|

آمار ساختگي، پاشنه آشيل کودک مُد ايران

ستاره جاويد

آمار موثق و دقيقي در دسترس نيست. مد هم ‌مانند حوزه‌هاي تخصصي ديگر، از منظر آمار غيرواقعي، آسيب‌پذير شده و آمار حقيقي چند‌و‌چون آن دست‌کاري مي‌شود يا در يک تحقيق موثق، گردآوري نشده است. مرضيه شفاپور، دبير کارگروه ساماندهي مد و لباس کشور، با نگاهي معتدل و منصفانه در تلاش است برنامه‌هاي مدوني را که سلف ‌ او، حميد قبادي دنبال مي‌کرد، ادامه دهد و قول داده است تلاش کند زوايايي که مد را آسيب‌پذير کرده است، ترميم کند و تا جاي ممکن، از بين ببرد. براساس‌اين، توجه سرشار او را بر پديده ارائه آمار واهي و ساختگي موجود در حوزه مد که به‌جد بر پيکره کودک نونهال مد در ايران لطمه زده و تبديل به پاشنه‌آشيل او در مسير بالندگي شده است، جلب مي‌کنيم. در‌حالي‌که در خوش‌بينانه‌ترين حالت، بين هزارو 500 تا دو هزار اثر به دبيرخانه جشنواره بين‌المللي مد و لباس فجر که مشهورترين و مهم‌ترين رويداد سالانه مد است، ارسال مي‌شود، دبيرخانه غيرمستقر برخي رويدادهاي متفرقه در حوزه مد که از سوی افراد غیرمرتبط به حوزه مد در بخش خصوصی برگزار می‌شود با دستاويز قراردادن به اينفلوئنسرهاي فضاي مجازي، توانسته‌اند فعاليت‌هاي خود را - هرچند به گفته کارشناسان در جريانات مد و لباس تعيين‌کننده نخواهند بود و از يک رويداد نمايشي توخالي فراتر نخواهد رفت -توسعه دهند و آمار غیرواقعی عجیبی را از قبیل دریافت بیش از چهار اثر ازسوی همان دبیرخانه غیر مستقر به رویدادهای خود منتسب کنند و در اقدامي عجيب و تأثرآور با ارائه آمار کاملا واهي به خبرنگاران، سعي دارند با دادن آدرس‌هاي اشتباه خود را محور مد و جريانات مد و لباس کشور جا بيندازند. شوربختانه آسيب ديگر، تسلط‌نداشتن حتی اندک خبرنگاران اين حوزه به پيشينه‌هاي حوزه مد از يک سو و فعالان اصلي و فرعي جامعه مد از سوي ديگر است. اگر پايگاه‌هاي اطلاع‌رساني به اطلاعات موثق تاريخي حوزه خود آگاهي داشته باشند، به يقين اجازه نمي‌دهند برخي برگزارکنندگان رويدادهاي مد، دست به اشاعه آمار ساختگي بزنند. از بنياد ملي مد و لباس و دبير کارگروه ساماندهي مد و لباس انتظار مي‌رود در گام نخست، صحت و سقم آمار منتشرشده در فضاي مجازي و برخي رسانه‌هاي رسمي به‌ویژه پايگاه اطلاع‌رساني معاونت هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي را زير ذره‌بين راستي‌آزمايي قرار دهد.

