|

دوست‌داشتن يا دوست‌نداشتن شايعه

در نشريه آتلانتيك مقاله‌اي برگرفته از مسائل علمي درباره شايعه و غيبت منتشر شده كه در بخش‌هايي از آن به مثبت‌بودن بخشي از اين شيوه سخن‌گفتن در قالب درد‌دل‌كردن‌هاي دوستانه اشاره شده است. برخي شايعه را «شيطان بي‌چهره که قلب‌ها را شکسته و مشاغل را خراب مي‌کند» توصيف مي‌کنند. ديگري آن را «اژدهاي سه‌پا» توصيف مي‌کند که باعث کشته‌شدن سه نفر مي‌شود: گوينده، شنونده و شخصي كه قرباني شايعه است و بليز پاسکال، مي‌گويد «اگر مردم واقعا مي‌دانستند كه ديگران درباره آنها چه مي‌گويند، حتي چهار دوست هم در دنيا باقي نمي‌ماند». اگرچه به نظر مي‌رسد اين نظريه‌ها متقاعدکننده هستند، با اين حال، تحقيقاتي انجام شده كه نشان مي‌دهد شايعات ممکن است تأثير مثبتي داشته باشد. طبق تحقيقات حتي بين كودكان پنج‌ساله اين صحبت‌ها رواج دارد اما بيشتر محققان دريافته‌اند حداقل دوسوم گفت‌وگو بين دو نفر در مورد افراد غايب است. در عين حال با وجود ناخوشايندبودن شايعات در افواه عمومي از نظر برخي محققان سه، چهار درصد شايعات به معناي واقعي مخرب هستند. حتي آن بخش مخرب هم مي‌تواند مردم را گرد هم بياورد. محققان دانشگاه تگزاس و دانشگاه اوکلاهما دريافته‌اند اگر دو نفر احساسات منفي‌شان را نسبت به شخص ثالث به اشتراک بگذارند، سبب مي‌شود با يکديگر احساس نزديکي کنند. شايعات حتي ممکن است ما را به انسان‌هاي بهتري تبديل کند. تيمي از محققان هلندي گزارش داده‌اند كه شنيدن شايعات در مورد ديگران، باعث مي‌شود موضوعات بيشتري براي تحقيق مطرح شود. شايعات مثبت نيز الهام‌بخش تلاش‌هاي افراد براي خودسازي هستند و شايعات منفي باعث مي‌شود مردم افكار بلندپروازانه‌تري را دنبال كنند. در يک تحقيق ديگر، شرکت‌کنندگان وقتي شايعه ناخوشايندي را مي‌شنوند احتمال اينكه بگويند نسبت به آن مسئله درس گرفته‌اند، بيشتر است. شايعات منفي همچنين مي‌تواند روي افرادي که درباره آنها شايعاتي منتشر شده است، تأثير اجتماعي داشته باشد. محققان استنفورد و برکلي دريافته‌اند افراد به دليل خودخواهي‌هايي كه درباره آنها مطرح و شنيده مي‌شود، درصدد تغيير رفتار خود برمي‌آيند. اما مثبت‌ترين ارزيابي از شايعات را رابين دانبار انسان‌شناس و روان‌شناس تکاملي مطرح كرده است. او معتقد است پچپچه با ديگران به هويت مشترکمان با انسان‌هاي اوليه برمي‌گردد كه به آنها کمک مي‌کند از محيط خود آگاهي بيشتري داشته باشند، بنابراين سبب مي‌شد عملکردهاي پيچيده‌اي را مدنظر قرار دهند. بنابراين دفعه ديگر که وسوسه شديد كه درگير پچپچه با ديگران شويد، لحظاتي به اين فكر كنيد كه شايد ممکن است به ارتقاي همکاري، تقويت عزت نفس ديگران و حتي انجام وظايف ديگري، مبادرت كرده باشيد. اين مطلب منابع متعددي دارد از جمله به تحقيقي كه در مجله علمي روان‌شناسي انگليس منتشر شده استناد كرده است. هرچند در نهايت در دين اسلام، غيبت‌كردن مذموم است و با خوردن گوشت مرده برادر برابر مي‌شود و سخن‌پراكني نيز جزء صفات مذموم مؤمن دانسته شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.