صنعت پويا، سرمايهگذاران بيانگيزه
حامد ذاکر. دبیر گروه استارتاپ
هفته پيش شانزدهمين گزارش فصلي کافهبازار از صنعت برنامه و بازي موبايلي کشور منتشر شد که به گزارش عملکرد اين صنعت در پاييز 98 ميپردازد. مطابق اين گزارش در فصل گذشته بيش از دو هزار برنامه به صنعت برنامه و بازيهاي موبايلي ايران اضافه شد. وضعيت کلي صنعت نشان ميدهد که در ميان 36 دسته برنامه و بازي، 23 دسته در کفه پوياي بازار قرار دارند. اگرچه هيچ بازيگر بزرگي در اين فصل وارد نشده يا هيچ بازيگري نتوانسته رشد بالايي را تجربه کند، ولي شاهد رشد درآمد در بسياري از دستهها بودهايم. به طور مثال دسته «بازي معمايي» شاهد رشد 143درصدي درآمد بوده است. پويايي صنعت بازي در کشور اثبات شده است و با توجه به فشارهاي اقتصادي بالا، رشد اقتصادي در هر دسته نسبت به انقباض اقتصاد کلان، نشان از رشد کلي صنعت دارد. اما در فصلي که گذشت با قطعي اينترنت و ساير مؤلفههاي اجتماعي و اقتصادي سرمايهگذاري شاخصي رخ نداد.
معرفي شاخصهاي گزارش در گزارش بازار، شاخصهاي متنوعي مورد بررسي قرار گرفتند، اين شاخصها براي تحليل رفتار مصرفکنندگان 40ميليوني و 22 هزار توسعهدهنده انتخاب شدهاند. تمرکز در اين گزارش براساس تعداد خريداران، ميزان گردش مالي در هر دسته، توليدکننده برنامه و شاخص رشد بوده است. شاخص تمرکز درآمد، مدتزمان رسيدن به 10 هزار نصب فعال رشد نصب فعال و تعداد برنامههايي که درآمد داشتند با يکديگر وضعيت بازار محصولات ديجيتالي را بررسي ميكند. شاخص تمرکز بالا به معناي اين است که تعداد بسيار کمي از رقبا سهم بسيار زيادي از بازار را دارند. هرچه اين ميزان پايينتر باشد، نشان ميدهد هيچ بازيگري با سهم عمده در بازار وجود ندارد. رشد نصب فعال برنامهها نمايانگر آن است که کاربران به کدام دسته توجه بيشتري داشتند و نصب بيشتري صورت گرفته است. رشد منفي در اين نمودار نشاندهنده اقبال کم کاربران به آن دسته و پاککردن برنامههاي آن دسته است. مدتزمان رسيدن به 10 هزار نصب فعال شاخصي براي استارتاپهاست که ببينند چقدر زودتر از ميانگين دسته خود به 10 هزار نصب فعال رسيده يا خواهند رسيد: دسته آموزش، جذاب از نظر سرمايهگذاري نمودار وضعيت بازار محصولات ديجيتال نشان ميدهد که آموزش بيشترين خريدار و رقيب را دارد. ميزان پايين درصد تمرکز درآمد (سه درصد) حکايت از اين دارد که با وجود رقابت بالا هيچکدام از اين برنامهها نتوانستند از ديگري برتري چنداني داشته باشند. وضعيت دسته آموزش در شاخصهاي مختلف نشاندهنده پتانسيل بالاي آن براي جذب سرمايهگذار است. چراکه بستر مناسب براي توليد محصولي با درآمد بالا در اين دسته مهياست. درصد کمي از برنامههاي منتشرشده در بازار به دسته آموزشي تعلق دارند، اما اين دسته در پاييز ۹۸ از نظر افزايش تعداد برنامه حدود ۱۸ درصد رشد داشت که از تمام دستهها بيشتر بود. در اين فصل حدود ۳۳۵ برنامه جديد به دسته آموزش اضافه شدهاند. ميانگين نصب فعال برنامههاي پرطرفدار اين دسته ۳۹۰ هزار مورد است. نصب فعال برنامههاي دسته آموزشي در پاييز ۹۸ نسبت به فصل قبل ۱۳ درصد رشد داشته است. ۱۲۷ برنامه از اين دسته بيش از ۱۰ هزار نصب فعال داشتند؛ اين تعداد معادل حدود ۹ درصد از برنامههاي