انتظار می‌رود بنیاد ملی مد و لباس تکلیف اشاعه‌دهندگان آمار ساختگی و غیرواقعی را از خروجی صحیح و بسزای فعالیت آن دسته از فعالان بی‌ادعایی که خاک استیج خورده‌اند و برای آینده کیفی مد، ارزش قائل‌اند روشن کند. لزوم جداسازی سره از ناسره برای حفظ کلاس و کیفیت مدیوم مد، در شرایطی که مد قربانی آمارسازی‌ها شده، بیش از پیش احساس می‌شود کودک نوباوه مُد ايران در حالي نرم‌نرمک قد مي‌کشد و بزرگ مي‌شود که دو يار غار خطرآفرين، لحظه‌اي او را رها نمي‌کنند. شوربختانه اعمال تحريم‌هاي بي‌رحمانه ايالات متحده بر صنعت نساجي کشور از بيرون و ارائه آمار ساختگي و ابتلاي کودک‌ مد ايران به سندرم «شومنيسم» (Showmanism) از داخل، دست به دست هم داده‌اند تا اين پيکره نوباوه و نهال کوچک را که با زحمت و هزينه گزاف، بزرگ شده و به سن نوجواني نزديک مي‌شود، درگير کندي و ديرفهمي کند. براساس اعلام منابع رسمي کشور «صنعت پوشاک رتبه نخست قاچاق کشور» را به خود اختصاص داده است. اين در حالي است که کارگروه ساماندهي مد و لباس کشور از زمان تأسيس تاکنون همواره کوشيده است در تمام رخدادهاي مربوط به اين عرصه، توجه جدي مسئولان را به لزوم کنترل و پيگيري اين امر جلب کند و با مبادي غيرقانوني که به اين قاچاق دامن مي‌زنند، تعامل و گفتمان داشته باشد. با وجود تلاش‌هاي کارگروه و بنياد ملي مد و لباس کشور که از بضاعت قدرقدرتي در مقابل مبادي قاچاق برخوردار نيست، ارائه آمار ساختگي از سوي برخي فعالان غيرمرتبط به حوزه مد که به اين عرصه ورود کرده و سعي در موج‌سواري روي اين مسير دارند، ضربه سهمگين‌تر از قاچاق را بر پيکره اين کودک نوباوه ميهن، وارد کرده است. ارائه آمار ساختگي و ذاتا غيرواقع از سوي اين فعالان که به برگزاري رويدادهاي حوزه مد مشغول هستند، آسيب جدي را به اعتماد عمومي اين عرصه وارد کرده است. هدف اصلي اين مقاله يافتن مقصر يا گرفتن انگشت اتهام به سمت گروه خاصي نيست، بلکه مرور کاستي‌هايي است که نه‌تنها بر پيکره مد لطمه وارد کرده است، بلکه مانند اسطوره معروف، از پاشنه دچار نقص محيطي شده و از رفتن بازخواهد ماند. جشنواره مد و لباس فجر نيازمند دگرگوني جدي است به نظر مي‌رسد بعد از تقريبا يک دهه فعاليت رسمي و قانوني و اختصاص بنيادي براي امر مد، اين حقيقت مبرهن و روشن شده باشد که فعاليت تعداد زيادي انجمن، صنف، اتحاديه و بنياد براي صنعت مد و لباس در ايران کمي غيرطبيعي و غيرمنطقي باشد. در استاندارد جهاني و در بيشتر کشورهاي دنيا که حضور موفق و تأثيرگذاري در زمينه مد دارند، تنها يک نهاد مسئول صنعت مد و لباس است که اين نهاد هزينه مبادله را کاهش داده و شرايط و بستر کسب‌وکار در هر حوزه‌اي را فراهم مي‌کند. حبيبي، فعال حوزه مد و ساکن آنکارا، به «شرق» مي‌گويد: در ساير کشورهاي دنيا، تنها در شرايطي مبادي غيررسمي وارد عمل مي‌شوند و مديريت مد و منابع انساني و مالي آن را بر عهده مي‌گيرند که نهادهاي رسمي کارشان را درست انجام ندهند، يعني اگر دولت کارش را درست انجام دهد؛ ديگر نه انجمني هست و نه تشکلي. زماني انجمن‌ها و تشکل‌ها شکل مي‌گيرند که دولت کارش را درست انجام ندهد. حاکميت آن کشورها به سمت نهادگرايي رفته و هرگونه مانعي را از سر اين راه بر مي‌دارد تا بتوانند توليد اشتغال کنند. در کشورهايي که انجمن‌ها شکل مي‌گيرند، دولت کارش را درست انجام نداده و اين انجمن‌ها مي‌آيند تا مشکل‌هايي را که در بطن نهادهاي دولتي وجود دارد، حل کنند. بنابراين انجمن‌ها، کمپين‌ها، جنبش‌ها و