هنر و بازآفرینی اجتماعی
علیرضا کریمیصارمی.عکاس و مدرس دانشگاه علم و صنعت ایران
آنتونی گیدنز در کتاب جامعهشناسی خود مینویسد: «شخصیت و بینش ما شدیدا متأثر از جامعهای است که در آن زندگی میکنیم. درعینحال، در رفتارهای هر روزمان زمینه فرهنگی و اجتماعی را که فعالیتهایمان در آنها رخ میدهند فعالانه بازآفرینی میکنیم و از نو شکل میدهیم»1. با توجه به نظرات گیدنز این سؤال مطرح میشود که در جامعه امروز ما، فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی، چگونه توسط افراد جامعه بازآفرینی میشوند؟ اصلا ابزار بازآفرینی فرهنگی اجتماعی در جامعه امروز ایران چیست؟ هرچند بدون اغراق میتوان گفت جامعه جهانی به ابزار قدرتمند هنر، بهویژه هنر شرق، بیش از پیش پی برده است و همواره از این وسیله قدرتمندجهانی برای انتقال مفاهیم اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و هنری و... بهره فراوان میبرد؛ بهگونهای که «هربرت رید» در کتاب «معنی هنر» مینویسد: «حالا رفتهرفته داریم یاد میگیریم که براساس بهترین موازین ذوق شرقی خود را از بد تمییز دهیم و در موزههای ما آن اشیای پر از ریزهکاری و پر از تزئینات را که پدرانمان میپسندیدند رفتهرفته کنار میگذاریم یا در زیر زمینها دفن میکنیم و نمونههای واقعی هنر شرقی را میخریم و به نمایش میگذاریم. اما هنر شرقی راز خود را آهسته فاش میکند و میتوان گفت برای آنکه انسان این آثار هنری را بهطورکامل درک کند باید چشمان تازهای به دست بیاورد و با نگاه تازهای به دنیا بنگرد»2.
حال با توجه به این تفکر جهانی، ما در کجای این نقطه اتصال قرار داریم؟ آیا نباید با برنامهریزی دقیق و حمایتهای اصولی و واقعی، تلاش بسیار کنیم تا هنرمندان و آثارشان در سراسر جهان به عنوان اندیشمندان راهبردی، برای بازآفرینی یک تفکر فرهنگی اجتماعی ایفای نقش کنند؟ اگرچه، هنر نوعی اندیشه یا به قول آندره ژید «اغراق در یک اندیشه است»، اما عدم حضور آثار هنری به عنوان یکی از ارکان تأثیرگذار در رشد فکری، رسالت هنر را در جامعه دچار سرگشتگی میکند و به جرئت میتوان گفت که تعادل و توازن بین کفه ترازوی ثروت و آگاهی اجتماعی فرهنگی در جامعه به هم خواهد خورد و آنجاست که کافیشاپها و فستفودها شلوغتر از نگارخانهها، کتابفروشیها، کتابخانهها و مراکز فرهنگی است. شاید برای اثبات این ادعا لازم است عصر جمعه سری به یکی از نگارخانههای تهران بزنیم و حاضران گردآمده در این مکانهای شریف را ببینیم اغلب، دانشجویان رشتههای هنری، هنرمندان جوان و دوستان صاحب اثر در نگارخانه هستند. در اینجا سؤالی مطرح میشود که تهران تقریبا با 13 میلیون نفر جمعیت که بخشی از آن شامل پزشکان، مهندسان، استادان دانشگاه، آموزگاران، بازرگانان، بازاریان، سیاستمداران و صد البته سلبریتیها و... ميشود، کجا هستند؟ شاید هنوز به قدرت هنر و ایفای نقش هنرمندانه آن در بازآفرینی اجتماعی فرهنگی آن اعتقادی نداریم و همواره فاصلهای غیرمنطقی بین خود و هنر ایجاد میکنیم و شاید بهقول دوستی! عادت به گالریگردی و لذتبردن از هنر و سپس تفکر درباره آن نداریم؛ هرچند به داشتن آن بسیار تظاهر میکنیم. جای تأسف است که صاحبان ثروت در این آب و خاک با هنر بیگانه باشند و عمارتها و قصرهای خود را با آثار هنرمندانه هنرمند ایرانی زینت نبخشند و به بازآفرینی اجتماعی فرهنگی جامعه خود نیز نیندیشند. اما آنچه مشهود است، ضروری است در مرحله اول، بازآفرینی فکری را در خودمان ایجاد کنیم تا شاید در آینده شاهد بازآفرینی فرهنگی اجتماعی در جامعه نیز باشیم. یکی از ابزارهایی که همواره کشورهای پیشرفته را در امور بازآفرینی اجتماعی موفق کرده است، بالابردن سطح آگاهی مردم ازطریق رسانههای گروهی و ارائه اطلاعات درست و مشارکت آنها در تقویت زیرساختهای فرهنگی- هنری و ویژگیهای فرهنگی خود است. با تقویت این زیرساختها، تفکر و اندیشه جایگاه اصلی خود را یافته و جامعه را به سمتوسوی بازآفرینی فرهنگی اجتماعی بهمنظور دستیابی به زندگی بهتر رهنما خواهد بود و بهدنبال آن کنکاش جامعه در دریافت اطلاعات بیشتر از حوزههای مختلف، برای تغییر در ساختار فکری و بازآفرینی اجتماعی برای رسیدن به تعادل و توازن بین ثروت و فرهنگ است. اما در قیاسی منصفانه و بدون تعصب برای رسیدن به آنچه نیاز اساسی امروز کشور عزیزمان ایران است، جدیت بسیار و عزم ملی برای بازآفرینی اجتماعی فرهنگی کشور و استفاده درست از هنر بهمنظور تغییر دیدگاه شخصی در کنشهای اجتماعی از مهمترین امور است. پانوشتها: ۱- گیدنز، آنتونی (۱۳۸۵)، جامعهشناسی، ترجمه منوچهر صبوری، نی تهران، ص ۵۱. ۲- رید، هربرت (۱۳۸۰) معنی هنر، ترجمه نجف دریابندری، علمی و فرهنگی، ص ۷۹.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.