|

روايتِ ماریو بارگاس یوسا از رئیس‌جمهور بومی بولیوی

سرانجامِ اِوُ مورالِس

برگردانِ منوچهر یزدانی

تا کی باید بخوانیم که اِوُ مورالِس «اولین رئیس‌جمهور بومی تاریخ بولیوی» بود. این عبارت که در ستایش شخصیتی تکرار می‌شود نژادپرستانه است؛ گویی «بومی‌بودن» به خودی خود ارزشی است که جایگاه متمایزی به رئیس دولت می‌دهد. همچنین دو بار اشتباه است، بولیوی تاکنون چندین رئیس‌جمهور بومی (برخی دیکتاتور) به خود دیده. کشورهایی مانند پرو، اکوادور، گواتمالا یا مکزیک نیز همچنین. کافی است سخنان اِوُ مورالِس را بشنویم تا بدانیم او یک بومی نیست، بلکه یک دورگه‌ی فرهنگی است، در واقع همانی که غالب ما آمریکای لاتینی‌ها هستیم.

بولیویایی‌ها به ‌سبب بومی‌بودنش (که نیست) او را کنار نگذاشتند، علت، استفاده‌ وی از ترفندهای متعدد و خلاف قانون اساسی بولیوی بود تا چهارده سال در قدرت بماند؛ رفتاری که معمول همه‌ رهبران نظامی و غیرنظامی آمریکای لاتین است تا بتوانند به‌طور نامحدود حکومت کنند. به ترتیبی با یک فریب‌کاری عجیب‌وغریب و به دستور دادگاه عالی انتخابات (متهمین دستگاه قضایی و زندانیان فعلی) شمارش آرا را برای چند روز به حالت تعلیق درآوردند. این فریب‌کاری بر مردم شجاع بولیوی گران آمد و سبب بسیج شگفت‌‌انگیز آنها شد. نه‌‌تنها طبقه متوسط، بلکه بسیاری از بومیان بولیوی، رهبرانی مانند مارکو پوماری Marco Pumari و تمام اهالی مناطق چیکیتانیا کروسِنیا Chiquitanía cruceña نیز در آن شرکت کردند. آنها اِوُ مورالِس را به‌ خاطر آتش‌سوزی‌هایی که بخش اعظم منطقه‌ آمازونی را نابود کرده است، نمی‌بخشند. در پی آن حدود هشتصد کوبایی مسلح به دلار و اسلحه و تعداد زیادی از ونزوئلایی‌ها که نیروهای ضربتی رئيس‌جمهور سابق را تشکیل می‌دادند، از کشور اخراج شدند. اکنون بولیوی آرام است و در انتظار انتخابات جدید، چه برای مجلس نمایندگان و چه مجلس سنا به‌ سر می‌برد. این تصمیم به اتفاق آرا (بله، به اتفاق آرا)، آرای پرشور همان نمایندگان جنبش به ‌سوی سوسیالیسم (MAS)، یعنی حزب اِوُ مورالِس گرفته شد (اگرچه باورنکردنی به نظر می‌رسد، ولی خواهش می‌کنم، قبول کنید!). سناتورها و نمایندگان نیز به اتفاق آرا تصریح كردند كه رئیس‌جمهور پیشین نمی‌تواند در انتخابات آینده نامزد شود، چون قانون اساسی آن را منع کرده است. انتخابات آینده را چندین نهاد بین‌المللی، ازجمله سازمان ملل متحد، اتحادیه اروپا و سازمان کشورهای آمریکایی، با داشتن نمایندگان مستقل، نظارت و صحت آن را تضمین خواهند کرد. پس مشکل کجاست؟ مشکل، بیست‌وسه کشته‌ای است که مرگ بیشتر آن‌ها در اثر اصابت گلوله بوده است. این کشتار هنگامی صورت گرفت که فریب‌کاری عجیب‌وغریب انتخاباتی موجب اعتراض شهروندان و ریختن آنها به خیابان‌ها و خرابی‌های وحشیانه‌ای در شهرهای مختلف بولیوی شد. چه کسی به آنها شلیک کرد؟ متهم معلوم نیست. هنوز ثابت نشده شلیک‌کنندگان مأموران نظمیه و سربازها بودند ولی دلایل کافی برای اثباتِ دست‌داشتن هواداران رئیس‌جمهور سابق وجود دارد. به‌‌خصوص تولیدکنندگان کوکائین ایالت چاپارِ (Chapa) و شهروندان اِل آلتو (El Alto)، جنگجویان تا دندان مسلح (که هنوز هم هستند) جنبش به‌‌سوی سوسیالیسم (MAS) سبب مرگ تعداد بی‌شماری از این قربانیان شدند. امیدوارم دادگاه‌های بولیوی موضوع را بادقت پیگیری و مقصران را به مجازات برسانند. گرچه سیاست‌های اقتصادی اِوُ مورالِس به هیچ روی از «سوسیالیسم قرن بیست‌ویکم» برای بولیویایی‌ها پیروی نمی‌کرد، وی به‌نوعی وابسته‌ وفادار و زبان فصیحِ کوبا و ونزوئلا بود. در سخنرانی‌ها و گفته‌های عوام‌فریبانه‌اش