تشکل‌ها در دنيا هم تشکيل مي‌شود اما در آنجا مشکلات کلي حل شده است و انجمن‌ها سعي مي‌کنند که ضعف‌ها و مشکلات جزئي‌تر را بردارند، درحالي‌که در ايران انجمن‌ها و تشکلات شکل مي‌گيرد تا فلان صنعت برداشته نشود! کار انجمن‌هاي ما اين شده که نگذارند يک صنعتي از بين برود و درعين‌حال يک عده هم کار کنند و حداقل حقوقي داشته باشند. از سوي دیگر جشنواره مد و لباس فجر، به‌عنوان مهم‌ترين رويداد رسمي کشور در زمينه مد، دچار نوعي سردرگمي و پراکندگي مواضع شده است. به نظرم بيشترين دليل اين اتفاق، توزيع حجم زيادي از مفاهيم و دستورالعمل‌ها بر بدنه يک رويداد سالانه است که از ظرفيت کيفي اين پديده خارج است. اگر بنا باشد جشنواره مد و لباس فجر، به‌عنوان ويترين دستاوردهاي حوزه مد در طول سال به ايفاي وظيفه بپردازد، من معتقدم اين رويداد نيازمند دگرگوني جدي است، چون درحال‌حاضر از يک رويداد نمايشگاهي فراتر نرفته است. سودمحوری و نبود خلاقيت در طراحي از سوي ديگر، افت کيفيت توليد داخلي و تحريم صنعت نساجي کشور که به بي‌رمق‌شدن هرچه بيشتر اين صنعت کهن در کشور دامن زده‌، همه سبب شده است که توليدکننده داخلي سودمحوري را اولويت خود قرار دهد و عطاي توليد را به لقاي آن ببخشد و به فکر واردات به هر قيمت و شرايطي باشد. حتي در گرته‌برداري‌کردن از لباس اقوام ايراني هم دست در اين عرصه بسيار زياد شده و متأسفانه شاهد اشباع بازار در اين زمينه هستيم و همين امر به غريبگي بيشتر طراحان داخلي با ذائقه مخاطبان نوگرا ‌‌دامن زده است. به اين ترتيب مي‌بينيم که پوشاک به‌عنوان کالايي اساسي از سبد اولويت توليدکنندگان خارج شده و به‌عنوان متاعي سودده، به سوداي واردکنندگان تبديل مي‌شود. تجربه حضور در هشت دوره جشنواره بين‌المللي مد و لباس فجر کافي است تا بتوان به يک استراتژي و تاکتيک از جهت سياست‌گذاري‌هاي آينده رسيد و از ارائه آمار واهي و تبليغاتي چه از سوي متوليان دولتي و چه از سوي بخش خصوصي غيرمرتبط که براي ديده‌شدن و ماهي‌گرفتن از اين برکه کم‌عمق به اين حوزه وارد شده‌اند، پرهيز کرد. آمار غيرواقعي در شبکه‌هاي اجتماعي بيداد مي‌کند مريم نيک‌فر، طراح لباس، به «شرق» مي‌گويد: بدون شک استقبال مردم از كالاي خارجي و رضايت اندک از پوشاک داخلي فقط نمي‌تواند به يك علت واحد آن هم كم‌توجهي مسئولان وابسته باشد. آن‌گونه كه برخي طراحان و فعالان عرصه پوشاك حاضر در جشنواره مي‌گويند، اين اتفاق نتيجه نبود نگاه مثبت و حرفه‌اي ‌ به مقوله مد در صنعت پوشاك كشور بوده و همچنين ناشي از نگاه معطوف به سود، بدون درنظرگرفتن كيفيت، طراحي مناسب و مرغوبيت برخي توليدهاي داخلي است. بسياري از توليدكنندگان در ايران تلاشي براي رشد و پيشرفت حوزه مد و لباس نمي‌كنند و متأسفانه براي بسياري از فعالان اين عرصه فقط سود اقتصادي مهم است. بسياري از توليدكنندگان داخلي به اهميت طراحي در توليد توجه ندارند و از مواد اوليه نامرغوب استفاده مي‌كنند. خودتان خوب مي‌دانيد که بسياري از توليدكنندگان پوشاک در كشور حتي حاضر نيستند يك طراح براي شركت يا توليدي خود استخدام كنند و هزينه‌کردن براي طراح را هزينه‌اي اضافه مي‌دانند. يكي ديگر از مهم‌ترين چالش‌هاي عرصه مد و لباس در ايران نبود خلاقيت ميان طراحان داخلي و گرته‌برداري آنان از روي الگوهاي ديگران است. به اعتقاد من مهم‌ترين مشكلي كه توليدكنندگان پوشاک در ايران دارند، موضوع كپي است. بسياري از توليدكنندگان پوشاک از خود خلاقيت نشان نمي‌دهند و فقط از روي مدل‌هاي برندهاي