|

نسخه‌ای بالینی برای ایام ناامیدی

امیرحسین جلالی‌ندوشن. روان‌پزشک

این روزها بسیار بیش از ایامی که در 10 سال گذشته روان‌پزشک بوده‌ام، نگاه جامعه و حتی سیاست‌گذاران را به فکر و زبان متخصصان سلامت روان، مشتاق می‌بینم. از سویی این رویداد می‌تواند خوشایند و مبارک باشد و برای حرفه و دیسیپلین سلامت روان و روان‌پزشکی که در سال‌های گذشته بعضا مهجور یا حتی متروک بوده است و به آن نگاهی از سر احترام نمی‌شده و منهای درمان اختلالات شدید روان‌پزشکی برایش شأنی و نقشی قائل نمی‌شدند، امکانی مهم به حساب بیاید.

البته منصفانه است بگوییم در سال‌های گذشته اصولا سلامت به طور کلی و سلامت روان به شکل خاص، در نگاه مردم و سیاست‌گذاران جایگاه والاتری پیدا کرده و مداخله در آن از سطح پیشگیری سطح دوم یعنی درمان بیماری‌ها به پیشگیری سطح اول یعنی بهداشت و همین‌طور پیشگیری سطح سوم یعنی توان‌بخشی مبتلایان نیز ارتقا یافته است‌. از سویی این باور پذیرفته شده است كه مداخله در سلامت فقط کار وزارت بهداشت یا متخصصان سلامت نیست و امری چنددستگاهی و نیازمند همکاری و مشارکت مردم و نهادهای مدنی نیز هست. به معنای ساده‌تر، فقط نباید دست روی دست بگذاریم و مصدومان حوادث ترافیکی را در بیمارستان‌ها درمان کنیم و به این منظور تعداد تخت و امکانات بیمارستانی را افزایش دهیم، بلکه باید در تولید خودروهای استانداردتر، ساخت جاده‌های ایمن‌تر، ارتقای فرهنگ رانندگی مردم و مواردی از این دست، دستگاه‌های دولتی مختلف، مردم و نهادهای مردمی نیز ایفای نقش کنند. با این اوصاف، باور من این است توجه تام و تمامی که به‌ویژه در روزهای اخیر و بعد از ناآرامی‌های آبان و به طور مشخص در آنچه «ژانویه سیاه» نامیده می‌شود یعنی ایامی که با شهادت سردار سلیمانی، کشته‌شدن عزاداران در کرمان، شلیک مرگ‌بار به هواپیمای اوکراینی و حوادث ریز و درشتی همچون حوادث در جاده‌ها و قربانیان سیل بلوچستان و مواردی از این دست به یاد آورده می‌شود و به سلامت روان و متخصصان سلامت روانی برای ایفای نقش در جامعه مبذول می‌شود، بیش از آنکه نکته‌ای مثبت و امیدبخش باشد، می‌تواند یک سمپتوم نگران‌کننده قلمداد شود. داستان این است که حال و روز روانی جامعه خوب نیست و در این نمی‌توان تردیدی داشت. اما حال بد جامعه امری اولیه نیست و اینکه باید کاری کرد که جامعه رفتار سازگارانه‌تری داشته باشد یا بتواند با آنچه بر او می‌رود کنار آید، پاک‌کردن صورت‌مسئله و درمان تب به جای پرداختن به عفونت است. متأسفانه شاهد هستیم وضعیت نهادهای مختلف کشور از نهادهای داوری تا نهادهای اجرائی، از نهادهای حل مسئله تا نهادهای آینده‌نگری و برنامه‌ریزی از حیث کارآمدی اوضاع نامساعدي را تجربه می‌کنند. در کشور تقریبا هیچ تصمیم مهمی گرفته نمی‌شود و همگان دست روی دست گذاشته‌اند. در این حالت، نگاه به متخصصان سلامت روان و راه‌حل بالینی و نسخه کلینیکال از آنها طلب‌کردن بیش از آنکه نمودی از اذعان به نقش کلیدی سلامت روان در جامعه و حل مسئله کارآمد باشد، نوعی انکار و فرار و دلالتی بر مسئولیت‌ناپذیری، کلافگی و بلاتصمیمی است. ارتقای سلامت روانی جامعه در وضعیتی که در آن به‌سر می‌بریم، غیر از ارتقای وضعیت حکمرانی از راه دیگری تأمین نمی‌شود. دادن امید به جامعه‌ای که اندوخته‌های امید و اعتماد خود را از دست داده، اقدامی ضد امید است. امید و اعتماد که از دست برود، غیر از تجربه‌کردن و با زیستن تغییر از راه دیگری بازیابی نمی‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.