|

آيا سفيدچاله‌ها‌ وجود دارند؟

ترجمه: منصور نقي‌لو

شايد «سياه‌چاله‌ها» اسرارآميزترين اجرام در کائنات باشند. اين اجرام سماوي عجيب که تصور مي‌شود هسته‌هاي فروپاشيده ستارگان مرده باشند، فقط به‌خاطر يک خصيصه ويژه شهرت پيدا کرده‌اند: ماده به درون آنها مي‌رود اما هيچ چيز توان خروج از آنها را ندارد. بر اساس دانش و اطلاعات فعلي ما سياه‌چاله‌ها به‌قدري چگال و متراکم هستند که هيچ چيز نمي‌تواند از افق رويداد آنها بگريزد. اما تنها نوع «چاله» در فضا نيستند. «سفيدچاله»‌ها نوعي تکينگي فاقد جرم به‌شمار مي‌روند. همان‌طورکه از نامش پيداست، سفيدچاله برخلاف سياه‌چاله است. به گزارش بيگ‌بنگ، اخترفيزيک‌دانان از دهه ۱۹۷۰ مشغول بررسي و ارائه نظراتي براي اين مفهوم بودند. افق رويداد سياه‌چاله به مرزي گفته مي‌شود که در آن قدرت گرانشي آن حتي به نور هم امکان گريز نمي‌دهد؛ اما افق رويداد سفيدچاله به هيچ چيز اجازه ورود نمي‌دهد.

خواص سفيدچاله‌ها: شما هيچ شانسي براي فرار از دست سياه‌چاله نداريد. درعين‌حال، امکان ورود به سفيدچاله را هم نداريد. سياه‌چاله مواد را به درون خود مي‌کشد اما سفيدچاله مواد را به بيرون پرتاب مي‌کند. اگر سفيدچاله‌ها وجود داشته باشند، به طرز قابل‌توجهي درخشان و پرانرژي هستند و با سرعت وحشتناکي، تابش به فضا منتشر مي‌کنند. همان‌طور که معادلات ميدان نسبيت عام، پاسخي براي وجود سياه‌چاله‌ها با قوانين گرانشي آنها در فضا-زمان داشتند، اين قوانين درباره وجود سفيدچاله‌ها نيز مي‌توانند صادق باشند. البته ما تاکنون موفق به ديدن هيچ سفيدچاله‌اي نشده‌ايم و هيچ فرايند فيزيکي هم براي تشکيل اين اجرام شناخته نشده است. شکل‌گيري سفيدچاله‌ها: يکي از پرسش‌هاي بزرگ اين است که سفيدچاله‌ها چگونه شکل مي‌گيرند؟ ما مدل‌هاي قابل توجيهي براي نحوه تشکيل سياه‌چاله‌ها داريم اما اين‌طور نيست که زمان را در جهان کوک کنيم تا آنها را به سفيدچاله تبديل کنيم. بايد با تکينگي شروع کرده و به عقب بازگرديم؛ اين جرم بايد آن‌قدر ماده به بيرون پرتاب کند تا تبديل به ستاره شود. اين فرايند نيازمند کاهش ميزان بي‌نظمي يا آنتروپي است که قانون دوم ترموديناميک را نقض مي‌کند. آغاز با تکينگي هم خودش يک مشکل به‌شمار مي‌رود. «کارن مسترز»، اخترفیزیک‌دان، گفت: «تنها روش براي راه‌اندازي تکينگي در جهان واقعي، زماني است که در اصل در وهله اول وجود داشته باشد. بايد جهان به نحوي با تکينگي به وجود آمده باشد. هيچ دليلي وجود ندارد که نشان بدهد جهان با تکينگي‌ها شکل گرفت. اگر اين اتفاق واقعا روي داده، بايد خيلي عجيب باشد». اما بگذاريد همه اين موارد را براي چند ثانيه ناديده بگيريم و فرض کنيم سفيدچاله به نحوي پاي به عرصه ظهور گذاشته است. طبق قوانين رياضي، هيچ ماده‌اي درون فضا-زمان وجود ندارد که دربردارنده سفيدچاله باشد. به محض ورود ماده به آن ناحيه، ديگر نمي‌تواند دربردارنده سفيدچاله باشد. يعني اگر در جهان نخستين سفيدچاله‌اي هم وجود داشته، خيلي زود از بين رفته است. البته سفيدچاله‌ها فعلا در مرحله نظري قرار دارند. گمانه‌زنی درباره وجود سفيدچاله‌ها: در واقع نوعي رويداد کيهاني وجود دارد که دانشمندان از آن به‌عنوان نامزد سفيدچاله‌ها ياد مي‌کنند و به انفجار پرتو گاما معروف است. اين انفجارها جزء درخشان‌ترين و پرانرژي‌ترين رويدادهاي کيهان به‌شمار مي‌روند و در ۱۰ ثانيه، انرژي معادل ۱۰ ميليارد سال خورشيد را منتشر مي‌کنند. درخشش عجيب ديگر توسط انفجار ستارگان ايجاد مي‌شود. در سال ۲۰۱۷، اخترشناسان شاهد وقوع يکي از اين رويدادها بودند که بر اثر برخورد ميان دو ستاره نوتروني به نام GW170817 رخ داد. اما در سال ۲۰۱۱، دو اخترفيزيک‌دان اين پيشنهاد را دادند که شايد برخي انفجارهاي پرتو گاماي غيرعادي مربوط به سفيدچاله‌ها باشد. اخترشناسان ناسا اين فرض را مطرح مي‌کنند که شايد اين نوع انفجار نشان‌دهنده فرايند شکل‌گيري سفيدچاله باشد. احتمال اينکه رويداد مذکور واقعا از تشکيل يک سفيدچاله حکايت داشته باشد، خيلي اندک است. البته اين ايده جالب هم وجود دارد که بيگ‌بنگ خودش يک سفيدچاله غول‌پيکر بوده است. اين مفهوم نيز از منظر رياضي بررسي شده ولي در حد فرضيه باقي مانده است. در حقيقت، عبارت بيگ‌بنگ شايد در اين مورد کمي گمراه‌کننده باشد. بر اساس نظريات فعلي، جهان از يک نقطه به وجود نيامد بلکه با حالت تورم پاي به عرصه ظهور گذاشت و ۵۰۰ ميليون سال يا بيشتر در تاريکي کامل قرار داشت؛ پس از آن ستارگان کم‌کم شکل گرفتند و جهان روشن شد. در ضمن اين موارد کيهان‌شناختي با مدل سفيدچاله سازگاري ندارد. اما بر اساس يک فرضيه، سفيدچاله همان چيزي است که يک سياه‌چاله در پايان عمرش به آن تبديل مي‌شود. سياه‌چاله‌ها عمر طولاني‌تري دارند. همه اينها احتمالات رياضي هستند اما در جهاني که در‌حال‌حاضر زندگي می‌کنیم، هرگز سفيدچاله‌اي نديده‌ايم. اگر روزي موفق به مشاهده سفيدچاله شويم، بايد درکمان را از جهان دستخوش تغيير بنيادي قرار داده و درباره خيلي از مسائل تجديدنظر کنيم. www.sciencealert.com

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.