طرح جایگزینی خودروهای سنگین هنوز در نقطه صفر درجا میزند
افتتاح نمادین
لیلا مرگن: طرح جایگزینی و نوسازی ناوگان حملونقل تجاری در بهمن سال 1396 با حضور رئیسجمهور کلید خورد. قرار بود با آغاز این طرح، 202هزارو 500 خودروی سنگین در سه سال اسقاط و با خودروهای جدید و استاندارد داخلی جایگزین شود تا علاوه بر حل مشکل آلودگی هوای کلانشهرها، اشتغال در کشور ایجاد شود. با گذشت بیش از دو سال از افتتاح این پروژه از سوی رئیسجمهور، نهتنها هیچ خودروی سنگینی جایگزین نشده، بلکه بازهم رئیسجمهور در نیمه دی سال جاری در اردبیل خط تولید خودروی سنگینی به نام «چاپار» را افتتاح کرده است؛ اقدامی که به اعتقاد برخی از فعالان این بخش، صرفا نمادین بود. بسیاری از صاحبنظران این حوزه بر این باورند که جایگزینی خودروهای سنگین فرسوده نیازمند منابع مالی است که این منابع در اختیار دولت قرار ندارد؛ اما معلوم نیست چرا مسئولان صرفا به افتتاحهای بدون نتیجه دل خوش کردهاند. امیرحسن کاکایی، عضو هیئتعلمی دانشگاه علموصنعت، در گفتوگو با «شرق» عنوان میکند: ساخت خودروی سنگین در داخل کشور در 30 سال گذشته زیانده بوده است. بهمنسال 96، طرح جایگزینی و نوسازی ناوگان حملونقل تجاری با حضور رئیسجمهور کلید خورد. قرار بود در این طرح از طریق منابع مالی صندوق توسعه ملی و مدیریت اجرائی سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو)، 202هزارو 500 دستگاه انواع اتوبوس، کامیون، کشنده، کامیونت و مینیبوس فرسوده در سه سال اسقاط و با جایگزینی تولیدات استاندارد داخلی، نوسازی شود. از زمان آغاز این طرح تا امروز، هیچ اثری از نوسازی ناوگان فرسوده نیست و تردد خودروهای سنگین فرسوده در جادهها، نفس مردم کلانشهرها را تنگ کرده است. با وجود این، رئیسجمهور نیمه دی نیز در اردبیل در خط تولید خودروی «چاپار» حاضر شد تا شاید تکانی به طرح نوسازی ناوگان حملونقل داده شود. این در حالی است که غلامرضا خادمییزدی، رئیس کانون انجمنهای صنفی رانندگان حملونقل جادهای، درباره تولید انبوه این خودرو به تجارتنیوز میگوید: با وضعیت فعلی تحریمها، امکان انبوهسازی این خودرو وجود ندارد. درحالحاضر سایپا و ایرانخودرودیزل به ثبتنامکنندگان خودروهای سنگین پیشنهاد دادهاند پراید را جایگزین خودروهای سنگین کنند. او ادامه میدهد: متأسفانه به دلیل نبود قطعه کافی، هنوز این خودروی ملی به تولید انبوه نرسیده است؛ بنابراین هنوز قیمت نهایی این خودرو مشخص نیست. از این اقدامات نمادین در کشور زیاد رخ داده است و حالا برای مشخصشدن قیمت نهایی این خودرو باید منتظر ماند. خادمیزاده عنوان میکند: متأسفانه در دو سال گذشته خودروسازان خودروهای سنگین نتوانستهاند خودروهای معوق خود را روانه بازار کرده و به دست مشتری برسانند. رد خبر تحویل پراید بهجای خودروی سنگین اگرچه خادمیزاده از پیشنهاد خودروسازان برای تحویل پراید بهجای خودروهای سنگین خبر میدهد، امیرحسین قناتی، مجری طرح جایگزینی خودروهای فرسوده، در گفتوگو با «شرق» این ادعا را رد میکند؛ البته او ارائه اطلاعات درباره دلیل توقف طرح نوسازی ناوگان فرسوده را به روز شنبه