ديدار پوتين و اردوغان در حاشيه مراسم افتتاح خط لوله «ترکاستريم»
توافق در استانبول، رويارويي در ليبي
رئيسجمهور روسيه پس از توقفي کوتاه در سوريه و ديدار با بشار اسد، روز گذشته براي افتتاح سومين خط لوله انتقال گاز طبيعي روسيه به ترکيه (ترکاستريم) به استانبول سفر کرد؛ اما تحولات اخير در ليبي و تنشها ميان آنکارا و مسکو، بيش از اخبار مربوط به گسترش روابط اقتصادي دو کشور مرکز توجه قرار گرفته است.ترکيه در روزهاي اخير در شرايطي اولين گروه از نظاميان و مقامهاي اطلاعاتي خود را براي کمک به دولت فائز سراج، نخستوزير دولت وفاق ملي ليبي، به اين کشور واقع در شمال آفريقا اعزام کرده که روسيه از ژنرال خليفه حفتر، رقيب دولت ليبي و شبهنظاميان وفادار به او حمايت ميکند و اين اقدام ميتواند باعث رويارويي نيابتي ترکيه و روسيه در ليبي شود.در چنيني شرايطي، با افتتاح خط لوله گازي از روسيه به ترکيه، وابستگي آنکارا به انرژي روسيه بيشتر ميشود. پوتين در سفر به استانبول، علاوه بر ديدار با اردوغان، از ناو جنگي روسي «مارشال اوستينوف» نيز در سواحل استانبول ديدار کرد تا بر تقويت رابطه نظامي ترکيه و روسيه تأكيد کند. ترکيه بهتازگی سيستم دفاع موشکي اس-400 را از روسيه خريداري کرده و اين اقدام باعث بروز تنش در رابطه ترکيه و ايالات متحده شده است.اردوغان بهتازگی با رد احتمال رويارويي روسيه و ترکيه در ليبي، تأكيد کرده که نيروهاي ترک اعزامشده به ليبي قصد حضور در ميدان نبرد با نظاميان وفادار به ژنرال حفتر را ندارند و تنها به آموزش و مشاوره به دولت سراج که از سوي سازمان ملل به رسميت شناخته ميشود، خواهند پرداخت.نظاميان وفادار به خليفه حفتر که علاوه بر روسيه از سوي فرانسه، مصر، امارات و عربستان نیز حمايت ميشوند، اخيرا حملات تازهاي براي تصرف طرابلس، پايتخت ليبي ترتيب دادهاند.با وجود تأكيد اردوغان بر تمرکزنداشتن ترکيه بر اقدامات نظامي در ليبي، اعزام شبهنظاميان حمايتشده از سوی ترکيه که پيش از اين در سوريه عليه حکومت سوريه ميجنگيدند به ليبي، احتمال رويارويي غيرمستقيم روسيه و ترکيه را در اين کشور بحرانزده تقويت کرده است.علاوه بر اين، آنکارا قصد دارد در روزهاي آينده ناوهاي جنگي خود را نیز براي حمايت از دولت فائز سراج به سواحل ليبي اعزام کند. رسانهها گزارش دادهاند دو ناو ترکيه که در درياي مديترانه گشتزني ميکنند، پس از خروج از سواحل الجزاير، قصد توقف در سواحل ليبي را دارند.با وجود اينکه اردوغان روز سهشنبه پس از جلسه کابينه ترکيه باز هم تأكيد کرد «ترکيه در هيچ جنگي در ليبي مداخله مستقيم نخواهد کرد»، ترديدي نيست که حفظ دولت سراج، منافع مستقيم درخور توجهي را نصيب آنکارا ميکند که مهمترين اين منافع به انرژي مربوط ميشود. دولت ترکيه بهتازگی با وجود مخالفت يونان، اسرائيل، قبرس و مصر، توافقي با دولت وفاق ملي در ليبي به امضا رساند که بر اساس آن، حق حفاري و اکتشاف منابع عظيم انرژي در بستر درياي مديترانه در آبهاي ليبي را دريافت کرده و درآمد چشمگیری را نصيب ترکيه و ليبي ميكند. اردوغان همچنين توافقهاي متعدد تجاريای نیز با ليبي به امضا رسانده که اجراي آن منوط به برقراري دولت وفاق ملي سراج در ليبي است.خط لوله «ترکاستريم» و توافق اخير در حوزه انرژي ميان ترکيه و ليبي، حاکي از نياز شديد آنکارا به منابع انرژي جديد است. آنتوني اسکينر، تحليلگر ريسک در منطقه خاورميانه و شمال آفريقا ميگويد: «علاوه بر گسترش منابع در حوزه انرژي، ترکيه انگيزه ديگري هم براي مداخله در ليبي دارد؛ آنکارا ميخواهد مانع از افزايش نفوذ مصر و ژنرال عبدالفتاح السيسي در اين کشور شود. کودتاي سيسي در سال 2013 عليه دولت محمد مرسي، وابسته به اخوانالمسلمين، ضربه بزرگي به اردوغان بهعنوان يکي از مهمترين حاميان اخوانالمسلمين وارد کرد».با وجود اختلافهايي که ممکن است ميان ترکيه و روسيه در ليبي ايجاد شود، نياز دو طرف به گسترش همکاريهاي نظامي و اقتصادي، مانع از افزايش تنش ميان مسکو و آنکارا خواهد شد. آنکارا و مسکو از سال 2016 و پس از آنکه تنشهاي مربوط به ساقطشدن جنگنده روسي از سوي ترکيه پايان يافت، مناسبات اقتصادي و نظامي خود را گسترش دادند و با توجه به رابطه سرد دو کشور با ايالات متحده در سالهاي اخير، دنبال آن هستند تا بازارها و منافع اقتصادي خود را توسعه دهند.خط لوله «ترکاستريم» که گاز روسيه را به ترکيه و احتمالا به اروپا ارسال خواهد کرد، ميتواند بخش مهمي از نياز ترکيه به انرژي را برطرف کند. ظرفيت اين خط لوله در مجموع 31.5 ميليارد مترمکعب گاز عنوان شده است که 15.75 ميليارد مترمکعب آن در اختيار ترکيه قرار ميگيرد. نهتنها در مبحث انرژي، بلکه در ديگر حوزهها نيز رابطه اقتصادي دو کشور در حال گسترش است و طبق آمارها، مقصد بيشترين ميزان صادرات محصولات روسي، ترکيه است. گردشگران روسي نيز در ميان سه کشور اولي هستند که بيشترين ميزان توريست را در سال 2018 به ترکيه فرستادهاند.آنتوني اسکينر با اشاره به رابطه گسترده اقتصادي دو کشور، احتمال تقابل ميان دو کشور را در ليبي بسيار ناچيز ميداند؛ «ترکيه و روسيه علاوه بر رابطه اقتصادي، همکاري نظامي گستردهاي نيز باهم دارند و با توجه به تنشهاي دو کشور با ايالات متحده، حاضر نيستند اين همکاري نظامي را قرباني تنشهاي احتمالي در ليبي کنند. ترکيه نميخواهد در خط مقدم ميدان جنگ در ليبي حضور يابد و روسيه نيز بيش از آنکه نظاميان ارتش خود را درگير ليبي کند، تنها از طريق مزدوران خود به حمايت و پشتيباني از ژنرال خليفه حفتر ميپردازد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.