|

حسين اميرعبداللهيان، معاون امور بين‌الملل مجلس درباره راهبرد پيش‌روي جمهوري اسلامي مطرح کرد

حداكثر خويشتن‌داري در كنار حفظ حداكثري اقتدار و امنيت ملي كشور

زينب اسماعيلي: حسين اميرعبداللهيان از سال 70 در وزارت خارجه مشغول به کار شده و دوره‌اي ديپلمات ايران در بغداد بوده است. او سال‌هاي دولت احمدي‌نژاد و بخشي از دولت روحاني، معاونت عربي وزارت خارجه را بر عهده داشت و به واسطه اين مسئوليت، ارتباط تنگاتنگي با سپاه قدس داشته است. آنچه در سوريه، لبنان و يمن مي‌گذشت، هميشه در وزارت خارجه و سپاه قدس و نهاد بالادست، يعني شوراي عالي امنيت ملي، در حال بررسي بوده است. او اکنون معاون امور بين‌الملل مجلس شوراي اسلامي است؛ اما هميشه او را به‌عنوان ديپلماتي نزديک به سپاه قدس معرفي مي‌کنند. اگرچه خودش مي‌گويد هيچ‌گاه عضو اين نهاد نبوده، پيش‌تر در مصاحبه‌اي که با او داشتم، در‌اين‌باره اين‌گونه توضيح داده بود: «من با سردار سليماني و تيمي که در حوزه سياست خارجي و امنيتي کشور فعاليت مي‌کنند، از سال ۷۰- ۷۱ که وارد وزارت خارجه شدم، ارتباط داشتم که به تحولات عراق و ارتباط سردار سليماني با پرونده عراق و همچنين ارتباط مستقيم بخش‌هاي سياسي - امنيتي کشورمان با تحولات عراق برمي‌گردد». او که در دوره‌اي حساس معاون عربي وزارت خارجه بود، در مصاحبه‌اي که 19 مرداد 96 در «شرق» منتشر شد، درباره نحوه همکاري خود در معاونت عربي با سپاه قدس اين‌گونه توضيح داد: «در موضوعات حساس امنيتي- سياسي، هر زمان که در وزارت خارجه مي‌خواستم به مذاکره‌اي دوجانبه يا چندجانبه براي سوريه، عراق و درباره مسائل اساسي منطقه بروم، پس از برگزاري جلسات کارشناسي با مديران و کارشناسان سياسي، بين‌المللي و حقوقي وزارت خارجه و اخذ راهبردها از دبيرخانه شوراي عالي امنيت ملي، حتما اول با وزير خارجه صحبت مي‌کردم. سپس در موضوعاتي که در حوزه سردار سليماني بود، نظر سردار سليماني را گرفته و در جريان آخرين تحولات قرار مي‌گرفتم و از مشورت‌هاي ايشان استفاده مي‌کردم. ... شما وقتي به‌عنوان يک ديپلمات مي‌توانيد موفق باشيد که حرفي را که در زمان مذاکرات مي‌زنيد، بتوانيد اجرا کنيد. بالاخره بايد در آخر مذاکره دستاورد مشخصی داشته باشيد و طرف مقابل احساس کند اگر به يک توافق رسيديد، اين توافق مي‌تواند اجرا شود. اين هماهنگي با مسئولان ذي‌ربط به من خيلي کمک مي‌کرد. ... يک‌سري مسائل در حوزه امنيت ملي در اختيار وزارت اطلاعات است؛ شما وقتي با آنها هماهنگي داشته باشيد، نظرات آنها را بگيريد و بدانيد اين حرفي که مي‌زنيد، مي‌توانيد اجرا کنيد، اولا به شما براي ادامه مذاکرات قدرت مي‌دهد، ثانيا طرف مقابل شما حس مي‌کند آدمي که روبه‌روي اوست، بي‌اطلاع نيست و اگر جمع‌بندي مي‌شود، قدرت اين را دارد که درون نظام خود و در سطوح تصميم‌گيري و تأثيرگذاري آن را به نتيجه برساند، آن را توجيه کند و در مرحله عمل هم بتواند کار را پيش ببرد». روز گذشته با او درباره ترور سردار سليماني به دست آمريکا و به دستور ترامپ، گفت‌وگويي داشتم که مي‌خوانيد.

