|

هیثم چند ساعت بعد از مرگ سلطان قابوس جانشین او شد

پایان میانجیگر بی‌طرف

سلطان قابوس بن‌سعید بعد از 50 سال حکومت بر عمان در 79سالگی بر اثر بیماری درگذشت. او بیش از پنج سال با سرطان و دیابت دست‌وپنجه نرم کرد اما پس از بازگشت از آخرین سفر درمانی‌اش از بلژیک تقریبا همه می‌دانستند باید برای جانشینی سلطان بدون فرزند و برادر فکری کنند. قابوس که در سال 1970 با کودتا علیه پدرش قدرت را در عمان به دست گرفت، طولانی‌ترین پادشاهی را در خاورمیانه داشت که مدرنیته را با افزایش درآمدهای نفتی به کشورش آورد و هم‌زمان نقش دیپلماتیک عمان را تقویت کرد. مسقط در دوران پادشاهی او از کشوری منزوی به میانجیگری تبدیل شد که در بزرگ‌ترین تنش‌های منطقه‌ای به ایفای نقش پرداخت. قابوس علاوه بر این یکی از نزدیک‌ترین دوستان ایران بود. ریشه دوستی قابوس و ایران به قبل از انقلاب در ایران برمی‌گردد. زمانی که در اوایل روی‌کارآمدن قابوس، علیه او شورش گسترده‌ای صورت گرفت و جنگ ظفار به راه افتاد. در این دوره ارتش ایران به کمک قابوس رفت و به پایه‌های سلطنت نوظهور او قوت بخشید. پس از انقلاب هم این رابطه حفظ شد چراکه قابوس به اهمیت رابطه حسنه با همسایگان بزرگی همچون ایران پی برده بود.اما در داخل عمان، قابوس فرنگ‌رفته، کشوری را که فقط سه مدرسه، قوانین سفت‌وسخت در منع استفاده از برق، رادو و عینک و حتی چتر داشت را به مقصد گردشگران و مورد اعتماد دوستان و رقبای سیاسی تبدیل کرد. در یکی از مهم‌ترین اتفاقات، قابوس به تبادل گروگان‌های آمریکایی با یمن کمک کرد و هم‌ز‌مان که از اشغال فلسطین از سوی اسرائیل انتقاد می‌کرد، میزبان مقامات این رژیم هم بود. اما سلطان قابوس برای مردم عمان فقط یک پادشاه یا سیاست‌مدار نبود. مردم عمان او را ناجی و بر اساس فقه اباضی، امام خود می‌دانستند. محبوبیت او برای مردم و جایگاهش از نظر اباضیان،‌ مسئولیت و اختیارات گسترده‌ای به سلطان قابوس و هر کس که جانشینش شود، داده است. این اختیارات در سال 1996 با نگارش قانون اساسی از منظر حقوق هم تأیید شده است. بر اساس ماده پنج قانون اساسی عمان، فرزند قابوس باید جانشین او شود اما همان‌طور که گفته شد، با تصمیم سلطان قابوس برای مجردماندن، بند دیگری به این قانون اضافه شد که به موجب آن مجلس خاندان سلطنتی تا سه روز پس از فوت یا کناره‌گیری سلطان باید سلطان بعدی را تعیین کند و اگر برای انتخاب فردی به توافق نرسید، مجلس دفاع وارد عمل شده و همان کسی را که قابوس تعیین کرده است، جانشین می‌کند. گزینه مورد نظر قابوس در نامه‌ای محرمانه نوشته شده که یک نسخه از آن در کاخ سلطنتی مسقط و نسخه دیگر آن در شهر صلاله نگهداری می‌شود. این بند از قانون عمان بر اساس زندگی سلطان قابوس نوشته شده است و پس از فوت او هم حذف می‌شود. به موجب همین قانون اساسی، سلطان عمان باید از پسری از خاندان ترکی و از مادری عمانی و مسلمان باشد. حالا قابوس دستش از دنیا کوتاه شده و فرایند معرفی جانشین او به محض اعلام خبر فوتش آغاز شد. آن‌چنان که منابع عمانی گفته و نوشته‌اند، دیوان پادشاهی این کشور بلافاصله پس از فوت قابوس سراغ نامه‌های محرمانه او رفته‌اند و به این ترتیب، چند ساعت بعد نام جانشین را اعلام کرده‌اند: هیثم بن‌طریق السعید.پیش از این برای جانشینی قابوس، پنج گزینه وجود داشت که با معیارهای قانونی عمان برای جانشینی سلطان عمان هم‌خوانی داشت. فرزندان عموی او سیدطریق بن‌تیمور السعید، پدرزن سابق سلطان و اولین نخست‌وزیر عمان پیش از کودتای پسر علیه پدر و فرزندان آنها گزینه‌های بالقوه جانشینی قابوس بودند. اسعد بن‌طریق السعید، هیثم بن‌طریق السعید، شهاب بن‌طریق السعید، فهد بن‌محمود بن‌محمد بن‌ترکی، از پسرعموهای دور قابوس و تیمور بن‌اسعد بن‌طارق بن‌تیمور، پسر پسر عموی سلطان این گزینه‌ها بودند. از آنجایی که بیشتر تحلیلگران گمان می‌کردند پسرعموهای ارشد به دلیل کهولت سن گزینه مناسبی برای جانشینی قابوس نیستند، تیمور بن‌اسعد به نظر سلطان آینده عمان بود اما با تصمیم دیوان پادشاهی و نامه قابوس، قرعه به نام هیثم افتاد. سلطان جدید عمان کیست؟ هیثم بیش از 10 سال وزیر فرهنگ و میراث ملی عمان بوده و در بسیاری از مجالس به عنوان نماینده ویژه سلطان قابوس حضور داشته است. او هم مانند دیگر اعضای خاندان سلطنتی فعالیت‌های اقتصادی گسترده‌ای در عمان دارد. هیثم 65ساله در آکسفورد درس خوانده است و به عنوان فردی مسلط در امور عمان شناخته می‌شود که تجربه گسترده‌ای در کابینه دولت عمان و امور خارجه این کشور دارد. با این حال، از روحیه سرکش او بسیار گفته شده است و به همین دلیل بسیاری او را از گزینه‌های احتمالی جانشینی حذف کرده بودند. نگرانی از روحیه سرکش او بیشتر به وضعیت سیاست‌ خارجه عمان برمی‌گردد. کشوری که در همه این 50 سال بی‌طرفی خود را حفظ کرده است، حالا در آستانه تغییر وضعیت قرار دارد. با این حال، سلطان هیثم بن‌طریق السعید در اولین سخنرانی خود در این سمت، متعهد شده است به رویکرد قابوس در سیاست‌ خارجه ادامه خواهد داد؛ رویکردی که آن را هم‌زیستی مسالمت‌آمیز و تداوم رابطه دوستانه با همه کشورها توصیف کرده است.مسئله روشن این است که با توجه به محبوبان داخلی و خارجی قابوس، جانشین او به طور قطع برای تغییر سیاست‌ها دست‌کم فعلا باید دست نگه دارد و مدتی پا جای پای سلطان فقید بگذارد؛ اینکه هیثم آنچه را به زبان گفته در عمل هم اجرا کند، مسئله‌ای است که زمان فقط می‌تواند آن را رد یا تأیید کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.