خارجي كپي مي‌كنند. مسئله مهم ديگر اين است که من در مدتي که به ايران برگشته‌ام، مي‌بينم که خيلي بحث آمار و ارائه اطلاعات اشتباه و غيرواقعي به مخاطب از سوي برخي فعالان اين حوزه، ميان مخاطبان در حال بازنشر و ترويج است. در هيچ‌جاي دنيا به اندازه ايران، آمار کمي و غيرواقعي، ميان مخاطبان به‌ویژه در شبکه‌هاي اجتماعي، توزيع نمي‌شود. مرکز آمار ايران هيچ آپديتي در زمينه مد و حتي در زمينه قاچاق لباس ارائه نکرده است، همه اطلاعات موجود در فضاي اينترنت و شبکه‌هاي اجتماعي، ديتاهاي خامي است که از سوي مردم عادي و گاهی از سوي برخي افراد سودجو که به‌دنبال دوختن کلاهي از نمد مد براي خود هستند، منتشر مي‌شود. به اعتقاد بنده متأسفانه حتي برخي رويدادها و همايش‌ها نیز هيچ تأثيري در جريان‌سازي مد در آينده ندارند و حتي نتوانستند جايگاه کيفي شايسته‌اي پيدا کنند، شاهد اشاعه اطلاعات و آمار غیرواقعی در زمينه مد و لباس بودم و اين مسئله، به نظر من بيش از آنکه به برگزارکنندگان آن رويدادها لطمه بزند، به اعتبار و بضاعت مد ايران آسيب وارد کرده است. اگر صنعت مد در بسياري از كشورهاي جهان رشد چشمگيري داشته و سرمايه‌گذاري و توجه ويژه‌اي را به خود جلب کرده، به‌دليل اين بوده که اصول و پايه‌ها به‌صورت زيربنايي و زيرساختي چيده شده و به‌صورت کاملا حرفه‌اي پيش رفته است. لزوما قرار نيست در يک دهه، به اندازه يک انسان بالغ 40ساله ديده شويم، اما اينکه در دهه اول عمر يک پديده، چه بنيان‌هايي را مبنا قرار مي‌دهيم، آينده آن پديده را تضمين مي‌کند. در بيشتر كشورهاي پيشگام و موفق در عرصه مد، طراحان و فعالان اين عرصه مورد حمايت دولت، سرمايه‌گذاران خصوصي و نهادهاي فرهنگي و هنري قرار دارند و در مقابل نيز كالا و خدمات شايسته و مرغوب به مردم ارائه مي‌دهند. همين همكاري و هماهنگي دوسويه موجب موفقيت چشمگير بسياري از كشورها در صنعت مد و لباس شده است. در شرايط کنوني در ايران، يکي از ضعف‌هايي که من در اين عرصه ديدم، اين است که بيشتر علاقه‌مندان و مخاطبان جامعه مد، با نگاه کسب سود و منافع در کوتاه‌مدت و ديده‌شدن در اين صنعت که خيلي تبليغاتي شده است، بدون برنامه شروع به کار کرده‌اند و از ارائه آمار ساختگي هم ابايي ندارند، درحالي‌که شايد بتوان در کوتاه‌مدت نتايج چشمگيري هم در شبکه‌هاي اجتماعي به دست آورد؛ اما در بلندمدت تأثير تعيين‌کننده‌اي در صنعت مد باقي نمي‌گذارند. تعدد رويدادها کمک‌کننده نيست محمد بهرامي، توليدکننده، مي‌گويد مد در ايران قرباني نگاه کمي شده است. برگزاري رويدادها و ايونت‌هاي مختلف به تعداد انگشتان دست در يک ماه، نشانه خروجي مثبت گرفتن از يک پديده نيست. اي کاش مي‌شد که به‌جاي نگاه آماري و کمي، نگاه کيفي را تقويت کرد. اين روزها از بازکردن اينستاگرام به‌شدت اجتناب مي‌کنم، چون مي‌بينم که هرکس هر اطلاعاتي دوست دارد در صفحه شخصي خود منتشر مي‌کند و به‌ویژه در حوزه مد ديده‌ام که افراد به جهت تبليغ و جذب سهم بيشتري از بازار و جامعه هدف، آماری غيرواقعي از فعاليت‌هاي خود عرضه مي‌کنند و آدم نمي‌داند که حق با کيست. هرچند تلاش بنياد ملي مد و لباس کشور، مديريت و هدايت پتانسيل نهفته در اين شبکه‌هاست، اما به نظرم مديريت، اعمال محدوديت و کنترل تعداد مجوزهايي که به رويدادهاي مد اختصاص مي‌يابد، کمک مي‌کند که سره از ناسره تفکيک شود و حساب رويدادهاي مدنما از رويدادهاي باکيفيت، هدفمند و مفهوم‌دار مد جدا شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.