از فیدل و رائول کاسترو، فرمانده چاوز، مادورو و آن زوج مستبدی که با بی‌حرمتی سرزمین روبن داریو (Rubén Darío) را پر از «امپریالیست‌ها» و «مرتجعین» جهان کردند، ستایش می‌کرد. البته، کوبا، ونزوئلا و نیکاراگوئه از او راضی بودند و درماندگی‌ای که به این سه کشور دست داد بهترین دلیل است تا دریابیم که بولیوی متفقِ مطیع آن‌ها بود و به احتمال زیاد پس از این و بعد از احیای دموکراسی خود، با گروه لیما، یعنی کشورهای دموکراتیک قاره آمریکا که از دیکتاتوری‌های انقلابی بسیار فراتر رفته، همگام خواهد شد. در این میان نقش مکزیک چه بود؟ البته بسیار غم‌انگیز، خاطره‌ ناخوشایند PRI(حزب بنیادی انقلابی) را زنده می‌کرد؛ نهادی قدیمی که وقتی در قدرت بود به دادن پناهندگی به کسانی که تحت تعقیب دولت‌های بد آمریکای جنوبی بودند مباهات می‌کرد. آنها می‌توانستند هر طور که بخواهند تا جایی که به منافع مکزیک لطمه نزنند علیه جلادان‌شان عتاب کنند، جایی که رئیس دولت فعلی، لوپز اوبرادور López Obrador در پس نقابِ دولتی پیشرو همه نوع موانع ممکن را از میان برداشت و شتافت تا هواپیمای ویژه‌ای برای رهایی اِوُ مورالِس و معاونش آنخل گارسیا لینِرا، معروف به لاورِنتی بِریای، بولیویاییِ مظنون به قتل بفرستد و او را با افتخار بپذیرد و اجازه دهد تا به آنچه در کشور خود صورت گرفته نسبت بیهوده‌گویی بدهد و واقعیتی سرنوشت‌ساز را پنهان سازد. به قول لوییس اَلمَگرو، دبیرکل سازمان كشورهای آمریكایی OEA و اولین رهبر این سازمان كه در مدت طولانی مدیریت خود همیشه قاطعانه نگران دموكراسی در آمریكای لاتین بوده است: مردم بولیوی به دلیل تقلب انتخاباتی که قرار بود صورت گیرد علیه استبدادی که بر آنها حاکم است به ‌پا خاستند. من بولیوی را خیلی دوست دارم چون ده‌ سالِ نخست زندگی خود را آنجا گذراندم. همیشه از پیش‌داوری‌های نابخردانه‌ای که در پاره‌ای از اروپا برای خوارداشت آن کشور استفاده می‌کنند، خشمگین می‌شوم. معیارهای داوری آن‌ها متفاوت از معیارهایی است که برای داوری کشور خود و کشورهای اروپایی به‌ کار می‌برند. به عنوان مثال اِوُ مورالِس هنگامی که به اروپا رفت و با پوشیدن چُمپیتای (پیراهن پشمی بومیان) معروف خود حرف‌های ابلهانه‌ای را که معمولا در سخنرانی‌های خود اظهار می‌داشت، تکرار کرد، چند اروپایی گویی میمون روده‌دراز باغ‌وحشی دیده باشند، مات و مبهوت به او گوش فرادادند. این نژادپرستی پنهانی اخیرا در راست‌ها و چپ‌ها (به‌ویژه چپ‌ها) در اروپا رواج یافته و در زمانی صورت می‌گیرد که مردم بولیوی بر علیه تقلب در انتخابات به ‌پا خاسته و بار دیگر در تاریخ خود موفق به‌‌‌‌ زیر کشیدن فرمانروای خودکامه دیگری شده‌اند. چنانچه چنین صفتی برای خوانندگان زیادی گران می‌آید، لطف بفرمایند جویای نظر حامیان خودِ اِوُ مورالِس شوند؛ یعنی همان نمایندگان و سناتورهای MAS که اکثریت مجالس بولیوی را تشکیل می‌دادند و به سبب نیرنگ او در انتخابات به اتفاق آرا به تجدید آن رأی دادند. به نظر می‌رسید که در بولیوی، دموکراسی و قانون‌مندی رنگ باخته، ولی نه، به یمن شجاعت و جسارت مردمی که در دوران کودکی‌ام، زمانی که در کوچابامبا Cochabamba زندگی می‌کردم، آن‌ها را شناختم، که حتی در کاروان‌های شادی (کارناوال‌ها) هم برای دور‌اندیشی مسلح به چاقو به خیابان‌ها می‌رفتند. بسیاری اعتقاد داشتند که کوبا، ونزوئلا و نیکاراگوئه مردم بولیوی را در چنگ خود دارند، آن‌ها نمی‌دانستند که این مردم مبارز در دفاع از استقلال و آزادی خود از هیچ کاری کوتاهی نخواهند کرد. منبع: ال‌پاييس

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.