سناریوهای سقوط
شكوفه حبيبزاده: همزماني سقوط هواپيماي بویینگ B737-800 شرکت هواپیمایی اوکراین اینترنشنال با حمله دفاعي ايران به پايگاه نظامي آمريكايي عينالاسد سبب شد شائبههايي در زمينه علت اين سقوط در اذهان عمومي شكل بگيرد و حتي برخي رسانههاي خارجي نيز روي اين موضوع مانور دهند كه بهخاطر همزماني با افزايش تنش بين ايران و آمريكا، علت آن هرگز روشن نشود. بااينهمه در بررسيهاي كارشناسان در گفتوگو با «شرق» احتمال هر نوع عامل بيروني در سقوط هواپيما كه خود نشئتگرفته از سه انفجار بود (انفجار اول و آتشسوزي، انفجار دوم بهعلت خاموشنشدن حريق اول و سپس انفجار سوم در برخورد هواپيما با زمين) بسيار اندك است، زيرا انفجار موتور هواپيما خود ميتواند با پرتاب و اصابت پوستههاي موتور به بدنه و بال هواپيما، آثاري مثل تركش را ايجاد كند. آنها معتقدند كه عدم تماس خلبان با برج مراقبت نيز امري عجيب نيست، زيرا فرصت دو دقيقهاي براي اطفاي حريق در زماني كوتاه پس از تيكآف و در فاصلهاي كوتاه از زمين، به خودي خود پيچيده است و فرصت برقراري اين تماس را نميدهد؛ اما به هر ترتيب علت اين انفجار موتور هواپيما هنوز هم روشن نيست و مشخص نيست اين نقص احتمالي، از پيش مشخص بوده و تأخير يكساعته هواپيما به آن بازميگردد يا خير. بايد پذيرفت كه امكان اظهارنظر دقيق دراينباره بدون بررسي جعبه سياه (VDR و FDR) امكانپذير نيست و بههيچعنوان نميتوان با قطعيت عاملي را رد يا تأييد كرد. خلبان احتمالا فرصت تماس با برج مراقبت را نداشته است محمدعلي حجتي، كارشناس صنعت هوانوردي در گفتوگو با «شرق» در واكنش به اظهارنظر رئيس سازمان هواپيمايي كشوري درباره تحویلندادن جعبه سياه به شركت سازنده (بویينگ) ميگويد: طبق قوانين، در آسمان هر كشوري هر سانحهاي رخ داده باشد، در آن كشور در كميتهاي اين سانحه بررسي شده و جعبه سياه نيز در آنجا بررسي ميشود و الزامي به ارائه جعبه سياه به شركت سازنده وجود ندارد. همچنين براساس قوانين ايكائو (سازمان جهاني هوانوردي)، بررسي سانحه در كشوري كه سانحه در آن رخ داده است، انجام ميگيرد.حجتي در ادامه در پاسخ به اين پرسش كه چرا خلبان، موقعيت اضطراري را به برج مراقبت اعلام نكرده است، هم ميافزايد: اين موضوع بايد حتما پس از رمزگشایی جعبه سياه بررسي شود و اظهارنظر در اين زمينه درست نيست؛ اما اين نكته را در نظر داشته باشيد كه در دقايق ابتدايي پرواز (تيكآف) فشار بالايي روي خلبان وجود دارد و معمولا مكالمهاي ندارند. اين اتفاق در دو دقيقه رخ داده است و ممكن است خلبان وقتي موتور دچار حريق شد، براي اطفاي آن اقدام كرده باشد و خاموششدن رخ نداده و انفجار بعدي، در پي آن آمده باشد. در اين حالت، او اصلا فرصت اعلام موقعيت نداشته است. بااينحال همه اين موارد بايد پس از بررسي جعبه سياه به طور دقیق رمز گشایی شود. اين كارشناس صنعت هوانوردي در ادامه ميگويد: بههرحال حريق موتور هواپيما لزوما منجر به سقوط نميشود و ممكن است نواقص ديگري هم وجود داشته باشد كه امكان اطفاي آن را به خلبان نداده باشد. جمينگ رخ نداده است او در پاسخ به برخي ادعاها درباره وقوع جمينگ (اختلال در سیستمهای راداری) هم ميگويد: اين اتفاق تقريبا بعيد است؛ زيرا پروازهاي ديگري هم در آن ساعات صورت گرفته و اگر اختلالي ناشي از جمينگ رخ داده باشد، بايد براي هواپيماييهاي ديگر نيز رخ بدهد؛ اما چنين گزارشهايي تاكنون دريافت نشده است؛ اگر چنين اتفاقي رخ دهد، همه سيستمها ارور ميدهد و امكان دريافت صحيح پيام وجود ندارد و قاعدتا در اين صورت خلبان امكان واكنش درست را از دست ميدهد و ممكن است اشتباه تصميم بگيرد. علاوه بر آنكه ممكن است كنترل هواپيما به كل از دست خلبان خارج شود. بااينحال چنين احتمالي در اين زمينه بهويژه آنكه در فرودگاه امام خميني (ره) بوده و در آنجا شركتهاي هواپيمايي خارجي هم وجود دارند، بسيار كم است.حجتي ميگويد: بيشترين احتمال ممكن بر سر آتشگرفتن موتور است؛ اما اينكه چرا آتش گرفته، هنوز مشخص نيست و بايد از دادههاي جعبههاي سياه علت آن را دريافت. اينكه چرا خلبان نتوانسته آتش را خاموش كند، به اين برميگردد كه ممكن است سيستم اطفاي آن عمل نكرده باشد كه در آن صورت هم علت را بايد بررسي كرد.