با ورود قاضی تقریبا در نیمههای فیلم لحن قصه عوض میشود و در پایان با شخصیت زنی مواجه میشویم که هیچ نشانی از زن نیمه اول فیلم ندارد. در حقیقت قاضی به رستگاری میرسد و در پایان با زنی بیرحم که هیچ درکی از انسانیت ندارد، مواجه میشویم! اینجاست که سیر تحول شخصیتها در مسیر درام بهجای اینکه «انسانیت» و «گذشت» را به تماشاگر هدیه دهد، سرگشتگی و توسریخوربودن ذاتی و فطرت غیرانساني یک زن را برای تماشاگر به ارمغان میآورد. دست آخر هم فیلم به نفع قاضی -مرد داستان- پایان میپذیرد. یا در فیلم «بیصدا حلزون»، زن کمشنوای فیلم برای فرزند خود آنقدر جانفشانی میکند که در نهایت با دیه شوهر قبلیاش، سلامتی کودکش را به دست میآورد؛ اما در عمق این داستان، انسانیت گم میشود و با زنی مواجه میشویم که برای زندگیبخشیدن به یک انسان، زندگی فرد دیگری برایش مهم نیست. آیا بهراستی این فیلم در حمایت از زنان است؟! نکته شگفتانگیز این است که لحن فیلمها دائما در نوسان است؛ درحالیکه یکدستی و بهمنزلرسیدن لحن فیلم، بخش خلاقانه کار یک فیلمساز است که جهانبینی او در این گستره به تماشاگر منتقل میشود و... .
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.