اروپايي که نميشود آن را ديد
مجيد موثقي . مستندساز*
مسکو شهر زيبايي است، پراگ هنوز زيباتر! وقتي در زادگاه کافکا هستي، احساس ميکني بايد در کنج كافهاي يا گوشه خياباني بنشيني، قلم به دست گرفته و داستان کوتاهي بنويسي؛ مگر ميشود آدم در پراگ باشد و يادي از خالق داستانهاي مسخ و محاکمه نکند! نويسندهاي که خواهان آتشزدن تمام آثار خويش بود! مگر اروپا مهد آزاديخواهي نيست؟ پس چرا حال و روز انسانها در داستانها تيره و تار است؟ بخش عمدهاي از آثار چخوف پاياني تلخ دارند؛ مخاطب با شخصيتهايي مواجه ميشود که اغلب يا تک افتادهاند يا خودکشي کردهاند! اين داستانها و نمايشنامهها هزاران بار روي صحنههاي تئاترهاي مختلف جهان اجرا شدهاند، مگر ميشود گفت که هنر تئاتر دروغ ميگويد؟ مگر تماشاخانهها مکاني براي بازتاب زندگي و اشتباهات درست و نادرست انسان در طول تاريخ نبودهاند؟ نکند حال و روز روحي آدمها در اروپا خوب نيست؟ کشورهاي سرمايهداري چون انگليس، نروژ، سوئد، فنلاند و سوئيس درصد بالايي در اقدام به خودکشي دارند، به طوري که در کشور کوچکي چون سوئيس، در ورود به پشت بام ساختمانهاي بلند بسته است و کسي کليد آن را با خود ندارد! پس چرا توريستها خواهان رفتن به همين کشورها هستند؟ اوج دانش توريستها دانستن پايتخت کشورهاست، بخش عمدهاي از آنها در پي پيداکردن بليتهاي ارزان و سفرهاي دهانپرکن هستند، به پاريس که ميرسند، چارهاي ندارند جز اينکه نقش آدمي را بازي کنند که حالشان خوب است، چون به شهر عشاق قدم نهادهاند! يا در حال دويدن به سوي کوي و برزني براي خريدهاي ارزان يا در حال عکاسي براي بيشترشدن لايکهاي اينستاگرامهاي خود هستند؛ اما مقصد اصلي روانهشدن به سوي برج ايفلي است که حتي نميدانند اين برج به طور موقت براي يک نمايشگاه ساخته شد و قرار بود بعد از آن مراسم خراب شود! حتي نويسندگاني چون اميل زولا، گي دوموپاسان و الکساندر دوما به ساخت آن اعتراض شديدي داشتند، اما امروزه به عنوان نماد و سمبل آزادي در کشوري اروپايي شناخته ميشود که اگر آدمي با ريش بيش از اندازه معمول زير اين برج، بيکار و بيکس پرسه بزند، سروکارش با پليس است! حالا چطور توضيح دهد که پولي براي خريد يک تيغ در جيب ندارد! چه رنگ و بويي دارند اين شهرها، تقتق کفشهاي ظريف و هفترنگ آدمها در پرسپکتيو اين کوچهها چه پرطنين است! اروپايي که عطرزدن و آرايشکردن در آن غليظ نيست، اما مشتريان دائمي اين عطرها و لوازم آرايشي، مردم خاورميانه و کشورهاي جهان سوم هستند که رنگ و بوي مردم و خيابانهاي خود را قبول نداشته و آرايشکردن، عطرزدن و عکسگرفتن زير برج ايفل يا «مجسمه آزادي» را که ساخته همين «گوستاو ايفل» است مِلاک زيبايي و موفقيت ميدانند. به قول «برتولت برشت» شاعر و هنرمند تئاتر آلمان «پيشاني بيچين از بيدردي سخن ميگويد!». * مجيد موثقي فيلمساز و منتقد ايراني ساکن زوريخ و تحصيلکرده مسکو است و از تجربه خود از زندگي در اروپاي شرقي و غربي ميگويد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.