|

شكار سیارک‌هاي‌ بین‌ستاره‌ای

فرزام حسني

سیارک‌ها حیرت‌برانگیزند؛ اشیای آسمانی اسرارآمیزی که مشاهده و بررسی آنها اطلاعات فراوانی در اختیار ستاره‌شناسان قرار می‌دهد. هر چند سیارک‌ها کوچک هستند، اما یک مزیت بزرگ دارند و آن هم این است که همه‌جا پیدا می‌شوند؛ در همه‌جای منظومه شمسی. نه‌تنها در کمربند سیارکی و پیرامون ستارگان بلکه در فضای بین‌ستاره‌ای. هر چند طبیعتا وجود سیارک‌ها در فضای بین‌ستاره‌ای نادر است، اما ممکن است گاهی سیارک بین‌ستاره‌ای به وسیله منظومه شمسی ما به دام بیفتد. این دقیقا همان موضوعی است که تونی انگلهارت، از دانشگاه مونیخ، به همراه تیمی از همکاران بین‌المللی‌اش در مقاله‌ای به آن پرداخته‌اند. آنها در پژوهش خود با این پرسش درگیر بوده‌اند که چه تعداد سیارک‌های بین‌ستاره‌ای در منظومه شمسی ما وجود دارد و همچنین چه چیزهایی ممکن است به وسیله این سیارک‌ها به منظومه ما وارد شود. مطالعه سیارک‌ها می‌تواند به شناخت بیشتر ما از شکل‌گیری اجزای کیهان کمک کند. با مطالعه سیارک‌ها می‌توانیم غبارهای کیهانی و گازهای پیرامون ستارگان جوان و یخ و صخره و سنگ و فلز تشکیل‌دهنده آنها را بررسی و رازهای بیشتری از جهان هستی کشف کنیم. سیارات از همین تکه‌های ریز تشکیل شده‌اند و این دنباله‌دارها و سیارک‌ها به نوعی تاریخ شکل‌گیری کیهان را به ما نشان می‌دهند. با مشاهده و بررسی سیارک‌های بین‌ستاره‌ای چند موضوع مهم روشن خواهد شد؛ نخست اینکه نه فقط درمی‌یابیم منظومه شمسی ما چگونه ایجاد شده است، بلکه درخواهیم یافت این فرایند در سایر ستارگان چگونه اتفاق می‌افتد. اما آنچه به پرسش اصلی این مقاله مربوط می‌شود، این است: چگونه می‌توان سیارک‌های بین‌ستاره‌ای پیدا کرد؟ پاسخ کوتاه به این پرسش چنین است: به‌سختی! کشف سیارک‌های بین‌ستاره‌ای تا زمانی که در فضای بین‌ستاره‌ای هستند، عملا غیرممکن است. آنها بسیار کوچک‌اند و در عین حال نه از خود نوری دارند و نه میزان قابل توجهی از نور ستارگان را بازتاب می‌دهند؛ نوری که البته در فضای بین‌ستاره‌ای به‌زحمت می‌توان پیدا کرد. اما با وجود این، هنوز برای ما یک شانس باقی مانده است تا بتوانیم سیارک‌های بین‌ستاره‌ای را شکار کنیم. راه تشخیص سیارک‌های بین‌ستاره‌ای از روی مسیر مدار حرکت آنها ممکن است؛ مداری که مانند سیارک‌های داخل منظومه شمسی بیضی نیست و بلکه هذلولی است. همچنین مایل‌بودن مدار حرکت آنها می‌تواند نشانه‌ای برای تشخیص آنها از سیارک‌های منظومه شمسی باشد. سیارک‌های بین‌ستاره‌ای می‌توانند از هر سو بیایند و این در حالی است که در سیارک‌های منظومه شمسی این مسئله صادق نیست. اگر سیارک‌های بین‌ستاره‌ای در میدان گرانشی خورشید ما گرفتار شوند، از آن پس مدار بیضی خواهند داشت. با وجود این، شناسایی سیارک‌های بین‌ستاره‌ای بی‌نهایت دشوار است. تا امروز هیچ گواه مشخصی مبنی بر قطعی‌بودن کشف یکی از این سیارک‌های بین‌ستاره‌ای مطرح نشده است. هر چند حدس زده می‌شود 96P/Machholz 1 که در سال ۱۹۸۶ کشف شد، منشأ بین‌ستاره‌ای داشته باشد. خروج از مرکز 96P/Machholz 1 زیاد است و انحراف مداری و همچنین ساختار شیمیایی آن با ساختار شیمیایی سیارک‌های منظومه شمسی هم‌خوانی ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.