موکول میکند. رضا رستمی، نایبرئیس کانون انجمنهای صنفی شرکتهای حملونقل داخلی کشور نیز در گفتوگو با «شرق» اعلام میکند در رابطه با پیشنهاد دریافت پراید، چیزی نشنیده است. او به این پرسش که چرا طرح جایگزینی خودروهای فرسوده با گذشت بیش از دو سال از آغاز آن به سرانجام نرسیده است، اینگونه پاسخ میدهد: این طرح هنوز اجرا نشده است. گفتهاند برای نوسازی ناوگان برنامهای دارند؛ اما هنوز این برنامه ابلاغ رسمی نشده است. قرار بود یک خودروی فرسوده بالای 25 سال را خارج کنیم و بهجای آن یک خودرو با تسهیلاتی که میدهند، جایگزین شود؛ بااینحال هنوز این مسئله اجرائی نشده است. رستمی مشکل مالی را مهمترین دلیل اجرانشدن طرح جایگزینی ناوگان فرسوده حملونقل تجاری اعلام میکند. به گفته او: باید برای چنین طرحی منابع مالی تأمین شود. بانکهایی باید پای کار بیایند و تسهیلاتی را برای این کارها در نظر بگیرند. کار کوچکی نیست که خیلی زود انجام شود. کار خیلی بزرگی در کشور است و تأمین منابع مالی آن سخت است. شرکت محوری، راهی برای اجرای برنامه نوسازی نایبرئیس کانون انجمنهای صنفی شرکتهای حملونقل داخلی کشور با تأکید بر اینکه نمیتوان ناوگان سنگین کشور را یکباره نوسازی کرد، اجرای این برنامه را به صورت مرحلهای امکانپذیر میداند. او میگوید: قیمت هر کامیون بین دو تا دوونیم میلیارد تومان است. پیشنهاد دولت برای جایگزینی کامیونهای فرسوده این است که 50 درصد وام بلاعوض پرداخت کند، 30 درصد وام بلندمدت و 20 درصد هم آورده فرد یا شرکتی باشد که قصد دارد نوسازی انجام دهد.رستمی اضافه میکند: ما به دولت پیشنهاد دادیم که برای نوسازی به سمت شرکتمحوری حرکت کند. اجرای چنین طرحی نیازی به منابع مالی قوی دارد. بحث وام و تأمین مالی را برخی بانکها باید انجام دهند. بانک مرکزی میخواهد به دو تا سه بانک اختیار دهد یا یک بانک را بهعنوان پایلوت انتخاب کند. اجرای چنین طرحی نیاز به یک همت جمعی دارد. او درباره آمار خودروهای فرسوده بیان میکند: آمار دقیقی از خودروی فرسوده نداریم. حداقل 35 تا 40 درصد ناوگان حملونقل سنگین کشور فرسوده است. درحالحاضر طبق آماری که از اعضای خود داریم، نزدیک به 370 تا 380 هزار دستگاه کامیون و کامیونت در ایران فعال است. راه دشوار فعالسازی واحدهای سازنده خودروی سنگین دکتر امیرحسن کاکایی، عضو هیئتعلمی دانشگاه علموصنعت نیز در گفتوگو با «شرق» اجرای طرح جایگزینی خودروهای سنگین فرسوده را نیازمند منابع مالی معرفی میکند. او میگوید: ما قبل از اینکه سازنده خودروی سواری باشیم، خودروی سنگین در کشور میساختیم. از 50 سال پیش امکانات خوب و گستردهای برای تولید خودروی سنگین بهویژه در تبریز داشتیم. در این شهر موتور و گیربکس که مهمترین قسمتهای یک خودروی سنگین است، تولید میشد. تولیدات ما بر اساس آخرین استانداردهای جهانی بود و تا همین چند وقت پیش هم هیئتمدیره برخی شرکتهای ایرانی مثل ایدکو و چرخشگر آلمانی بودند و ساخت خودرو تحت همکاری بینالمللی بود. به گفته کاکایی در 15 سال گذشته نوسازی ناوگان حملونقل سنگین با چالشهایی مواجه شده است و اعتباری به این حوزه اختصاص