|

برندسازي ملي و اقدامات ساير دولت‌ها براي تقويت آن

ابوالفضل معصوم‌زاده.محمدرضا سعادت اعضاي هيئت‌علمي مؤسسه مطالعات و پژوهش‌هاي بازرگاني

امروزه كشوري كه خواهان حضور در بازارهاي بين‌المللي است اما به لحاظ اعتبار و وجهه جهاني وضعيت مناسبي ندارد، يا سريعا از بازار حذف مي‌شود يا به حاشيه رانده مي‌شود. كشورهاي مختلف سعي دارند با برنامه‌ريزي و اتخاذ استراتژي‌هاي كارا دست به اقداماتي بزنند تا بتوانند در كوتاه‌ترين زمان ممكن سيماي جهاني خود را بهبود بخشند؛ زيرا اين سيماي كشورها است كه تا حدود زيادي اطلاعاتي راجع به قوانين مالياتي و تجاري، خصوصيات نيروي كار، امنيت، ثبات سياسي، اقتصادي و اجتماعي و بسياري موارد ديگر را در اذهان مردم دنيا متجلي مي‌سازد و قدرت يا نيروي پنهان در عبارت «Made in» را افزايش مي‌دهد.

اين اقدامات معمولا در چارچوب مفهومي به نام برندسازي ملي صورت مي‌پذيرد. برندسازي ملي به معناي استفاده از مفاهيم و تکنيک‌هاي بازاريابي تجاري براي کشورها، با هدف ارتقا و بهبود تصوير اين کشور در روابط بين‌الملل است. در واقع، برند ملي نشان‌دهنده هويت يك ملت از ابعاد گوناگون است. به‌عبارت‌ديگر مفهوم برند ملي مفهومي فراگير و گسترده است كه مي‌تواند چتري براي همه برندها اعم از محصولات و شرکت‌ها باشد و همه برندهاي يك كشور را تحت پوشش خود قرار دهد. در واقع امروزه برند ملي را نمونه عيني و مدرن قدرت نرم مي‌دانند. چند مؤسسه بين‌المللي نيز همه‌ساله برندهاي ملي را رتبه‌بندي کرده و گزارش مي‌دهند. بر اساس رتبه‌بندي فيوچر برند ايران رتبه 72 از بين 75 کشور ارزيابي شده را در سال 2019 کسب کرده که نسبت به دوره قبلي بررسي شده در سال 2014 يک پله نزول داشته است. رتبه‌بندي ديگر مربوط به مؤسسه برند فايننس است که بر اساس اين رتبه‌بندي، ايران در سال 2019 رتبه 43 از 100 کشور ارزيابي‌شده را دارد و در سال 2018 رتبه 42 را داشته است. اين دو رتبه‌بندي هرچند شاخص‌هاي متفاوتي را به کار مي‌برند اما نشان از جايگاه برند ايران در ذهن مردم کشورهاي ديگر دارند. فعاليت‌هاي گسترده دولت‌ها در زمينه برند ملي را مي‌توان در شش حوزه ذيل طبقه‌بندي كرد: مؤلفه صادرات، به مزيت‌هاي خاص يک کشور در استفاده از علم و فناوري در توليد محصولات باکيفيت اشاره دارد و اينکه نام کشور سازنده محصول چه نقش عمده‌اي در توسعه صادرات آن مي‌تواند ايفا كند که به آن اثر كشور مبدأ مي‌گويند. مؤلفه حاکميت، به ميزان فعاليت دولت يک كشور در اداره منصفانه و دموكراتيك آن كشور و نيز تعهد و مسئوليت‌پذيري آن نسبت به مسائلي از قبيل كاهش فقر و حفظ محيط زيست در محيط داخلي و بين‌المللي اشاره دارد. جنبه‌هاي فرهنگي، برداشت‌هاي موجود از ميراث فرهنگي و فرهنگ معاصر يک کشور شامل موسيقي، فيلم، هنر، ادبيات و همچنين ورزش از عوامل تأثيرگذار در برندسازي ملي هستند. مؤلفه مردم، به شهرت مردم يک کشور به‌خاطر شايستگي‌ها و توانايي‌ها، آموزش، نحوه برخورد آنها، دوستي و ميهمان‌نوازي و مواردي از اين قبيل اشاره دارد که نقش مهمي در ايجاد ذهنيت مثبت از آن کشور ايفا مي‌کند. مؤلفه گردشگري، به‌عنوان مشهودترين جنبه برندسازي براي يک مکان يا کشور، بخشي از تصويري را که بايد ايجاد شود، خلق مي‌کند. عوامل مهم در مبحث گردشگري جاذبه‌هاي طبيعي، ساختمان‌ها و بناهاي تاريخي، جنب‌و‌جوش زندگي شهري و جاذبه‌هاي شهرنشيني هستند. مؤلفه سرمايه‌گذاري و مهاجرت، به قدرت