|

شيراني، يكي از وكلاي ۱۰ خانواده معترض خدمه مفقودشده در گفت‌وگو با «شرق» مطرح مي‌كند

دي‌ان اي دو پيكر سوخته خدمه سانچي تحويل خانواده‌ها نشد

شكوفه حبيب‌زاده: خانواده‌هاي معترض 10 خدمه مفقود‌شده نفت‌كش سانچي، كماكان مُصر هستند كه بدانند در اين حادثه چه اتفاقي رخ داده است. در اين زمينه هنوز هم اختلافاتي بين اظهارات مسئولان شركت ملي نفت‌كش و مسئولان سازمان بنادر و دريانوردي و ديگر مسئولان دولتي و مجلس با خانواده‌هاي معترض وجود دارد. اين خانواده‌ها مصرانه در جست‌وجوي نتيجه هستند و مي‌خواهند زنده‌بودن يا فوت‌شدن خدمه را با دليل و مدرك بپذيرند. اين اصرار البته از شبهاتي نشئت مي‌گيرد كه در اين پرونده در حال رخ‌دادن است. پيگيري اين ماجرا در دادسراي امور بين‌الملل ايران در كنار شكايت آنها به دادگاه فدرال آمريكا و سازمان دريانوردي جهاني (IMO)، سبب شد تا جزئيات بيشتري در مورد اين سانحه را از ابراهیم شیرانی، يكي از وكلاي 10 خانواده معترض خدمه مفقودشده نفت‌كش سانچي جويا شويم. او در اين گفت‌وگو به اين شبهات اشاره كرده و مي‌گويد علت اين حجم از پنهان‌كاري در اين پرونده از سوي مسئولان مشخص نيست. او حتي مطرح مي‌كند كه شركت ملي نفت‌كش حاضر نشده DNA دو پيكر پيداشده روي عرشه را به خانواده‌ها تحويل دهد و مي‌گويد اين اتفاق سبب شده در مورد واقعي‌بودن ادعاي مرگ اين دو خدمه و همين‌طور با فرض رخداد، هويت معين اعلام‌شده از سوي دولت، زير سؤال برود. اين گفت‌وگو را در ادامه مي‌خوانيد.
‌ در صوتی که از جعبه سياه نفت‌كش سانچی در فضاي مجازي منتشر شده و در دسترس عموم قرار گرفته، صدای کاپیتان و افسر سوم به وضوح شنیده می‌شود. این صوت نشان می‌دهد که کاپیتان با تأكيد بر اینکه لایف‌بوت‌ها را به آب بیندازید و در ادامه آن با ذکر مداوم واژه «برو، برو» تلاش می‌کرد تا خدمه را از نفت‌کش خارج کند. البته این دستور خروج کاپیتان در نشست خبری از سوی کاپیتان نوذری به‌ طور کل رد شد. در بررسي اين بخش از جعبه سياه به چه نتيجه‌اي رسيده‌ايد؟
در صوت استخراجی از جعبه سیاه به نظر می‌رسد که بخشی از صوت حذف شده و در صوتی‌ که تقریبا کامل‌تر و مستندات آن موجود است، کاپیتان اعلام می‌کند لایف‌بوت‌ها را به آب بیندازید که عکس آن مکالمه و صوت موجود است. این موضوع که جعبه سیاه ضربه خورده است و همین مقدار صوت را ضبط كرده به نظر خلاف واقع می‌رسد، زیرا ساختار جعبه سیاه به این صورت است که در شرایط سخت نیز از بین نرود و ضمنا جعبه سیاه کشتی کریستال نیز اطلاعاتش در دسترس قرار نگرفته و ادعا شده است که روی آن دوباره ضبط صورت گرفته که خلاف واقع است و حتی در صورت صحت با استفاده از ابزارهای پیشرفته امکان ریکاوری آن وجود دارد. این حجم از کتمان، ابهامات را دوچندان می‌كند.