همين دسته است. در دسته آموزشيها به صورت ميانگين حدود ۳۶۹ روز طول ميکشد تا برنامه از مرز ۱۰ هزار نصب فعال عبور کند. در فصل پاييز، ششهزارو 765 برنامه از اين دسته درآمد داشتهاند. در اين فصل، دسته آموزش در مقايسه با دستههاي ديگر بيشترين درآمد را کسب کرده است که نشان از پويايي محتواها دارد. در حالي که ميانگين رشد خريداران (کاربراني که حداقل يک بار در فصل خريد کردهاند) ۲۶ درصد است؛ در دسته آموزشي اين آمار ۴۰ درصد رشد داشتهاند. احتمالا شروع فصل تحصيلي در اين آمار نقش داشته است. ۸۸ درصد خريداران، اولين خريد خود را در اين دسته تجربه کردهاند. ۱۱ درصد از مشتريان، خريد خود در فصل پاييز را دوباره تکرار کردهاند. اما ۹۷ درصد از کساني که در فصل تابستان از اين دسته برنامه خريد داشتهاند، ديگر خريد خود را در پاييز تکرار نکردهاند. نرخ ريزش ۹۷درصدي نشاندهنده ضعف برنامههاي دسته آموزش در نگهداشتن کاربران است. دسته پيامرسانها: در بين 20 برند برتر جستوجوشده سه برند پيامرسان و شبکه اجتماعي در صدر است و سروش و ايتا تنها برندهاي موجود در ميان جستوجوهاي دسته پيامرسانها هستند. برندهاي خارجي در صدر تقاضاي مردم هستند و برندهاي داخلي در اين سالها نزديک اين برندها هم نشدهاند. به طور متوسط حدود ۵۳۱ روز طول ميکشد تا يک پيامرسان مرز ۱۰ هزار نصب فعال را رد کند که طولانيترين زمان در ميان دستههاست و نشان ميدهد که اعتماد کاربران به برنامههاي اين دسته بسيار دير حاصل ميشود. برنامههاي دسته پيامرسان پنج درصد از کل برنامههاي بازار هستند و در پاييز ۹۸ فقط يك درصد، بهواسطه 46 پيامرسان جديد، رشد کردهاند. دسته پيامرسانها از نظر ميانگين نصب فعال برنامههاي پرطرفدار با چهار ميليون و ۸۷۳ هزار نصب در رتبه دوم بعد از دسته کاربرديها قرار دارد. نصب فعال پيامرسانها نسبت به فصل قبل هشت درصد افزايش يافته است. ۱۴۸ برنامه پيامرسان در اين فصل آمار ۱۰ هزار نصب فعال دارند. تنها ۲۰۷ پيامرسان در بازار توانستهاند در فصل پاييز به درآمد برسند. تعداد خريداران اين دسته حدود ۲۱ درصد بوده که از ميانگين رشد معمولِ برنامههاي ديگر چهار درصد پايينتر است. با توجه به مدل درآمدي پيامرسانها اين مهم عجيب به نظر نميرسد. همچنين تعداد خريداران در فصل پاييز نسبت به فصل تابستان، ۹۵ درصد ريزش داشته است. وضعيت اين دسته در نمودار وضعيت بازار ديجيتال نشان ميدهد که رقابت در بخش پيامرسانها متوسط رو به پايين است؛ يعني تقريبا رقيب جدي در بين برنامههاي تازه ورود وجود ندارد؛ بهعلاوه که تمرکز بازار از نظر درآمد تقريبا کم است. چالش بزرگ در اينجا اعتماد است. رشد منفي در دسته مذهبي در دو فصل پاييز و زمستان رشد نصب فعال دسته مذهبي منفي است. فقط ۱۱ درصد از خريداران برنامههاي مذهبي در فصل پاييز، دوباره خريد خود را تکرار کردهاند. به صورت دقيقتر آنها در ۹۰ روز دوبار يا بيشتر خريد داشتهاند. نرخ ريزش فصلي خريداران در اين دسته ۹۵ درصد است؛ يعني ۹۵ درصد از کساني که در تابستان خريد داشتهاند در پاييز خريد خود را تکرار نکردهاند. در دسته مذهبي با وجود خريداران زياد، رقباي زيادي هم ديده ميشوند. ميانگين نصب فعال برنامههاي پرطرفدارِ اين دسته ۸۷۷ هزار مورد است. با