سفري از آينده به گذشته
فیلم «زیر سایه ماه» محصول سال 2019 و به کارگردانی جیم میکل است. فیلم یک موضوع کاملا تکراری دارد: سفر در زمان. البته سفری که از آینده به گذشته اتفاق میافتد؛ سفر از آینده به گذشته، آن هم به قصد ایجاد مداخلاتی در گذشته برای اینکه آینده عوض شود. اینکه اصلا آیا تغییر گذشته ممکن است، یکی از سؤالات بسیار مهم دانشمندانی است که به موضوع سفر در زمان میپردازند. فیلم هم چیزی فراتر از این ندارد. اما خوشساختبودن فیلم و تصاویر زیبا و تأملبرانگیز و نیز داستان جالب آن، فیلم «زیر سایه ماه» را به فیلمی موفق تبدیل کرده است؛ فیلمی که گاه پیچیده شده و سبب میشود که ما با اعمال قهرمان فیلم همدلی نكنیم که خود از موفقیتهاي فیلمنامه است. فیلم در شروع یک فیلم جنایی است. پلیسی ساده (توماس) با همسر باردارش زندگی ميکند. قتلی اتفاق میافتد و او در صحنه جنایت حاضر میشود. راننده اتوبوسی بهشدت خونریزی کرده، اما توماس متوجه دو چیز غیرعادی میشود؛ اول اینکه مغز این راننده اتوبوس از هم پاشیده و از بینیاش خارج شده است. دوم اینکه جای سه سوراخ مصنوعی در پشت گردن او وجود دارد. همزمان دو قتل مشابه نیز در سطح شهر اتفاق افتاده است. وقتی توماس در صحنه این جنایات حاضر میشود، متوجه همان دو علامت در این دو مقتول نيز میشود. پس توماس متوجه میشود که با یک قاتل سریالی روبهروست. همان زمان گزارشی از یک حمله مشابه به زنی در یک کلوب به دست پلیس میرسد. زن آن قاتل را توصیف میکند؛ یک زن آمریکایی- آفریقایی که لباسی کلاهدار بر تن دارد. توماس و همکارش، مادوکس، در شهر به دنبال قاتل میگردند تا اینکه توماس در مترو با قاتل روبهرو میشود. در مکالمهای که بین این دو درمیگیرد، قاتل به توماس میگوید که امروز فرزندش به دنیا میآید و همسرش میمیرد. توماس به این حرفها توجهی نمیکند و سرآخر با ضربهای که به قاتل وارد میکند، او را زیر مترو انداخته و میکشد. فرزند توماس در همان روز به دنیا آمده و زنش میمیرد. 9 سال میگذرد و دوباره قتلی مشابه رخ میدهد. اینبار دوربینها تصویر همان زن آمریکایی- آفریقایی را که مرده بود، ضبط میكنند. توماس مجددا به دنبال او میرود و او را مییابد. آن زن، توماس را با خود در هواپیمایی ملخی برده و از آسمان به دریا میاندازد. اما قبل از آن نکتهای را فاش میکند: اینکه زن هر 9 سال از آینده میآید. میآید تا با کشتن افرادی، انسانیت را از یک فاجعه بزرگ نجات دهد.
صحنه غوطهورشدن توماس در آب یکی از صحنههای زیبای این فیلم است. از اینجا بهبعد توماس به یک محقق تبدیل میشود؛ کسی که عمرش را برای حل این معما میگذارد. او متوجه میشود که زن افراد خاصی از یک فهرست را مورد حمله قرار میدهد؛ کسانی که در پی ایجاد یک ارتش و به دنبال آن جنگ جهانی بعدی هستند. او به این طریق قربانی بعدی را پیشبینی کرده و وقتی که در موعد مقرر به خانه او میرود، با جنازهاش روبهرو میشود. اینجاست که در یک تعقیبوگریز به دنبال زن رفته و به محلی میرسد که دستگاه سفر در زمان وجود دارد. توماس بازگشت زن به آینده را ميبيند. 9 سال میگذرد و حالا توماس میداند که کجا باید به دنبال زن بگردد؛ همانجا که او سوار بر ماشین زمان غیبش زد. توماس آنجا منتظر است تا انتقام دوستش، مادوکس، را از زن بگیرد، اما در این مواجهه توماس متوجه میشود که این زن درواقع نوه اوست؛ نوهای که اتفاقا همین امروز به دنیا میآید. توماس فرومیریزد و میگذارد که زن برود تا از جنگ جهانی بعدی جلوگیری کند و خود هم به دیدار دخترش در بیمارستان میرود که دارد نوه توماس را به دنیا میآورد. فیلم با نمایش جهانی در آینده به پایان میرسد؛ جهانی که در آن جنگی رخ نداده است، زیرا عاملان آن قبلا توسط همان زن از بین رفتهاند. فیلم در لایه بعدی سؤالاتی را در ذهن مخاطب کنجکاو مطرح میکند: آیا اینکه آینده را ببینیم از منظر اخلاقی ما را مجاز به تغییر گذشته میکند؟ آیا حتما گذشته به همان آیندهای تبدیل میشود که تجربه خواهد شد؟ یا نه، آینده حاصل گذشتههای بیشمار است و هر گذشتهای آیندههای بیشماری دارد؟ اصلا آیا میتوان در گذشتهای که تجربه شده و تمام شده مداخله کرد یا نه، ما با سفر در زمان حداکثر شاهد گذشته خواهیم بود بدون آنکه بتوانیم تغییری در آن ایجاد کنیم؟ آیا رابطهای علی بین گذشته و آینده وجود دارد؟ اینها همه سؤالاتی هستند که این فیلم به راحتی از آن گذشته و خود را از وجهی فلسفی محروم میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.