‌ شرکت نفت‌کش مدعی است که کارشناسان قَدری در این شرکت هستند که از نظر گریدبندی در سطوح بالایی قرار دارند و معتقدند که در سانچی انفجار رخ داده و محال است کسی زنده مانده باشد. آنها همچنین مي‌گويند کارشناسانی که خانواده‌ها از آنها كمك گرفته‌اند دانش کافی ندارند. نظر شما چیست؟
استفاده از کارشناس و سایر تحقیقات حق خانواده‌های خدمه سانچی است و درصورتی‌که کارشناسان اعلام نظر مي‌كنند، باید نظرات کارشناس با مستندات و دلایل قوی و متقن به عموم یا حداقل خانواده‌ها اعلام شود و صرف اینکه کارشناس اعلام انفجار كرده است و ادعایی مطرح شود، نمی‌تواند دلیل قانع‌کننده‌ای باشد. در ماده 260 از قانون آیین دادرسی مدنی، حق اعتراض به نظر کارشناس وجود دارد. در ضمن کارشناسان شرکت ملی نفت‌کش که دارای گریدبندی بالا هستند، در صورت اظهارنظر و مخالفت خانواده‌ها می‌توانند با کارشناسان هم‌سطح خود و معرفی‌شده از سوی خانواده‌ها مناظره و بحث داشته و به نتیجه مطلوب برسند.
‌ چرا این موضوع در دادگاه فدرال آمریکا پیگیری شد و به نهادی مانند IMO که اکنون شکایت نیز به آنجا برده شده اکتفا نشد؟ در کل دادگاه فدرال آمریکا چقدر صلاحیت حقوقی برای رسیدگی به این پرونده را دارد؟
صلاحیت IMO با صلاحیت دادگاه فدرال متفاوت است. IMO صلاحیت رسیدگی به دعوی بین کشورها را دارد که دعوای ایران و چین در صلاحیت این دادگاه است، اما دادگاه فدرال آمريكا، صلاحیت طرح دعوای اشخاص عليه اشخاص را مي‌تواند مورد بررسي قرار دهد که مستند آن اين دو قانون است: قانون اول؛ (Alien tort claim Act) (قانون ادعا در مورد مخاصمات بیگانه) جزء نخستین قوانین آمریکاست که از سوی توماس جفرسون، رئیس‌جمهور پیشین و از بنیان‌گذاران ایالات متحده امضا شده و اجازه می‌دهد اتفاقاتی که در آب‌های بین‌المللی رخ می‌دهد و موجب نقض قوانین بین‌المللی می‌شود، در نظام حقوقی فدرال آمریکا طرح و بررسی شود. قانون دوم (torture victim protectin Act) (قانون محافظت از قربانیان شکنجه) مربوط به آن دسته از دعاوی است که ادعای نقض حقوق بشر دارد. در این پرونده آدم‌ربایی و پنهان‌کاری درباره واقعیت، مصادیقی برای استفاده از این قانون و طرح دعواست، پس مبنای حقوقی طرح این شکایت درست است.
‌ در پیگیری‌ها در دادستانی امور بین‌الملل، دادگاه به چه نتایجی رسیده است؟
در مرحله جمع‌آوری اسناد و مستندات و در مرحله تحقیقات هستند كه جزئيات آن فعلا امكان اطلاع‌رساني ندارد.
‌ چه ادله‌ای برای اثبات زنده‌بودن خدمه وجود دارد؟
مطابق قوانین داخلی و بین‌المللی باید بگوییم چه ادله‌ای مبنی‌بر فوت وجود دارد. مطابق اصل استصحاب، افراد، زنده هستند مگر فوتشان اثبات شود. درواقع اصل بر زنده‌بودن افراد است، مگر خلاف آن ثابت شود و شرکت ملی نفت‌کش در صورت داشتن دلیل باید این ادعا را ثابت کند، نه‌اینکه در همان ساعات اولیه فوت خدمه را اعلام كند. دوم، هیچ‌کدام از مقررات قانونی درخصوص صدور موت فرضی رعایت نشده است. مواد 1011 تا 1030 از قانون مدنی به این موضوع پرداخته است، خصوصا ماده 1021 از همین قانون، مواعدی (وعده‌ها) را برای صدور حکم موت فرضی مقرر كرده است.