وجود همزماني ماههاي محرم و صفر با فصل پاييز، رشد منفي نبايد براي اين دسته رخ ميداد. تنها هزار و 174 برنامه در اين دسته فروشنده هستند و ۹ درصد از برنامههاي فعال اين دسته موفق به کسب درآمد شدهاند که نشان ميدهد برنامههاي زيادي در اين دسته جريان درآمدي ثابتي را براي خود طراحي نکردهاند و سرمايه توسعه خود را نه از برنامه بلکه از جاي ديگري دريافت ميکنند. ۸۵۰ برنامه در دسته مذهبي بيش از ۱۰ هزار نصب فعال دارند؛ اين تعداد چيزي حدود هفت درصد از برنامههاي دسته خودشان را تشکيل ميدهند. در اين دسته بهطور ميانگين ۲۸۴ روز طول ميکشد تا يک برنامه بتواند آمار ۱۰ هزار نصب فعال را رد کند. بالابودن رسيدن به 10 هزار نصب فعال و حضور زياد برنامههايي که کمتر از 10 هزار نصب فعال دارند، چالشي است که بايد اين برنامهها حل کنند. دسته بازي استراتژي: وفادارترين مشتريان و بيشترين درآمد بازيهاي استراتژيک بيشترين درآمد را بهازاي هر کاربر براي سازنده خود به ارمغان آوردهاند. برنامههاي استراتژي رتبه نخست در وفادارکردن مشتري را دارند. ۵۷ درصد از خريداران در ۹۰ روز، خريد خود را دوباره تکرار کردهاند. همچنين اين دسته کمترين ميزان نرخ ريزش فصلي خريداران را دارد. دسته استراتژي بيشترين ميانگين درآمد از هر خريدار و بيشترين طول عمر مشتري را دارد؛ يعني مشتريان اين دسته از ساير دستهها ماندگارتر و وفادارتر هستند. اين دسته نشان داده ارزش بالايي براي سازندگان خود ميتواند به وجود بياورد. بررسي وضعيت بازار محصولات ديجيتال نشان ميدهد که اين دسته خريداران زياد و رقبا يا فروشندگان کمي دارد و تمرکز کمتر از 50 درصد است. همه اين آمارها نشان از اين دارد که اين دسته ميتواند پذيراي سرمايهگذار باشد و در فرصت کوتاهتري نسبت به ساير برنامهها سازندگان را به درآمد و سود برساند. شايد پيداکردن تيم در اينجا بسيار مهم باشد. برنامههاي پرطرفدار اين دسته بهطور ميانگين ۲۴۲ هزار نصب فعال دارند. اما بررسي نمودار رشد نصب فعال برنامههاي اين دسته عدد ۷- درصد را نشان ميدهد. ۹۹ برنامه از اين دسته، مرز بيش از ۱۰ هزاربار نصب فعال را شکستهاند. اين نشان ميدهد که برنامههاي زيادي در اين دسته هستند که نتوانستهاند توجه کاربر را به بازي خود جلب کنند. سرعت رسيدن به ۱۰ هزار نصب فعال در مورد دسته استراتژي بالاست. به طور متوسط ۲۵۰ روز نياز است که يک برنامه از دسته استراتژي به اين رکورد برسد. دسته استراتژي از اين نظر در رتبه پنجم قرار دارد. دسته استراتژي سه درصد از کل برنامههاي بازار را تشکيل ميدهند. در فصل پاييز ۹۸ اين دسته رشد صفر درصد را در مقايسه با ساير دستهها تجربه کرد؛ اما اين به معني عدم توليد برنامهاي در اين زمينه نيست. در پاييز، ۱۵ برنامه (بازي) جديد به اين دسته در بازار اضافه شدند.
در اين فصل ليست 20 عبارت و کلمه برتر جستوجو شده کاربران در بازار اندرويد ايراني نشان از آن داشت که کاربران به دنبال بازي يا فيلترشکن بودهاند. رشد عمومي در درآمد صنعت رخ داده است. فضاي رشد براي بازيگران در بازار اندرويد وجود دارد و آنچه مشخص است عدم رغبت سرمايهگذاران به سرمايهگذاري در استارتاپهاي ايراني است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.