شهادت سردار سلیمانی در آینه حقوق بینالملل
ارسلان آریانژاد : شهادت سردار سلیمانی از جنبههای سیاسی، نظامی و حقوقی قابل تأمل و بررسی است. از جنبه نظامی بهعنوان یکی از فرماندهان عالیرتبه نظامی کشورمان، رابطه اداری و نمایندگی بین ایشان و دولت جمهوری اسلامی ایران برقرار بوده است با این توضیح که بر اساس طرح مسئولیت بینالمللی دولتها مصوب 2010 کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل متحد و همچنین کنوانسیونهای چهارگانه ژنو 1949 و مقررات متعدد دیگر حقوق بینالملل، وجود رابطه اداری و استخدامی بین اشخاص و یک دولت است که فعل یا ترک فعل یا هرگونه رفتار توسط شخص یا علیه وی را به یک دولت منتسب میکند یا حق حمایت دیپلماتیک یا حمایت از تبعه در استخدام را برای دولتها ایجاد میکند. ایشان بهعنوان یکی از فرماندهان عالیرتبه نظامی ایران، بنا به اقرار دوست و دشمن، یکی از فرماندهان فنی و توانمند کشورمان بودهاند؛ کسی که با وجود توانمندیها و هوش نظامیاش در سرکوبکردن داعش در سوریه و عراق و جنگهای 33 روزه لبنان و سایر درگیریهای نظامی، تواناییهای شخصی و کاریزماتیک خود را نشان داد تا مورد بغض دشمنان قرار گیرد.با وجود توانمندیهای نظامی، در مدیریت مناقشات کشورهای محل حضور خود نیز توانمندی خارقالعادهای از خود بهجا گذاشتند، از جمله در مذاکرات منجر به تحویل چاههای نفت کرکوک توسط اقلیم کردستان به دولت مرکزی عراق که بدونتردید اگر این وساطت و پیگیری ایشان نبود، چهبسا به جنگ داخلی میان دولت مرکزی عراق و اقلیم کردستان میانجامید، همچنین نزدیککردن گروههای مختلف شیعه و حتی اهل سنت عراق و لبنان و فلسطین نشانگر توانمندیهای کاریزماتیک ایشان است.شهادت سردار سلیمانی از دیدگاه حقوق بینالملل دارای نکات متعددی است؛ بر اساس بند 4 ماده 2 منشور ملل متحد کلیه اعضا در روابط بینالمللی خود از تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی، استقلال سیاسی هر کشوری یا از هر روش دیگری که با مقاصد ملل متحد مباینت داشته باشد، خودداری خواهند کرد. بر اساس بند مزبور که بدونتردید بهعنوان اصل منع توسل به زور، بهعنوان یکی از قواعد آمره (JUS COGENS) حقوق بینالملل درآمده است، کشورها از هرگونه توسل یا حتی تهدید توسل به زور ممنوع هستند، هرچند در عمل برخلاف مقرره فوق شاهد جنگهای بین کشورها، جنگهای داخلی و جنگهای نیابتی هستیم، اما در الزامآوربودن و حتی رعایت حداکثری قاعده فوق در صحنه جهانی، تردیدی نیست. دولت آمریکا و آن هم بنا بر اعلان صریح پنتاگون، بنا بر دستور شخص رئیسجمهور آمریکا، دستور ترور سردار سلیمانی را صادر کرده است. همین پذیرش عمل در رابطه انتساب فعل به مرتکب آن و مسئولیت بینالمللی دولت آمریکا تردیدی باقی نمیگذارد.سردار سلیمانی توسط موشک شلیکشده از پهپاد آمریکایی به شهادت رسیدند و این خود یکی از موضوعات تقریبا نوظهور حقوق بینالملل با عنوان قتلهای هدفمند (targget killing) است که عمدتا توسط هواپیماهای بدونسرنشین یا پهپادها (DRONES) صورت گرفته و میگیرد. قتلهای هدفمند که به معنای تعیین هدف و انسان مشخص است، در فاصله زمانی سالهای 2004 تا 2008 دولت جورج بوش 42 مورد و در دولت اوباما در پایان سال 2009 با رشد 400 درصدی صورت گرفت. دلایل اصلی عدم مشروعیت قتلهای هدفمند از دیدگاه حقوق بشر، محرومکردن شخص مورد هدف از یک دادرسی عادلانه از قبیل برگزاری جلسه دادگاه، حق برخورداری از وکیل دادگستری و... است.در اینکه قتلهای هدفمند برخلاف حقوق بینالملل هستند، تردیدی نیست یا حداقل معاهده یا عرف بینالملل در این خصوص به وجود نیامده است.کمااینکه آقای «گری سولیس»، محقق و استاد سابق حقوق در دانشگاه نظامی نیویورک، معتقد است که قتل هدفمند زمانی مشروع است که مخاصمه مسلحانه بینالمللی یا غیربینالمللی در جریان باشد و بدون جریانداشتن یک مخاصمه مسلحانه، قتل هدفمند شهروندان، اعم از تروریستها و غیرتروریستها یک قتل سیاسی است.بر اساس اصل اقدامات متقابل (RECIPROCITY ) در حقوق بینالملل، ایران میتواند نسبت به انجام این اقدام علیه مقامات عالیرتبه نظامی آمریکا در عراق اقدام متقابل انجام دهد. بر فرض دستیابی امکان اقدام متقابل علیه شخص رئیسجمهور آمریکا، فارغ از مسائل و تبعات سیاسی و نظامی آن، وجود خواهد داشت، چراکه ترور سردار سلیمانی به دستور شخصی صادر شده است که خودش زنده است و مضافا مسئولیت قتل و حق اقدام متقابل یا حداقل محاکمه آمر و مأمور ترور، برخلاف هیچیک از قواعد حقوق بینالمللی نیست. همچنین امکان پاسخگویی به ترور سردار سلیمانی و فرماندهان حشدالشعبی از طریق حشدالشعبی که از شهادت فرمانده ارشدشان خشمگین هستند و نیروهای نیابتی ایران در عراق، لبنان، فلسطین و... راههای عملی اقدامات ایران خواهد بود. دانشجوی دکترای حقوق بینالملل
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.