پررنگترشدن گسلهای سیاسی- اجتماعی عراق
عبدالرحمن فتحالهی: تنها یک روز بعد از برگزاری تظاهرات مردمی جمعه گذشته در شهر بغداد با محوریت خروج نیروهای نظامی آمریکا از عراق که با دعوت مقتدی صدر، رهبر جریان صدر و رئیس ائتلاف سائرون برگزار شد، شاهد آن بودیم که پایتخت عراق اینبار به عرصه حضور جریان آلترناتیو بدل شد.
این در حالی بود که به گفته مقتدی صدر، اگر نیروهای وابسته به او نباشند، بیش از صد نفر در میدان تحریر بغداد نمیماند.
حال در این شرایط به نظر میرسد که عراق به عرصه و میدان تقابل دو جریانی بدل شده است که در یک طرف آن شعار خروج آمریکا از این کشور سر داده میشود و در آنسو تلاش برای تداوم حضور آمریکاییها در عراق خودنمایی میکند. ازاینرو به نظر میرسد در روزها و هفتههای جاری هرچه دو طیف روی مواضع خود تأکید بیشتری بورزند، شاهد آن خواهیم بود که گسلهای سیاسی و اجتماعی جدی و پررنگی پیرامون این مسئله از بطن جامعه و ملت عراق سر برخواهد آورد.
البته در این میان نخبگان سیاسی، احزاب، شخصیتها، جریانها، ائتلافهای پارلمانی و بهخصوص دولت مرکزی بغداد نیز درباره خروج یا تداوم حضور نیروهای نظامی آمریکا در خاک عراق به نظري واحد نرسیدهاند. یقینا این تشتت آرا، آن هم در این سطح میتواند دایره افتراق سیاسی و اجتماعی عراق را بیش از پیش گستردهتر و صدالبته عمیقتر کند، بهگونهای که احتمال شکلگیری بحرانی فراگیر در این کشور مطرح است؛ خصوصا که عراق از اول اکتبر سال 2019 تاکنون با بحران اعتراضات مردمی عراق در رابطه با ناکارآمدی ساختار سیاسی، فساد گسترده و سیستماتیک، بیکاری، چالشهای معیشتی و اقتصادی، نبود رفاه و عدم برخورداری از حداقلهای خدمات عمومی و شهری دستوپنجه نرم میکند و همین اعتراضات دولت مرکزی بغداد را تا پای استعفا و برکناری پیش برده و کماکان نیز دولت نتوانسته است پاسخ درست و عملی به خواستهها و مطالبات بحق مردمی عراق بدهد. همین امر سبب شده که پس از یک توقف کوتاه شاهد آغاز و تداوم دور جدید این اعتراضات، حتی در دل حوادث و تحولات حساس چند هفته اخیر باشیم.
پیرو این نکات و در سایه حضور یک دولت نیمهمستعفی و نیز حجم گسترده انتقادات به عملکرد برهم صالح، رئیسجمهوری عراق و نیز محمد الحلبوسی، رئیس پارلمان این کشور در همین مدت، اکنون دولت مرکزی بغداد در کوران حوادث و در ضعیفترین حالت خود قرار دارد؛ خصوصا که در نشست اخیر سران کشورها در داووس شاهد دیدار دونالد ترامپ با برهم صالح و نیز نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق بودیم که با انتقادات گستردهای در میان برخی از جریانهای عراقی همراه بود و حتی کار تا استعفای احمد یاسری، مشاور سیاسی رئیسجمهوری عراق نیز پیش رفت.
یقینا چنین دولتی با چنین شرایطی از پس مدیریت و کنترل وضعیت کنونی برنخواهد آمد. پس باید اذعان کرد که احتمال پررنگترشدن گسلهای سیاسی-اجتماعی عراق در سایه تشدید نزاع بر سر خروج یا تداوم حضور آمریکا در خاک این کشور، یک واقعیت انکارناپذیر و صدالبته امری اجتنابناپذیر جلوه میکند.
افزونبر نگرانی درخصوص تبعات سیاسی- اجتماعی عراق، اکنون شرایط امنیتی این کشور با شنیدهشدن زمزمه احیای هستههای خفته داعش میتواند تحتالشعاع این گسل قرار گیرد. بههرحال زمانی که دولت و جامعه یک کشور دچار افتراق و چندپارگی شود، بستر و فضا برای هرگونه تلاش درخصوص ناامنکردن آن جامعه مهیا خواهد شد و این فرصتی نیست که اکنون جریانی مانند داعش به سادگی از آن بگذرد. ازاینرو به هر میزان که شرایط سیاسی-اجتماعی دچار تشتت باشد، به همان میزان ناامنی؛ چه در شکل روانی و چه فیزیکی مانند درگیری، نزاع، خشونت و جنگ خودنمایی میکند.
بهویژه که در این میان نباید برخی برنامههای واشنگتن را براي ایجاد بحراني خودساخته نادیده گرفت؛ بحران خودساختهای که میتواند در قالب احتمال بازگشت داعش به عراق با تقویت و حمایت آن از طرف ایالات متحده بهعنوان ابزار و بهانهای به منظور تداوم حضورش (آمریکا) در خاک عراق ظهور و بروز پیدا کند. حال باید دید که این گسل سیاسی-اجتماعی ناشی از تشدید نزاع بر سر خروج یا تداوم حضور آمریکا و نیز تبعات امنیتی آن چه شرایطی را در آینده برای عراق رقم میزند؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.