چرا مركل نخستين ميهمان کرملين در ۲۰۲۰ بود؟
احمد وخشيته
مردمان روسيه که ارتدوکس هستند، بر اين باورند که ميلاد حضرت مسيح هفتم ژانويه است و از همينرو خلاف ديگر کشورهاي اروپايي، تعطيلات سال نو و کريسمس آنها از يکم ژانويه تا هشتم اين ماه است. آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، بههمراه هايکو ماس، وزير خارجه اين کشور، اولين ميهمانان خارجي کرملين در سال ۲۰۲۰ بودند که پس از پايان تعطيلات در روسيه، يازدهم ژانويه براي ديدار با «ولاديمير پوتين» وارد مسکو شدند.
چرا مرکل به مسکو آمد؟ پيش از شروع اين ديدار، اغلب رسانههاي روسي بر اين باور بودند که بحران ليبي، اوضاع آشفتهتر از هميشه خاورميانه و روند صلح اوکراين، موضوع اصلي اين گفتوگوها را شکل خواهد داد؛ اگرچه در اين ميان انتظار ميرفت گفتوگو درباره خط لوله گاز «نورد استريم ۲» که ايالات متحده در واپسين ماههاي سال ۲۰۱۹ بهشدت نسبت به آن موضع گرفته و حتي «مايک پمپئو» از تحريم اين پروژه سخن گفته بود، اساس ديدار سران روسيه و آلمان را تشکيل دهد. در اين ميان، برخي رسانهها در خاورميانه علت اين ديدار را به ماجراي ترور فرمانده سپاه قدس بهدست آمريکا نسبت داده بودند، اما بايد توجه داشت که به گفته سخنگوي دولت آلمان، اين سفر در اواخر دسامبر ميان مقامات مسکو و برلين نهايي شده بود؛ يعني همزمان با تحريم خط لوله گاز روسيه به آلمان موسوم به «نورد استريم۲». ديدار پوتين و مرکل دو ساعتونيم به طول انجاميد و همانطور که از پيش گفته شده بود، ليبي يکي از موضوعات مورد بحث بود که طرفين بر لزوم توافق آتشبس تأكيد کردند. از ديگر محورهاي گفتوگو برجام بود که بر استفاده از راهکارهاي ديپلماتيک براي حفظ آن و ضرورت ادامه پايبندي ايران به توافق هستهاي اشاره شد. اما مطابق انتظارها، همکاريهاي دو کشور، بهويژه در موضوع خط لوله گاز جريان شمالي دو، اصليترين محور اين ديدار بود و مرکل تأكيد کرد که با وجود تحريمهاي آمريکا اين طرح بايد بهطورکامل اجرا شود. پوتين نيز از تکميل و بهرهبرداري اين پروژه تا پايان سال ۲۰۲۰ خبر داد و گفت اگرچه اين امکان وجود دارد که با توجه به تحريمهاي آمريکا اين اتفاق در سه ماهه نخست ۲۰۲۱ روي دهد. پروژه «نورد استريم۲» چه اهميتي دارد؟ پنج سال پيش بود که با رويکارآمدن پروشنکو در اوکراين روابط مسکو و کييف تا آنجا تاريک شد که روسيه انتقال گاز به اوکراين را به دليل نپرداختن بدهيها متوقف کرد و با جديت انتقال انرژي به اروپا از مسيري غير از اوکراين را پيش گرفت. يکي از اين پروژهها «نورد استريم۲» بود که با راهاندازهای اين خط لوله، ظرفيتي معادل ۵۵ ميليارد مترمکعب گاز سالانه به اروپا صادر ميشود که به موجب آن صادرات گاز روسيه به اروپا به ۱۱۰ ميليارد متر مکعب در سال افزايش خواهد يافت. در اين ميان، طبيعي است که اوکراين اين واهمه را دارد که با حذفشدن از مسير ترانزيت گاز به اروپا، حمايت غرب را از دست بدهد و از سوي ديگر، کاخ سفيد نيز از اين وابستگي ترس دارد و بهدنبال تحريم اجراي آن است. ازهمينرو مايک پمپئو، وزير خارجه آمريکا، مدعي است که اين طرح امنيت اقتصادي و استراتژيک اوکراين را با خطر جدي روبهرو ميکند و از سوي ديگر، کشورهاي اروپايي را بيش از پيش به گاز روسيه وابسته خواهد کرد. اما در مقابل آلمان از اجراي اين طرح دفاع ميکند و اتريش و فرانسه نيز موافق اجراي آن هستند. در همين رابطه «ليديا پارخمچيک»، استاد دانشگاه اقتصاد جهاني و سياست در کشور قزاقستان، به روزنامه «شرق» گفت» «۲۰۲۰ سالي پربار براي صنعت انرژي در روسيه است؛ چراکه چند ماه مانده به آغاز آن، پروژه قدرت سيبري را با چين راهاندازي کردند و در ابتداي آن خط انتقال ترک استريم و در پايان آن نورد استريم۲». اين کارشناس انرژي به کماثربودن نقش تحريمهاي آمريکا بر صادرات انرژي روسيه به اروپا ميان سالهاي ۲۰۱۵ تا کنون تأكيد کرد و افزود: «به عنوان مثال در سال ۲۰۱۸، چهار و نيم درصد افزايش صادرات نسبت به سال ۲۰۱۹ وجود دارد». پارخمچيک درباره تحريمهاي آمريکا عليه اين پروژه معتقد است: «به عنوان مثال شرکت سوئيسي Allseas فعاليتهاي خود را در اين پروژه به تعليق درآورد و براي همين بود که پوتين در ديدار با مرکل تأكيد کرد که روسيه بهتنهايي ساخت اين پروژه را به پايان ميرساند و از احتمال تأخير سه ماهه در بهرهبرداري از آن خبر داد». اين استاد دانشگاه در پايان تأكيد کرد: «اگرچه تنش ميان روسيه و آمريکا و بريتانيا به مسکو اجازه نميدهد تا تمامي ظرفيتهاي اقتصادياش شکوفا شود، درعينحال بايد توجه داشت که اروپا همچنان شريک اصلي و مهمي براي روسيه به شمار ميآيد». در شماره بعدي «در حوالي ميدان سرخ» بيشتر به بررسي سياستگذاريهاي انرژي روسيه در اروپا، ترکيه و چين و تأثير آن در ديپلماسي چندجانبهگرايي و چگونگي افزايش قدرت چانهزني کرملين در موضوعات فرامنطقهاي خواهم پرداخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.