طرح آمريکا در «معامله قرن» چه جزئياتي درون خود دارد
کمدي يک تصميم تراژيک
روز سهشنبه، 28 ژانويه وقتي دو سياستمدار آمريکايي و اسرائيلي در کاخ سفيد جلوي دوربينها رفتند و برنامهاي را معرفي کردند که به گمان آنها فرصت قرن است و با اجراي آن ميتوان به دههها درگيري در فلسطين پايان داد، کسي نميدانست به اين صحنه تراژيک-کمدي، محصول همکاري دونالد ترامپ، رئيسجمهوري آمريکا، دامادش، جرد کوشنر و بنيامين نتانياهو، نخستوزير اسرائيل، بخندد يا گريه کند. درست است؛ توافقي که آمريکا براي حل بحران انساني در فلسطين اشغالي پيشنهاد داده، قطعا براي طرف اسرائيلي «معامله قرن» است؛ اما براي فلسطينيها که در تمام جريانهاي مرتبط به اين توافق ازجمله معرفي آن غايب بودند، اين توافق طرحي نيست جز برنامهاي مدون براي اشغال زمينهاي بيشتر.در توافق 80صفحهاي که در متن آن کاخ سفيد 56 بار از آن بهعنوان خلاقيتي شگرف نام برده، کرانه باختري و نوار غزه، بهجز بخشهايي که در آن شهرکسازي شده است، کشوري ميشود به نام فلسطين جديد و ساير مناطق ميشود کشوري يهودي به اسم اسرائيل. اين توافق بيتالمقدس ازجمله بخش کهنه آن را که از ميراث اعراب و فلسطين است، تحت کنترل اسرائيل قرار داده و به اين رژيم اين حق را داده تا همه شهرکهاي حوالي به علاوه دشت اردن در شمال شرق کرانه باختري را به خود الحاق کند. اسرائيل قرار است در روزهاي آتي درباره الحاق دشت اردن به اين رژيم رأيگيري کند. روستاي اردن نقطهاي بسيار مهم هم براي اسرائيل و هم براي فلسطين است. اين دشت در شماليترين نقطه در فلسطين اشغالي است که رود اردن از آن عبور ميکند و به بحرالميت ميريزد. اين روستا محل ارتباط کرانه باختري با اردن بوده که با حضور پررنگ نيروهاي نظامي اسرائيلي در آن، عملا اين ارتباط قطع شده است. با وجود اينکه بيشتر ساکنان روستاي اردن، فلسطيني هستند، در معامله قرنِ ترامپ، اين منطقه به طرف اسرائيلي داده شده است؛ چراکه با استفاده از موقعيت جغرافيايي آن، اين رژيم بهراحتي کرانه باختري را محاصره ميکند.با اجراي مفاد اين توافق در کرانه باختري، اسرائيل تقريبا يکچهارم اين منطقه را صاحب ميشود. در اين طرح که ترامپ آن را جديترين و کوشنر آن را آخرين فرصت فلسطينيها براي داشتن کشوري مستقل دانستهاند، با توافقي سهجانبه ميان اسرائيل، سازمان آزاديبخش و حماس، کشور فلسطين جديد در کرانه باختري و قسمتي از نوار غزه فعلي شکل ميگيرد؛ کرانه باختري که بخشهاي بسياري در دل آن به شهرکنشينان تعلق دارد و غزهاي که تقريبا نيمي از آن در نقشه مدنظر آمريکاييها در نظر گرفته نشده است. شهرکنشينان اين مناطق بخشي از جایی به اسم اسرائيل در نظر گرفته شدهاند که بيتالمقدس، کامل و بدون تقسيم آن با فلسطينيها، پايتخت آن خواهد بود. اين توافق همچنين در نظر گرفته که اعراب فلسطيني پس از تشکيل کشور جديد فلسطين، از بيتالمقدس به کشور جديدشان منتقل ميشوند. شهرداري بيتالمقدس را رژيم اسرائيل تعيين ميکند که مسئول تمام امور اين شهر خواهد بود و اعرابي که در اين شهر زندگي خواهند کرد، بايد ماليات آب و املاک پرداخت کنند. بر اساس بندهاي اين توافق، نه عربها و نه يهوديان اجازه معامله ملک با يکديگر را ندارند.در آن طرف، يعني در غرب فلسطين اشغالي، مصر که در همسايگي قرار دارد، اراضي جديدي را براي ساخت فرودگاه، کارخانه، تجارت و کشاورزي به فلسطينيان خواهد داد؛ زمينهايي که فلسطينيان اجازه سکونت در آن را ندارند، اما ميتوانند در آن کار کرده و از سازههايي که در آن ساخته خواهد شد، استفاده کنند. مساحتي که مصر قرار است در اختيار فلسطينيان قرار دهد، در اين توافق مشخص نشده است و اين مساحت با تشکيل کشور جديد فلسطين و از دل مذاکرات آن با مصر مشخص ميشود. علاوه بر اين، بزرگراهي ميان غزه و کرانه باختري کشيده ميشود تا ارتباط بين اين دو نقطه از کشور جديد فلسطين را ممکن کند. با تمام اينها، اين