اين كارشناس صنعت هوانوردي با بيان اينكه اين حادثه به احتمال قوي نقص فني بوده، ميافزايد: اين حادثه در دو دقيقه رخ داده است و تماسنگرفتن با برج در پي حوادث پيدرپي عجيب به نظر نميرسد. وقتي که موتور آتش ميگيرد، در وهله اول ممكن است توربين منفجر شود و بعد اگر نتوانيد موتور را خاموش كنيد، انفجار دوم هم رخ ميدهد. برخورد پوستههای موتور به بدنه بر اثر انفجار احتمالی موتور آرمان بيات، ديگر كارشناس هوانوردي، نيز در گفتوگو با «شرق» درباره آثار تركش روي بدنه هواپيما و ترديدهايي كه در شبكههاي اجتماعي ايجاد شده، ميگويد: تركشهايي كه در بدنه هواپيماي اوكرايني ديده ميشود، مربوط به برخورد پوستههای موتور به بدنه بر اثر انفجار احتمالی موتور است.بيات در ادامه ميگويد: وقتي جعبه سياه كه تركيبي از دادههاي پروازي (FDR) و صوتهاي داخل كابين خلبان (CVR) است، بررسي شود، پاسخ بسياري از پرسشها روشن خواهد شد. آنچه مشخص است، این است که آتشگرفتن موتور در مواقع بسيار زيادي منجر به سانحه نميشود. سناريوهاي احتمالي او با بيان اينكه فاصله هواپيما تا زمين كم بوده، ادامه ميدهد: اين فاصله كم، امكان واکنش سريع را از خلبان ميگيرد و كار را بسيار سخت ميكند. ...بااينحال او به مورد ديگري اشاره ميكند كه بررسي را كمي سخت ميكند: ممكن است علت اين سانحه فراتر از آتشسوزي موتور بوده باشد كه منجر به انفجار موتور شده است؛ به اين معنا كه وقتي موتور آتش ميگيرد، ممكن است يكي از كمپرسورهاي موتور يا بخش ديگري در داخل آن به دلايل نامشخص منفجر شود. وقتي اين انفجار صورت گيرد، ممكن است بر اثر انفجار، قطعات به خارج از موتور پرتاب شود كه در اين صورت تركشهاي روي بدنه و بال، ناشي از انفجار موتور قلمداد ميشود. اگر برخورد تركشها با بال صورت بگيرد، ممكن است فرامين خلبان را دچار مشكل كند يا لولههايي كه هيدروليك از روي آن عبور ميكند (براي سهولت انجام فرامين) دچار منفذ شده، خشك يا فريز شود و خلبان نتواند هواپيما را كنترل كند.بيات در ادامه ميافزايد: سوت هواپيما در ابتداي پرواز در حداكثر بوده و اگر بال دچار آسيب شود؛ ازآنجاكه تانك روي بال قرار دارد، ممكن است از تانك خارج شده و در تماس با آتش موتور، بال را شعلهور كند و اين سانحه رخ داده باشد. بااينحال همه اين موارد، پيشبيني است و صددرصد نميتوان به آنها تكيه كرد.اين كارشناس هواپيمايي هم مانند ديگر كارشناسي كه با «شرق» گفتوگو كرد، امكان هر نوع برخورد عامل بيروني را رد كرده و ميگويد: همكاران در پدافند و هوافضا، هماهنگي حداكثري با همكاران عمليات پرواز و شركت فرودگاهها دارند و شناسه هواپيماها مشخص است و امكان چنين خطايي اصلا وجود ندارد.او درباره تأخير پرواز گفت كه اطلاعي از علت آن ندارد و در اين زمينه شركت اوكرايني بايد در كميته بررسي حادثه، علت را اعلام كند.بيات در ادامه با اشاره به اينكه اين پرواز در زمستان صورت گرفته، ميگويد: وقتي هواپيما پرواز ميكند، با توجه به شرايط جو و دماي هوا و... قبل از تيكآف، هواپيما را با مواد ضديخ شستوشو ميدهند. اگر چنين نشده باشد، ممكن است هواپيما در تيكآف، دچار افت قابليت پرواز شود كه بايد ديد اين اتفاق رخ داده است يا خير. چرا دادگاه كيفري در اوكراين؟ او به شيوه بررسي اين سانحه اشاره كرده و ميگويد: در اين سانحه بايد نماينده شركت هواپيمايي كشوري، نمايندهاي از اوكراين و نماينده شركت سازنده (بويينگ) با محوريت سازمان هواپيمايي ايران، گزارش سانحه را بررسي و تحليل كنند.بيات همچنين درباره تشكيل پرونده در دادگاه كيفري و جنايي در اوكراين ميگويد: باید مشخص شود شاکی و متشاکی چه کسانی هستند تا بتوان درباره اينكه كدام دادگاه در اين زمينه صلاحيت دارد، اظهارنظر كرد؛ اما روال اين است که سازمان هواپیمایی ایران بهعنوان بررسیکننده باید پرونده را مورد بررسی کارشناسی دقیق قرار دهد و دراینمیان هواپیمایی کشوری اوکراین و سازنده هواپیما باید اطلاعات لازم را در اختیار بگذارند. نتیجه بررسی پس از اعلام ميتواند از سوی دولت اوکراین در دادگاه طرح شود تا شرکت هواپیمایی بهرهبردار پاسخگو باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.