‌ فرضیه‌ای که در مورد این رخداد وجود دارد، چیست؟
اول، شواهدي همچون حرکت زودتر از موعد و پیش از برنامه (چهار روز) کشتی کریستال و این امر که این کشتی با توجه به قوانین باید به علت کوچک‌تر‌بودن از کشتی سانچی، مانور را انجام و مسیر خود را در صورت وجود خطر تغییر می‌داد و اينكه خدمه کریستال به هشدارهای ALDIS از طرف کشتی سانچی توجه نكرده‌اند و این موضوع که در مسیر حرکت خود اقدام به مانور آتش كرده‌اند، عمدی‌بودن برخورد را قوت می‌بخشد. دوم، با توجه به تماس‌های صورت‌گرفته از شرق آسیا و تماس‌های مشکوک دیگر این فرضیه که آدم‌ربایی نیز صورت گرفته است وجود دارد؛ همچنین ادعای مطرح‌شده مبنی بر اینکه در زمان اتفاق، کشتی دیگری نیز وجود داشته که در اسناد و مدارک حرفی از آن زده نشده است هم شبهه‌هايي را مطرح مي‌كند.
‌ از نظر شما در کدام بخش‌ها از سوي دستگاه‌های متولی اطلاعات دقيق ارائه نشده و شايد بخشي از واقعيت بيان نشده است؟
در مواردی همانند عدم انتشار یا در دسترس قراردادن اطلاعات فوت مرحوم آروی و دو جسد دیگر كه به‌صورت کامل انجام نشده یا در صورت انجام، گزارش به افراد ذی‌نفع یا وکلا داده نشده است. همين‌طور عدم پیگیری از اپراتورها و عدم استفاده از سایر امکانات داخلی و خارجی در این زمینه و در صورت وجود دلایل دیگر، عدم انتشار آنها. همچنين عدم انتشار گزارش‌هاي جلسات بین کشورها برای خانواده‌ها نیز یکی از نکات مبهم در این زمینه است. در اصل می‌توان گفت پنهان‌کاری در کل پرونده وجود دارد.
‌ علت این پنهان‌کاری چیست؟
این سؤالی است که نه تنها این‌جانب و خانواده‌های خدمه از شرکت ملی نفت‌کش داریم بلکه تمامی مردم نگران از وضعیت این عزیزان این سؤال را دارند که علت این پنهان‌کاری‌ها چیست؟
‌ خانواده‌های شاکی مدعی هستند اگر انفجار اولیه تمام خدمه سانچی را پودر کرده است، انفجار حاصل از جداشدن دو کشتی از هم نیز باید به همان میزان کشنده باشد؛ چرا کسی که کشتی کریستال را به عقب هدایت می‌کرده هیچ آسیبی ندیده است؟ این پرسش در حالی مطرح می‌شود که عکس‌ها و فیلم‌های موجود از دو خدمه روی عرشه، نشان می‌دهد که به جد آسیب دیده‌اند و بخش‌هایی از بدن آنها جدا شده است. چه اتفاقي افتاده؟
با توجه به نقطه تصادم، آتش به خدمه کشتی کریستال نزدیک‌تر بوده است و اگر خدمه کریستال بر اثر انتشار گازهای سمی و موج انفجار کشته نشده‌اند و فرصت خروج داشته‌اند؛ خدمه سانچی هم قاعدتا این فرصت را داشته‌اند. بدنه دو کشتی نزدیک به چهار ساعت با هم درگیر بوده و با برگشت خدمه و عقب‌کشیدن کشتی کریستال انفجار اصلی رخ داده و در این مدت امکان خروج وجود داشته است.
