اروپاییها در واکنش به برداشتن گام پنجم از سوی ایران خواستار شدند
حداکثر خویشتنداری و مسئولیتپذیری
برداشتن گام پنجم هستهای به نفسه میتوانست همه نگاهها را به ایران بازگرداند؛ چه آنکه اکنون و در روزهایی که همه فضا تحتتأثیر ترور سردار قاسم سلیمانی قرار گرفته، اعلام شده است. ایران یکشنبهشب، در همان زمان موعد گام پنجم، این گام را برداشت؛ گامی که تمام محدودیتهای پذیرفتهشده در برنامه هستهای را لغو میکرد و البته تأکید دارد که در صورت بازگشت دیگران به روند برجام و تعهداتشان، ایران هم تعهداتش را اجرا میکند. برداشتن این گامها از اردیبهشت امسال آغاز شد؛ درست یک سال بعد از خروج آمریکا از برجام و یک سال بعد از آن که ایران به اروپاییها وقت داد تا به تعهداتشان عمل کنند، اما هیچ اقدام خاصی انجام نشد. اگرچه اینستکس و راهاندازی یک کانال مالی ویژه برای ایران مطرح شد، اما از ابتدا پیدا بود که این کانال نمیتواند خارج از سیطره دلار کاری از پیش ببرد. در این شرایط ایران در واکنش به بیعملی اروپاییها، گامهای کاهش تعهدات هستهای را برداشت تا آنها را در معرض شرایط اضطرای برای اقدام بگذارد. درعینحال اروپاییها اگرچه برای برجام اهمیت ویژهای قائل بودند، اما حاضر به پرداخت هیچ هزینهای برای آن نبودند. آنچنانکه از 10 ماه فرصتی که ایران به آنها داد، هیچ استفادهای نکردند، غیر از اعلام مواضع سیاسی و حمایتی بیفایده و درعینحال تأکید بر بازگشت ایران به تعهدات هستهایاش. با این اوصاف شب دوشنبه سر موعد از قبل اعلامشده، ایران گام پنجم را برداشت؛ درحالیکه سه روز از ترور سردار سلیمانی، مقام اول نظامی ایران، در خارج مرزها، آن هم در کشور عراق گذشته و سراسر کشور ملتهب از این اتفاق به دنبال انتقام است. از سوی دیگر اعلام میشود دونالد ترامپی که دوسالونیم گذشته زیر تعهد دولت آمریکا زد و از برجام خارج شد، حالا خودش دستور ترور سلیمانی را داده است. اما اروپاییها بهجای سرزنش او برای انجام این ترور دولتی، از ایران میخواهند که خویشتنداری کند. ساعتی بعد از اعلام ایران در برداشتن گام پنجم نیز اروپاییها در بیانیهای همان مواضع پیشین را تکرار کردند. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، آنگلا مرکل؛ صدراعظم آلمان، بوریس جانسون؛ نخستوزیر انگلیس و امانوئل مکرون؛ رئیسجمهوری فرانسه، بامداد دوشنبه در واکنش به اعلام گام پنجم و نهایی ایران برای کاهش تعهدات برجامی و همچنین ترور سردار قاسم سلیمانی بیانیهای مشترک صادر کردند. سه کشور اروپایی در این بیانیه از ایران خواستند که از همه گامهای اتخاذشده برای کاهش تعهدات خود در برجام عقبنشینی و از اقدامات خشونتآمیز در ارتباط با ترور سردار سلیمانی خودداری کند. آنها همچنین در همین رابطه از همه طرفها خواستند «حداکثر خویشتنداری و مسئولیتپذیری» را داشته باشند و وعده دادند که به تلاشهای خود برای کاهش تنشها و تضمین ثبات خاورمیانه تداوم بخشند. خبرگزاری رویترز نیز از این بیانیه این را گزارش داده که «سه کشور فرانسه، انگلیس و آلمان همچنین اعلام کردند که بر اهمیت کاستن از تنشها در عراق و ایران و عزم خود برای مبارزه با داعش تأکید میکنند». «ما بر تعهد خودمان در ادامه مبارزه با گروه داعش که یک اولویت است تأکید میکنیم. این ضروری است که ما ائتلاف مربوط به آن را حفظ کنیم. از مقامهای عراق میخواهیم به روند تأمین پشتیبانی لازم از این ائتلاف ادامه دهند». این سه کشور همچنین اعلام کردند: «ما آماده ادامه مذاکرات با همه طرفها به منظور مشارکت