|

جستارهایی از زیدی اسمیت

شرق: «ماجرا فقط این نبود» با عنوان فرعی «شش جستار درباره‌ی زندگی در کنار ادبیات و هنر»، نوشته زیدی اسمیت و ترجمه معین فرخی و احسان لطفی، یکی از چند کتابی است که در مجموعه‌ای با عنوان «جستار روایی» در نشر اطراف منتشر شده است. در این کتاب زیدی اسمیت، نویسنده مطرح بریتانیایی - جاماییکایی از موضوعات مختلفی سخن گفته است، از جمله از شیوه کار خودش و اینکه چگونه رمان می‌نویسد. جستارهای زیدی اسمیت از زبانی شیرین و طناز و بیانی راحت و منعطف برخوردارند. اسمیت در این جستارها تجربه‌ها، مشاهدات و مطالعات خود را روی دایره می‌ریزد. از زندگی روزمره‌اش سخن می‌گوید و نیز از عادات نویسندگی‌اش، شیوه کارش، از اینکه رمان در ذهن او چطور شکل می‌گیرد و پیش می‌رود و به سرانجام می‌رسد، از دنیای هنر و ... چنانکه رؤیا پورآذر، دبیر ترجمه نشر اطراف، در پیش‌گفتار این کتاب اشاره کرده است، سبک جستارنویسی ادبی زیدی اسمیت سبکی است «همزمان خوشایند و خردمندانه». در این پیش‌گفتار گفته شده که جستارهای کتاب «ماجرا فقط این نبود» از دو مجموعه جستار موفق زیدی اسمیت که در سال‌های 2009 و 2018 به چاپ رسیده‌اند، انتخاب شده‌اند. پورآذر در این پیش‌گفتار در وصف جستارهای زیدی اسمیت می‌نویسد: «صمیمیت، صراحت و تیزبینی او، در کنار زبان ادبی پرداخت‌شده‌اش، جستارهای او را در اوج ژورنالیسم و جستارنویسی ادبی نشانده». بعد از این پیش‌گفتار، مترجمانِ کتاب از زیدی اسمیت و آثار او نوشته‌اند و به ماجرای ترجمه این جستارها هم اشاره کرده‌اند. معین فرخی و احسان لطفی در بخشی از این پیش‌گفتار درباره کارکرد جستار برای زیدی اسمیت نوشته‌اند: «نوشتن جستار برای او، مثل خیلی از رمان‌نویس‌ها، راهی است برای خلاصی از دنیای خودساخته‌ی رمان: می‌تواند با جستارنویسی از این فکر که فلان شخصیت چرا باید فلان کار را بکند یا سرِ فلان خط قصه چه بلایی بیاورد که وصل شود به آن یکی، خلاص شود و ذهنش را پرتِ دنیای واقعی کند، برگردد به کتاب‌هایی که دوست دارد، زندگی‌ای که پشت سر گذاشته، موضوعی که بی‌واسطه درباره‌اش کندوکاو می‌کند، این بار در قالبی آزادتر و پروژه‌ای کوتاه‌مدت‌تر که مصالحش هم از پیش وجود دارد». کتاب «ماجرا فقط این نبود» شامل شش جستار است با عنوان‌های «خوشی»، «آن احساس چموش»، «بازخوانی بارت و نابوکوف»، «ده یادداشت درباره‌ی آخر هفته‌ی اسکار»، «حمام» و «مرد مرده می‌خندد». این جستارها را چه بسا بتوان به مثابه قصه‌هایی شیرین خواند و از آن‌ها لذت برد؛ منتها اینها قصه‌هایی هستند فارغ از قید و بند‌هایی که قصه پای‌بندی به آنها را اقتضا می‌کند. بعضی از این جستارها نویسندگانی را که تازه به وادی قصه‌نویسی وارد شده‌اند، می‌توانند به کار آیند. زیدی اسمیت با شوخ‌طبعی و بازیگوشی در زندگی روزمره و ادبیات و فرهنگ و هنر پرسه می‌زند و مشاهدات و کشفیات و نتیجه‌گیری‌های خود را به زبانی آمیخته به طنز و با بیانی راحت و صریح با خواننده‌اش در میان می‌گذارد. بعضی جستارهای او چه‌بسا کودکی کنجکاو را تداعی کنند که در حال تماشای اطراف و کشف چیزهای تازه است و آنچه را می‌بیند و دریافت می‌کند گویی بی‌اینکه نگران قضاوت خواننده درباره خود باشد با او در میان می‌گذارد. البته که نویسنده‌ای تثبیت‌شده از این نگرانی‌ها کمتر دارد اما شاید خلق‌و‌خوی هر نویسنده هم در اینکه در نوشته‌ای غیرداستانی تا چه میزان با خواننده‌اش راحت حرف بزند بی‌تأثیر نباشد. آنچه می‌خوانید بخشی است از جستار «آن احساس چموش» از این کتاب که زیدی اسمیت در آن از اینکه چگونه رمان می‌نویسد سخن می‌گوید و عنوان فرعی این جستار هم «چطور رمان می‌نویسم» است: «بعضی نویسنده‌ها وقتی مشغول نوشتن رمان خودشان هستند، لای هیچ رمانی را باز نمی‌کنند؛ حتی در حد یک کلمه. حتی ریختِ جلدش را هم نمی‌خواهند ببینند. وقتی می‌نویسند، جهان داستان می‌میرد: هیچ‌‌کس هرگز چیزی ننوشته، هیچ‌کس مشغول نوشتن چیزی نیست، هیچ‌کس هرگز چیزی نخواهد نوشت. اگر به یکی از این نویسنده‌ها وقتی دارد رمانی می‌نویسد یک رمان خوب معرفی کنید، چنان نگاه‌تان می‌کند که انگار چاقوی آشپزخانه را توی قلبش فرو کرده‌اید. یک خصلت ذاتی است. بعضی نویسنده‌ها مثل تک‌نوازهای ویولنی هستند که برای کوک‌کردن سازشان به سکوت کامل احتیاج دارند. بقیه دل‌شان می‌خواهد صدای تک‌تک اعضای ارکستر را بشنوند و از کلارینت یا حتی اوبوا ایده‌ای بگیرند. من جزء همین دسته‌ام. میز کارم پوشیده از رمان‌های باز است و هرازگاهی سطرهایی ازشان می‌خوانم؛ برای آغشته شدن به احساس و ادراکی خاص، برای مرتعش کردن یک نتِ به‌خصوص، برای سردکردن خودم وقتی زیادی احساساتی شده‌ام و برای نرم‌کردن زبانم وقتی شق‌ورق شده است. خواندن به نظرم یک جور رژیم توازنی است: اگر جمله‌هایتان زیادی گل‌وگشاد و بی‌قاعده است، از فاستروالاس کم کنید و از آنزیم کافکا بهره ببرید...».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.