آیا آتشسوزی در طبیعت ایران طبیعی است؟
ابراهیم احمدیان
علت اصلی افزایش آتشسوزی در طبیعت زيادشدن جمعیت بشر و دستکاریهای اوست. گفته میشود که فقط در آتشسوزی اخیر استرالیا بیش از یک میلیارد حیوان کشته شده و حدود 30 گونه گیاهی و حیوانی به کلی از بین رفتهاند. برخلاف بسیاری از نقاط جهان در کشور ما، آتشسوزی هنوز قابل کنترل و پیشگیری است ولی سالانه هزاران هکتار جنگل و مرتع میسوزد. تنها هفت درصد از کشور ما پوشش جنگلی دارد و سرانه سهم جنگل هر ایرانی در مقایسه با شهروندان دیگر جهان در حد یکچهارم است. با این حال، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست کشور آتشسوزی در جنگلها و مراتع را واقعهای طبیعی و کماهمیت میداند و معتقد است که هزینهکردن برای اطفای حریق صرفهجویی اقتصادی ندارد. در سال جاری، بسیاری از مراتع و جنگلهای ایران دچار آتشسوزی شدند. پربارشبودن سال 97 و اوایل سال 98 و ازدیاد علوفه امکان آتشسوزی را بالا برد. اما ظاهرا در ایران آتشسوزی چندان هم طبیعی نیست و کبریت روشنشدن آتش در دست شهروندان است نه طبیعت. در سال جاری که 30 درصد افزایش آتشسوزی داشتهایم، عامل بیش از 95 درصد از آنها انسان بوده و 45 درصد از حریقها در ایام تعطیل روی داده و این یعنی اهمیت عامل انسانی. جنگلهای ایران از نوع برگپهن هستند و برخلاف جنگلهای برگسوزنی برخی کشورها، در مقابل آتشسوزی مقاومترند و حفظ آنها در برابر آتشسوزی آسانتر است. به این ترتیب، با آموزش و کنترل شهروندان میتوان به بیشتر آتشسوزیها پایان داد. آتشسوزی در منابع طبیعی به لحاظ گوناگون به کشور لطمه میزند. ازبینرفتن خانه حیات وحش تنها بخشی از لطمات است. نابودی پوشش گیاهی در آتشسوزی میتواند امکان سیل و فرسایش خاک و زمین را بیشتر کند. در حوزه کشاورزی، آتش راه را برای قوتگرفتن آفات باز میکند و مواد غنی زمین را از میان میبرد. به طور کلی، خسارات زیستمحیطی و کشاورزی اثرات مخرب سیاسی، اجتماعی و امنیتی نیز دارند. نگارنده در یک آزمایش و پرسش از جامعه نمونه 50نفری در غرب کشور که با طبیعت ارتباط مستقیمی دارند، متوجه شد که آگاهیها درباره علل آتشسوزی در جنگل در میان بیش از 90 درصد افراد این جامعه بسیار ناچیز است؛ مثلا آنها نمیدانند وجود شیشهخرده در کف مراتع و جنگلها گاه همچون ذرهبین عمل و آتش روشن میکند. بنابر گفته برخی کارشناسان، حتی بعضی از مقامات مسئول، آمار واقعی میزان آتشسوزیها را اعلام نمیکنند. در اوایل هر سال، تیمهای واکنش سریع در مناطق مختلف کشور برای برخورد با آتشسوزی تشکیل میشود؛ ولی بنابر شواهد موجود و نیز مشاهدات نگاره، این تیمها به لحاظ نفرات نیروی انسانی و ابزار و وسایل لازم، توانایی برخورد با آتش را ندارند چند شرط برای پایاندادن به این خسارت مزمن لازم است: آتشسوزی را طبیعی ندانیم؛ در رسانههایی مانند صداوسیما یا کتب درسی، فرصتی همیشگی به آموزش همگانی مسائل زیستمحیطی بدهیم؛ کمبود نیروی انسانی در سازمانهای مسئول و نبود وسایلی مانند هواپیماهای آبپاش را رفع کنیم. البته این خود نیازمند همتی ملی است و دراولویتگذاشتن محیطزیستی که عملا هیچگاه در اولویت نبوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.