|

فرهنگ سیاسی روسیه استبدادی است؟

احمد وخشیته

مهم‌ترین رویداد این هفته در روسیه، دقیقا در حوالی میدان سرخ یعنی در سالن مانژ برگزار شد؛ سخنرانی سالانه پوتین در جمع نمایندگان شورای فدراسیون، مجلس دوما، هیئت دولت، سیاست‌مداران و چهره‌های سرشناس دینی و ورزشی روسیه. صحبت‌هایی با تأکید بر تغییر که البته نسبت به سال‌های گذشته کوتاه‌تر بود و معطوف به سیاست داخلی. به موجب همین سخنان بود که ساعتی بعد، مدودف خبر از استعفای کابینه داد.بسیاری از کارشناسان، سخنرانی سالانه رئیس‌جمهور روسیه در آغاز سال را نشان‌دهنده‌ اولویت‌ها در سیاست‌گذاری‌های کرملین می‌دانند؛‌ رسمی که سنگ‌بنای آن به سال ۱۹۹۳ و دوران یلتسین بازمی‌گردد. به نظر می‌رسد که امسال پوتین به تبیین مفصل‌تر اولویت‌ها در سیاست داخلی نسبت به سال گذشته پرداخت و با توجه به آرامش حاکم بر سیاست خارجی، تنها چند دقیقه‌ای آن را تحلیل کرد. سال گذشته نیز موضوع معیشت، مبارزه با فقر و به دنبال آن توسعه‌ زیرساخت‌های اقتصادی، سلامت و مراقبت‌های پزشکی، تشکیل‌ خانواده و مهم‌تر از همه سیاست‌گذاری در راستای افزایش جمعیت مرکز توجه رئیس‌جمهور بود. امسال نیز همین موضوعات محور اصلی صحبت‌های پوتین را تشکیل داده بود؛ با این تفاوت که از ابتدا بر ضرورت تغییر جهت دستیابی به توسعه تأکید کرد. بااین‌حال به نظر می‌رسد رشد اقتصادی مدنظر او که سال گذشته از آن سخن به میان آورده بود، به‌طور کامل به نتیجه نرسید و همین موضوع سبب شد تا بر طبل تغییر بکوبد.در این میان، تفاوتی نیز وجود داشت؛ اگرچه سال گذشته سالمندان به واسطه‌ تصویب قانون افزایش سن بازنشستگی، یکی از مهم‌ترین موضوعات محل بحث رئیس‌جمهور بودند، امسال جای خود را به جوانان داده بودند و صحبتی از این موضوع که در دو سال گذشته بسیار پر‌سر‌و‌صدا بود، به میان نیامد. از همین رو پوتین بر این موضوع تکیه کرد که می‌داند که درآمدهای کم، سیاست‌های افزایش جمعیتی را تهدید می‌کند و به همین دلیل به تبیین سیاست‌های تشویقی مالی دولت و سرمایه‌گذاری در بخش زیرساختی این موضوع در مناطق پرداخت. البته در کنار اصلاحات اقتصادی مطرح‌شده، اصلاحات سیاسی مهمی را نیز پیشنهاد کرد که در مسیر افزایش قدرت پارلمان و کاهش اختیارات رئیس‌جمهور بود.پس از صحبت‌های پوتین، مدودف به همراه کابینه به دلیل آنکه بستر برای انجام تغییرات مد‌نظر پوتين فراهم شود، استعفا دادند.
آیا روسیه‌ پوتین، توتالیتر است؟
شاید برای شما ‌این ‌ سؤال شکل گرفته باشد که چرا نخست‌وزیر استعفا می‌دهد، اما رئیس‌جمهور می‌ماند؟ می‌دانم برخی افراد غیرروس که آشنایی با ساختار قدرت در روسیه ندارند، ممکن است به اشتباه کرملین را قدرتی خودکامه توصیف کنند.اما پاسخ این پرسش را با یاری از جمله‌ «فئودور تیوتچف»، شاعر و سیاست‌مدار روس می‌دهم: «روسیه را با منطق و استدلال نمی‌شود فهمید و با معیارهای عمومی نمی‌توان سنجید، بلکه باید آن را حس کرد و دریافت». واقعیت این است که روسیه با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود نظیر پهناورترین کشور جهان که از بیش از ۱۹۰ قوم تشکیل شده و جمعیتی حدود ۱۴۷ میلیون نفر را در خود جای داده و کمتر از 30 سال پیش تجربه فروپاشی و آثار آن را حس کرده است، در مسیر دموکراسی بومی و منحصر‌به‌فرد خویش گام برمی‌دارد.خلاف آنچه برخی فرهنگ سیاسی روسیه را استبدادی می‌خوانند، در واقعیت سیاست و حکومت در این کشور مدل نیمه‌ریاستی- نیمه‌پارلمانی است که البته قدرت رئیس‌جمهور بیشتر از پارلمان است؛ اگرچه پوتین در سخنرانی اخیر خود برای کاهش قدرت رئیس‌جمهور مواردی را پیشنهاد داد. حال ممکن است شما به دوران ریاست‌جمهوری مدودف و نخست‌وزیری پوتین اشاره کنید و بگویید چگونه آن دوران نیز پوتین محور کرملین بود و در روسیه قدرت از آنِ پوتین است.برای پاسخ به این پرسش باید نگاهی داشته باشیم به وضعیت روسیه پس از دوران فروپاشی؛ از بحران شدید اقتصادی گرفته تا درگیری‌های مسلحانه در پایتخت و اقدامات تروریستی در مناطق این کشور. کهن‌سالان و میان‌سالان روسیه فراموش نکرده‌اند چگونه پوتین با تکیه بر دیکتاتوری، قانون کشور را در مسیر آرامش و توسعه سوق داد و بدیهی بود که در دوران گذار که لاجرم دو دوره ریاست‌جمهوری پوتین به پایان رسیده بود، نه‌تنها مردم، بلکه ساختار قدرت و حتی مدودف نیز همچنان نگاهشان به اقتدار او بود. به همین دلیل است که سیاست‌گذاری‌های کنونی او معطوف به نوزادانی است که در سال‌های منتهی به فروپاشی یا پس از آن متولد شده و جوانان امروز را تشکیل داده‌اند و آن دوران سخت را به یاد ندارند. خود او در‌این‌باره می‌گوید: «می‌دانم که در جامعه‌ ما این بحث وجود دارد که یک شخص نباید بیش از یک زمان مشخص در پست ریاست‌جمهوری قرار داشته باشد. من هم با این موضوع موافقم، اما نه در این لحظه؛ چرا‌که همه‌ شما می‌دانید چه شکافی بین سطوح دولت به وجود خواهد آمد». در شماره‌های بعدی «در حوالی میدان سرخ»، بیشتر به واکاوی ساختار قدرت در روسیه خواهم پرداخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.