توافق تشکيل کشور جديد فلسطين را به خلع نظامي کامل و نداشتن ارتش و نيروي هوايي مشروط کرده است. در حقيقت کشور جديد فلسطين بر اساس توافق مدنظر آمريکا، کشوري است که حق دفاع از خود را ندارد و اين حق به موجب اين توافق به طرف اسرائيلي داده ميشود و طرف فلسطيني براي اينکه اسرائيل از اين کشور جديد در شرايط ويژه دفاع خواهد کرد، به طرف اسرائيلي پول پرداخت ميکند. تنها سلاحي که فلسطينیها جديد اجازه داشتن و استفاده از آن را دارند، سلاحهاي سبک پليس است. تا اينجا احتمالا بُعد تراژيک ماجرا مشخص شده است؛ کشوري را از ميان ميبرند، بعد از دههها فشار و قتل و غارت، متحد اشغالگران طرحي ميدهد تا بحران را تمام کند، اما اين توافق خود ابعاد بزرگي از يک بحران جديد را در دل خود دارد. از کشوري به مساحت 28 هزار و 165 کيلومترمربع حالا کمتر از شش هزار کيلومترمربع باقي گذاشتهاند که تمامي امورش زير نظر نيروي اشغالگر خواهد بود و تراژدي اينجاست که بعد از 70 سال مبارزه با اشغال، اکنون دست برتر با نيروي اشغالگر است.کمدي اما روي ديگر اين توافق است؛ آنجايي که از آن بهعنوان بهترين و خلاقانهترين راهحل ياد ميشود، اما شرايطي که براي صلح پيشنهاد ميکند شبيه فيلمنامه طنزي است که قرار است در تلويزيون اسرائيل ساخته شود. نيروهاي حماس در ذهن طراح اين توافق، مفاد آن را پذيرفتهاند و هنگامي که براي امضاي توافق پاي ميز ميآيند، همگي، از جمله سران آن بايد خلعسلاح خود را بپذيرند و اجرا کنند. سلاح اعضاي حماس قرار است به مصريها تحويل داده شود و در ازاي آن، اين نيروها به صورت ماهانه از کشورهاي عربي مشارکتکننده حقوق دريافت ميکنند. پس از آن با افتتاح بازار مشترک غزه و کرانه باختري، گذرگاههاي اسرائيل و مصر روي فلسطينيها گشوده ميشود. يک سال پس از اين توافق در کشور جديد فلسطين انتخابات برگزار ميشود، درحاليکه مشخص نيست در اين يک سال کدام گروه، تشکيلات خودگردان يا اسرائيليها، بر فلسطينيها حکومت ميکنند. يک سال پس از اين انتخابات، اسراي فلسطيني طي روندي سهساله آزاد ميشوند. پنج سال پس از اجراي اين توافق يک بندر و فرودگاه براي فلسطين جديد ساخته ميشود و تا آن زمان قرار است فلسطينيها از فرودگاهها و بنادر اسرائيليها استفاده کنند. هزينههاي ساختوساز را قرار است آمريکا، اتحاديه اروپا و کشورهاي عربي پرداخت کنند. عمده اين هزينهها؛ يعني تا 70 درصد آن را کشورهاي عربي که با آنها توافق شده است پرداخت خواهند کرد.اما اين توافق آنطور که ترامپ تلاش کرده آن را پيشنهادي مناسب به فلسطينيها معرفي کند، نيست. فلسطينيها؛ يعني حماس و سازمان آزاديبخش اگر با اين توافق مخالفت کنند يعني پذيرفتهاند که آمريكا تمامي حمايتهاي مالياش از فلسطينيان را قطع و تلاش ميکند راه ساير کشورها براي کمک به فلسطين را ببندد. به صراحت در متن توافق پيشنهادي آمريکا آمده است که اگر سازمان آزاديبخش شروط اين توافق را نپذيرد، مسئول پيامدهاي آن خواهد بود و از اين بهبعد واشنگتن به خود اجازه ميدهد تا در هرگونه رويارويي نظامي ميان اسرائيل و فلسطين مداخله کند.فلسطينيان؛ چه از طريق رفراندوم يا چه با تصميم تشکيلات خودگردان يا حماس با اين طرح موافقت يا مخالفت کنند، عملا نميتوانند نقشي در آن داشته باشند. کشورهاي عربي اينجا بزرگترين خيانت را به فلسطين کردند؛ زماني که بدون حضور فلسطينيها يا نمايندههايشان در جلسات با آمريکاييها و اسرائيليها حضور پيدا کردند و براي آينده نسل زخمي فلسطين تصميم گرفتند. حالا شايد چشم اميد فلسطينيها به کشورهايي باشد که از دموکراسي، آزادي، برابري و مبارزه با آپارتايد حرف ميزنند؛ کشورهايي که شايد يکبار براي مبارزه با بزرگترين آپارتايد انساني وارد ميدان شوند و نگذارند اشغالگر به کمک رفيق گرمابهاش در روز روشن خون و خاک بيش از چهار ميليون انسان را زير پا بگذارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.