نیافته است. درحالحاضر این مسائل روی هم انباشته شده و ارقام خیلی سنگینی را به وجود آورده است. او درباره توان ایران برای ساخت خودروی سنگین بدون نیاز به خارج از کشور عنوان میکند: ایران میتواند خودروی سنگین بسازد اما هیچ کشوری نمیتواند بدون نیاز به خارج، خودروی سنگین بسازد. البته اگر هزینهها پرداخت شود، تولید در داخل کشور شدنی است. این عضو هیئتعلمی دانشگاه علموصنعت میگوید: شرکتهای خودروی سنگین ایران روزبهروز ضعیفتر شدهاند و برخی شرکتها هم خوابیدهاند. تکانخوردن این شرکتها زمان میبرد اما اصل ماجرا در نوسازی ناوگان فرسوده، پول و برنامه است. او تأکید میکند: مکانیسم تولید انبوه خودروی سنگین با خودروهای سواری متفاوت است. اگر یک کارخانه خودروی سنگین سالانه صد هزار خودرو بسازد، عدد خیلی بزرگی است؛ درحالیکه واحدهای تولید خودروی سواری سالانه یکمیلیون خودرو میسازند. اقتصاد نامناسب دلیل عدم نوسازی کاکایی عوامل اقتصادی و نحوه تعیین هزینه حملونقل را عامل مؤثری در توقف نوسازی ناوگان حملونقل سنگین در کشور معرفی میکند. او اضافه میکند: در دنیا پلیس به خودروهای فرسوده اجازه تردد نمیدهد. در نتیجه افراد برای تداوم فعالیت ناگزیر به جایگزینی خودروی فرسوده خود هستند اما در ایران پلیس راهنماییورانندگی به دلایل مختلف که عمده آن اجتماعی است، جلوی تردد خودروهای فرسوده را نمیگیرد. در شرایطی که قیمت کامیون یک میلیارد تومان است و یک کامیون 40 ساله با کمترین هزینه تردد میکند، دارنده خودروی نو قادر به رقابت با خودروهای فرسوده نیست. این عضو هیئتعلمی دانشگاه علم و صنعت میگوید: اقتصاد حملونقل جادهای تناقضهایی دارد و هرروز بیمارتر میشود، به همین خاطر کمتر کسی جرئت میکند پولش را در چرخه اقتصادی حملونقل سنگین وارد کند. او درباره دلیل افتتاح پروژه جدید توسط رئیسجمهور درحالیکه پروژههای قبلی بدون نتیجه مانده، بیان میکند: این سؤال را باید به شکل دیگری پرسید. من متعجب هستم که چرا یک نفر در چنین شرایطی وارد چرخه تولید خودروی سنگین شده است، وگرنه رئیسجمهور طبق معمول در سفرهای استانی خود برخی پروژهها را افتتاح کرده است. کاکایی ادامه میدهد: ما در ایران 30 خودروساز داریم و 34 پروانه در این حوزه وجود دارد که سالهاست تکلیف آن مشخص نشده است. افرادی پروانه که میگیرند، میتوانند از مبادی مختلف وام بگیرند. مجوز واردات و صادرات بگیرند و از برخی مزایا استفاده کنند؛ اما درحالحاضر وضعیت این پروانهها مبهم است. او یادآور میشود: مورد اخیری که شاهد افتتاح آن از سوی رئیسجمهور بودیم، گویا یکی از کارآفرینانی است که بهظاهر دوست دارد حرکتی در کشور انجام دهد و اشتغال ایجاد کند. واقعیت این است که اقتصاد خودروی سنگین سالهاست با چالش جدی روبهرو است و در 30 سال گذشته بسیاری از واحدهای سازنده خودروهای سنگین زیانده هستند. این عضو هیئتعلمی دانشگاه علم و صنعت میگوید: خیلی از اتوبوسها و مینیبوسهای فرسوده دست شرکتهای دولتی است و این خودروها اکثرا کهنه، قدیمی و دودزا هستند اما دولت اقدامی برای نوسازی آنها نمیکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.