يک کشور در جذب استعدادها و سرمايه‌ها و تمايل مردم به تحصيل، کار و زندگي در آن کشور اشاره دارد. نكات كليدي با توجه به مطالعات انجام‌شده در مؤسسه مطالعات و پژوهش‌هاي بازرگاني مي‌توان برنامه‌ها و توصيه‌هاي زير را براي توسعه برند ملي ايران پيشنهاد کرد: تشكيل سازمان و مديريت واحد براي برندسازي ملي. يکي از آفت‌هاي برندسازي ملي، نبود انسجام ميان گروه‌هاي ذي‌نفع و به‌عبارت‌ديگر وجود ديدگاه‌هاي بخشي درباره پيام برند ملي است. به‌منظور هماهنگ‌کردن پيام‌هايي که از منابع متفاوت به خارج از مرزهاي کشور ارسال مي‌شود و براي اطمينان از اثربخشي اين پيام‌ها بايد مديريتي مشخص و واحد، متشکل از همه گروه‌هاي ذي‌نفع دولتي، بخش خصوصي، سازمان‌هاي غيرانتفاعي، گروه‌ها و تشکل‌هاي فرهنگي، مذهبي و... ايجاد شود. بازاريابي بين‌المللي برند ملي. علاوه بر ايجاد انسجام ميان گروه‌هاي مختلف، انجام وظايف مرتبط با بازاريابي بين‌المللي برند ملي و برندهاي پايين‌‌دستي آن مي‌تواند از ديگر مسئوليت‌هاي اين مجموعه مديريتي باشد. تبليغ و ترويج شعار برند ملي، شناسايي بازارهاي هدف، ترفيع برندهاي صادراتي، راه‌انداختن کمپين‌هاي تبليغاتي جهت جايگاه‌يابي با مخاطب قراردادن افراد تأثيرگذار، پشتيباني از فعاليت‌هاي اشخاص حقيقي و سازمان‌هاي دولتي، تبليغات وسيع در رسانه‌هاي خارجي و داخلي از جمله‌ اقداماتي است که اين نهاد مديريتي در چارچوب وظايف بازاريابي خود بايد نسبت به آن مبادرت ورزد. برقراري تعامل دوجانبه و مثبت ميان برند ملي و برندهاي ملي صادراتي. بايد با تمام توان ارتباطي مثبت ميان محصولات توليدي کشور با نام ايران ايجاد کرد. از اقدامات مهمي که بايد در حوزه صادرات و در راستاي تقويت برند ملي انجام شود، رعايت الزامات هويت تجاري مانند استفاده از لوگو، پرچم و نام کشور به‌عنوان سمبل روي تمام محصولات است. توسعه پژوهش‌هاي فرهنگي و تاريخي. لازم است در حد مقدور، تحقيقاتي که ايران و ايراني را مورد توجه قرار داده و ترجيحا متمرکز بر نگاه ملل خارجي به کشورمان است، بررسي شوند. مطالعه سفرنامه‌هاي جهانگردان خارجي به ايران، بررسي پژوهش‌هايي که در حوزه فرهنگ کشور انجام شده، تحقيق درباره شناسايي تاريخ تمدن کشور و... از جمله اين موارد است. توسعه رسانه‌هاي بين‌المللي قدرتمند. راه‌اندازي شبکه‌هاي تلويزيوني، وب‌سايت‌هاي اينترنتي و توليد کليپ‌هاي ويدئويي مي‌توانند در راستاي تبليغ ارزش‌هاي ملي و مقابله با استيلاي فرهنگي کشورهاي صاحب‌رسانه نقش مؤثري را ايفا کنند. رسانه‌هاي قدرتمند ملي مي‌توانند مباني سنجش يک برند ملي را اساسا تغيير دهند.

تقويت و توسعه نقش سفيران برند. استفاده از همکاري سفیران برند، اقدام ديگري است که مي‌تواند ارتقای برند ملي را به‌همراه داشته باشد. در سال‌هاي اخير شاهد بهره‌برداري دولت‌ها از همکاري افراد مشهور و محبوب مانند بازيگران سينما، ورزشکاران معروف و سياست‌مداران قديمي جهت مسافرت به کشورهاي ديگر و اشاعه‌ ارزش‌هاي ملي کشور متبوع خود هستيم. وجود شخصيت‌هاي برجسته و محبوب به‌ویژه در عرصه ورزش، فرهنگ و حتي هنر و سينما، به کشور ما اين امکان را مي‌دهد که بازي فعالي در زمينه معرفي فرهنگ غني ايراني به کشورهاي دور و نزديک، به نمايش بگذارد. در اين مسير لازم است به هدف‌گيري کشورهاي هدف بر اساس ويژگي‌هاي کاري و شخصيتي سفير برند خود توجه کنيم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.