برزخ فرودگاه
مریم رحمانیان
اگر برای نمایش نمادین برزخ از من پیشنهاد لوکیشن بخواهند، بیتردید فرودگاه را انتخاب میکنم؛ ترکیب بینقصی از آدمهای سرگردانی که آمدهاند تا به جهانی دیگر بروند، سوار یک قوطی فلزی شوند و وقت رسیدن، در مختصات دیگری پیاده شوند. حق دارید اگر حرفم را باور نکنید اما برای من، فرودگاه از مقصد سفر هیجانانگیزتر است. انگار که یک در را میان زمان و مکان باز میکنی، وارد میشوی و در آن لحظه، دیگر چیزی جز خیال اهمیتی ندارد. چه کسی توانایی مقابله با این اصل را دارد که خیال، میتواند هزار بار رعشهآورتر و هولناکتر یا هزار بار رنگینتر و درخشانتر از واقعیت باشد؟ در فرودگاه بدون اینکه فکر کنی به ملال ایستادن در صف پاسپورت، دیدن چهره بیحوصله مأمور اداره مهاجرت، صبرکردن کنار نقاله چمدانها، سروکلهزدن با راننده تاکسیها و حسکردن اندوه و استیصال موجود در پس تابلوهای تبلیغاتی، میتوانی به تصاویری که از مقصد در سرت گنجاندهای، فکر کنی. میتوانی خودت را پیچیده لای ملحفههای سفید، خنک و تمیز هتل حس کنی. خودت را میبینی در حال صحبت و گرمگرفتن با آدمهای غریبه. میتوانی تصویر ثابتت را ببینی، ایستاده در کنار مکانهای توریستی. در فرودگاه، نه به ایستادن زیر آفتاب در صف دوساعته ورود، به کاخ ورسای و موزه لوور فکر میکنی، نه به آدمهایی که گوشه خیابانهای دهلی ایستادهاند و اجابت مزاج میکنند، نه به اسبهای خسته نقشجهان، نه به پسربچههایی که کنار حافظیه از دست و پایت آویزان میشوند تا فال بخری. در فرودگاه، تصاویر زیبا و ادیتشده دروغین بعد از جستوجوی سریع در گوگل، تنها چیزی است که در سر آدم میچرخد. عکسها هیچ حرفی از فلاکت پشت درهای تاجمحل نمیزنند. هیچ حرفی از سردی آدمها نمیزنند و همچنین از حس ناامنی و بیپناهی که نیمهشب در اتاق متلی کوچک به سراغت میآید. هزار بار هم که تابلوهای «ادوارد هاپر» را دیده باشی و تنهایی آدمهای مسافر و خسته توی نقاشیهایش را، باز هم باعث نمیشود صفحههای تلویزیونی آویزان از سقف فرودگاه و اعلام خروج پروازهایش، تو را به ورطه رؤیا نکشاند؛ پاریس، فرانکفورت، استانبول، آمستردام، توکیو، کوالالامپور. البته ناگفته نماند با همه علاقهام به فرودگاهها، چندباری اتفاقات کوچکی افتاد که دیگر دلم بودن در فرودگاه را نمیخواست. مثل برخورد مأمور مهاجرت فرودگاه تفلیس و نگاهکردنش، انگار که به قورباغه لهشده زیر ماشین زل زده است. یا یکی، دو ساعتنشستن در دفتر امنیت فرودگاه کره، سؤالپرسیدنها و انگشتنگاری و دوباره سؤالپرسیدن. یا فرودگاه پراگ، وقتی چند مأمور در لباس سیاه، من را از صف جدا کردند، به اتاقی بردند تا روسری و لباسهایم را دربیاورم، کش سرم را باز کنم و آنها خوب بگردند و اطمینان پیدا کنند که هیچ بمبی لای موهایم قایم نکردهام. یا فرودگاه پاریس، وقتی قرار بود به ایتالیا بروم و مجبور شدم چمدانم را باز کنم تا پستهها و تخمهها را ببینند، بعد یکی از بستهها پاره شد و همه آجیل وسط فرودگاه پخش شد و زیر پای مردم دوید؛ آن لحظه که کنار پای مأمور خم شده بودم روی زمین تا لباسهایم را دوباره بچپانم داخل چمدان و با دست، کمی از بادام و پستهها را از آن حالت پراکندگی روی زمین در بیاورم. یا فرودگاه امامخمینی وقتی ساعت سه نیمهشب رسیدیم، گفتند پرواز شما فرداشب است و آن لحظه فرودگاه و سفر ناگهان جادویش را از دست داد. اما همه این اتفاقات بیاهمیت و تحقیرهای کوچک، با هم به اندازه یک شب در فرودگاه شیراز درد نداشتند. با عجله رسیده بودیم، پسرخاله جوانم مرده بود و من باید لبخند میزدم و لطیفههای بیسروته برای مادر و برادرم که خبر نداشتند تعریف میکردم، لرزش بدنم را کنترل میکردم و به چشمهای پدرم نگاه نمیکردم. خاطره میگفتم و خندههای مصنوعی میکردم و وانمود میکردم هیچ اتفاقی نیفتاده است. آن لحظه فرودگاه حقیقتا خود برزخ بود. حالتی بود که از آن هیچ گریزی نبود؛ مثل آرامش قبل از توفان یا خلأ و سکوت و سکون و انتظار قبل از اعدام. با همه اینها، هنوز هم وقتی دلم از هوای تهران میگیرد، دوست دارم بروم و از پشت شیشههای قدی فرودگاه، هواپیماها را نگاه کنم؛ در حال فرود، در حال اوجگرفتن. همه این بهانهها را به هم بافتم تا بگویم من هم مثل بودلر، در تمام مکانهای عبوری، بیشتر احساس وطن میکنم تا در خانه خودم. میخواهم روی صندلیهای ناراحت فرودگاه بنشینم، به تابلوهای اعلام پرواز نگاه کنم و در سرم بخوانم: «ارابه مرا با خود ببر، مرا از این مکان بربا! مرا به دورها و دورها ببر؛ اینجا گل زمین از اشک ماست».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.