‌ در گزارش 181صفحه‌ای که سازمان بنادر تهیه کرده و به چهار کشور ارائه كرده، در صفحه هفت مفقودی خدمه به کشورهای چهارجانبه گزارش شده است. اعلام مفقودی با اعلام فوت از منظر حقوقی چه تفاوتی دارد؟
ماده 1011 قانون مدنی تعریف غایب مفقود‌الاثر را بیان كرده است. صرف مفقودشدن افراد به معنای فوت آنها نیست. باید تمام تلاش‌ها در جهت پیداشدن فردی که مفقود شده است صورت گیرد، برای اعلام فوت افراد مفقود با توجه به ماده 1019 و 1020 قانون مدنی مواعدی (وعده‌ها) که اعلام شده است باید رعایت شود، اما حکم موت افراد در صورتی صادر می‌شود که شرایط و اصول قانونی رعایت شده و در این زمینه، رعايت ماده 1020 و 1023 از قانون مدنی و رعایت تشریفات قانونی لازم است. هر فرد غایبی را فوت‌شده نمی‌دانیم.
‌ چرا تا این اندازه تکیه بر نظریه کارشناسی صورت می‌گیرد؟
اين اتفاق واقعا جاي سؤال دارد. در پاسخ به پرسش شما بايد به چند نكته توجه داشت. الف) در قانون نظر کارشناس طریقیت دارد نه موضوعیت و قطعیت یعنی امکان نقض آن وجود دارد و با آن حکم صادر نمی‌کنند، اين در حالي است كه کارشناسان یک‌طرفه و ذی‌نفع انتخاب شده‌اند. ب) نظریه کارشناسی مکمل اسناد و دلایل و مستندات و همچنین علم قاضی جهت روشن‌شدن موضوع است. ج) اظهارنظر کارشناسی هیچ‌گاه بر اصل صددرصدی وقوع یک اتفاق نیست؛ چراکه کارشناسان هم در اظهارنظر خود دچار اشتباه خواهند شد. د) با وجود تحقیقات 24‌ماهه انجام‌شده بر فرض محال اگر خدمه سانچی فوت شده باشند، با توجه به این اوضاع و احوال كه سند و جسدی پیدا نشده، باید نتیجه بگیریم شرکت ملی نفت‌کش چیزهای بیشتری می‌داند و نمی‌گوید.
‌ خانواده‌های معترض مدعی هستند که DNA خدمه‌ای که شرکت ملی نفت‌کش مدعی است روی عرشه سوخته‌اند، به آنها داده نشده است. آیا این ادعا صحت دارد و اگر دارد از منظر حقوقی چگونه قابل بررسی است؟
بله گزارشی در این زمینه داده نشده و همان‌گونه که ذکر شد مطابق با ماده 260 از قانون آیین دادرسی مدنی باید نظر کارشناس به طرفین ابلاغ شود، اما این امر صورت نگرفته و مشخص نیست آن دو جسد متعلق به چه افرادی بوده است. همان‌گونه که قبلا بیان شده است باید هویت آنها مشخص شود تا معلوم شود که آیا پروتکل خروج خدمه رعایت شده است یا خیر که در صورت رعایت این پروتکل و دستور خروج به بقیه توسط کاپیتان، زنده‌بودن خدمه قوت بیشتری می‌یابد.
‌ فکر می‌کنید چرا حاضر به همکاری با آنها نیستند؟
با توجه به اینکه در تاریخ 24/10/1396 بدون رعایت ضوابط قانونی خدمه را فوت‌شده اعلام كرده‌اند، اكنون حاضر به قبول چیز دیگری نیستند و همچنان بر موضع اولیه خود پافشاري مي‌كنند و البته محدودیت‌های بین‌المللی و عدم همکاری سایر کشورها باعث شده اقدامات محدود شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.