در کاستن از تنشها و برقراری مجدد ثبات در منطقه هستیم». بعد از اعلام گام پنجم توسط دولت ایران، وزیر امور خارجه کشور در پیامی توییتری با بیان اینکه گام پنجم ایران در چارچوب برجام اخذ شده، تأکید کرد که در صورت اجرای مؤثر این توافق، همه گامها قابل برگشت است. محمدجواد ظریف در پیامی توییتری درباره اعلام گام پنجم کاهش تعهدات برجامی ایران، نوشت: بر اساس گام پنجم و نهایی گامهای درمانی تحت بند ۳۶ برجام، دیگر هیچ محدودیتی در تعداد سانتریفیوژها رعایت نخواهد شد. ظریف یادآور شد که این گام در چارچوب برجام بوده و همه گامها در صورت اجرای «مؤثر» تعهدات متقابل، قابل بازگشت است. همکاری کامل ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی ادامه خواهد یافت. جمهوری اسلامی روز یکشنبه در بیانیهای گام پنجم و نهایی کاهش تعهدات ایران در برجام را اعلام کرد. جمهوری اسلامی ایران دیگر با هیچ محدودیتی در حوزه عملیاتی (شامل ظرفیت غنیسازی، درصد غنیسازی، میزان مواد غنیشده و تحقیق و توسعه) مواجه نیست.در این بیانیه آمده است: جمهوری اسلامی ایران در گام پنجم کاهش تعهدات خود، آخرین مورد کلیدی از محدودیتهای عملیاتی خود در برجام، یعنی «محدودیت در تعداد سانتریفیوژها» را کنار میگذارد. بدینترتیب برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران دیگر با هیچ محدودیتی در حوزه عملیاتی (شامل ظرفیت غنیسازی، درصد غنیسازی، میزان مواد غنیشده و تحقیق و توسعه) مواجه نیست و منبعد برنامه هستهای ایران صرفا بر اساس نیازهای فنی خود پیش خواهد رفت.همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی کمافیالسابق ادامه خواهد یافت. در صورت رفع تحریمها و منتفعشدن ایران از منافع برجام، جمهوری اسلامی ایران آماده بازگشت به تعهدات برجامی خود میباشد. سازمان انرژی اتمی موظف است در این چارچوب اقدامات و تمهیدات لازم را با هماهنگی رئیسجمهور اتخاذ کند. واکنش مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا روز گذشته ضمن ابراز تأسف از گام پنجم کاهش تعهدات برجامی ایران، به اهمیت اجرای کامل آن اشاره کرد. به گزارش ایسنا، به نقل از خبرگزاری رویترز، جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز دوشنبه گفت از اظهارات اخیر ایران درباره کاهش تعهداتش نسبت به توافق هستهای متأسف است. بورل در پیامی توییتری گفت که اتحادیه اروپا پس از آنکه ایران اعلام کرد تعهداتش را در زمینه غنیسازی اورانیوم کنار خواهد گذاشت، بر ارزیابی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در زمینه بررسی تعهدات ایران نسبت به این توافق متکی خواهد بود. هنوز خواهان حفظ توافق هستهای هستیم سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان نیز در واکنش به گام نهایی کاهش تعهدات برجامی ایران گفت که آلمان همچنان خواستار حفظ توافق هستهای است. سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان، روز دوشنبه گفت آلمان، علیرغم اظهارات روز یکشنبه تهران مبنیبر اینکه تعهداتش نسبت به غنیسازی اورانیوم را کنار میگذارد، هنوز خواهان حفظ توافق هستهای با شش قدرت بزرگ جهان است. او درباره گام نهایی کاهش تعهدات برجامی ایران گفت: این نقض بیشتر برجام خواهد بود، اما نه، تأکید میکنم که پایان خودبهخودی توافق [هستهای] است. این سخنگوی وزارت امور خارجه آلمان در ادامه گفت: هدف ما همچنان حفظ توافق است. ما در حال مذاکره بر سر این موضوع هستیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.