چرا ترامپ تصميم گرفت چنين هدف بزرگي را بزند؟ مي‌توانست مواضع كوچك‌تري را مدنظر قرار دهد. تحليل شما چيست؟ به نظرم آقاي ترامپ و هر طرفي كه به ترامپ در اين موضوع مشورت داد، نتوانسته ابعاد بزرگ پيامدهاي اين اقدام را در لحظه‌اي كه تصميم مي‌گرفته، درك كند. تعبيري كه در ابتداي اين حادثه تلخ به كار بردم، اين بود كه ترامپ از خطوط قرمز عبور كرد و قاعده بازي را رعايت نكرد. بنابراین بايد پيامدهاي اين حادثه و اقدام متقابلي را كه جمهوري اسلامي ايران در پاسخ به اين حركت طراحي كرده و در زمان مناسب اجرا خواهد كرد، خيلي خوب درك كند. وقتي آقاي ترامپ دو شب قبل درباره اين اقدام تروريستي كه با دستور او انجام شد، خيلي كوتاه صحبت كرد، از چهره او مي‌شد ديد كه چقدر به‌ هم‌ ريخته و از اقدامي كه انجام داده وحشت كرده است. به نظرم آقاي ترامپ نفهميد چه كار مي‌كند و چه پيامدهاي سختي را خواهد داشت. در همين حال اگرچه از نظر همه طيف‌هاي فكري معتقدند اتفاق بدي از منظر امنيت ملي رخ داده و به بحث انتقام و واكنش تأكيد دارند، اما برخي دوستان به منظر ديگري اشاره مي‌كنند كه در دام مسائلی كه به نفع يارگيري‌هاي منطقه است، نيفتیم. چقدر نگران اين قضيه هستيد و چقدر اقدام جمهوري اسلامي مي‌تواند اين مسئله را تشديد كند؟ به نظرم جمهوري اسلامي ايران در دهه‌هاي گذشته پس از پايان جنگ تحميلي همواره در عالي‌ترين سطوح در شوراهاي عالي امنيت ملي، در تصميم نهايي كه به تأييد مقام معظم رهبري مي‌رسد، يك نكته را به‌خوبي رعايت كرده و آن اينكه كشور وارد جنگ و دام‌هايي كه دشمنان ايجاد مي‌كنند، نشود و به نظرم مسئولان عالي نظام و مقام معظم رهبري كشور را از گردنه‌هاي خيلي خطرناكي در دهه‌هاي گذشته عبور داده‌اند؛ چه در جريان اشغال افغانستان به‌دست نظاميان آمريكا، چه در جريان اشغال عراق در سال‌هاي 2003 تا 2011 از‌سوي آمريكايي‌ها. بنابراین تجربه‌هاي مختلفي در مقابل مردم ما و سياست‌مداران دنيا قرار دارد كه ضمن اينكه جمهوري اسلامي ايران مقتدرانه عمل مي‌كند و اقدامي را كه به معناي واقعي بازدارنده باشد، انجام مي‌دهد، در‌عين‌حال به‌دنبال جنگ و شروع جنگ در منطقه نبوده و نيست. خيلي موافق دوگانه جنگ و صلحي كه برخي به آن مي‌پردازند، نيستم. اينكه با هر اتفاقي موجي از نگراني ايجاد مي‌شود كه يك دام و درگيري جديد به وقوع خواهد پيوست؛ معتقدم با درايت طرف ايراني، جمهوري اسلامي ايران حداكثر خويشتن‌داري را در كنار حفظ حداكثري اقتدار و امنيت ملي كشور دنبال مي‌كند. كساني هم كه نگران هستند بايد اين را بدانند كه آنچه مي‌تواند امنيت ملي كشور را در حد اعلا تضمين كند، حركت‌هاي مقتدرانه و در‌عين‌حال حكيمانه‌اي است كه بايد جمهوري اسلامي ايران در قبال چنين حوادثي به منصه‌ ظهور برساند. شما در عراق كار كرده‌ايد و عراق ناامن را بسيار ديده‌ايد. به واسطه حضورتان در وزارت خارجه و معاونت عربي هم با اين کشور سر‌و‌كار داشته‌ايد. عراقي كه در آن سردار سليماني ترور شد، عراقي با وضعيت بدتر از آنچه قبلا ديده‌ايم، است؟ آينده عراق را با اين شرايط چطور مي‌بينيد؟ من به دليل مسئوليت‌هايم در وزارت خارجه در دو مقطع در عراق كار كرده‌ام. يك مقطع در دوران حاكميت حزب بعث و صدام بود كه به‌عنوان ديپلمات سه سال در سفارت ايران حضور داشتم؛ از سال‌هاي 1376 تا اواخر 1379‌. در آن دوران كه حاكميت حزب بعث و صدام بود، از سال 2003 پس از اشغال عراق توسط آمريكا هم به‌دليل مسئوليت‌هايي كه در وزارت خارجه داشتم، پرونده عراق هميشه يا پرونده مستقيم كاري‌ام بود يا مرتبط با آن. من در دوران عراق تحت حاکميت صدام با همه جنايت‌هايي كه كرد، حضور داشتم. در دوران عراق پس از 2003 ميلادي كه آمريكايي‌ها آمدند هم بارها از نزديك با آن مواجه بودم. از زمان اشغال عراق به‌دست آمريكايي‌ها، ناامني در عراق تشديد شد و واقعا اگر صدام رفت به‌لحاظ وضعيت امنيتي، آمريكايي‌ها هيچ ارمغاني براي مردم عراق نياوردند، حتي وضعيت را به‌شدت ناامن كردند. در ماه‌هاي اخير به‌دليل اينكه آمريكايي‌ها سياست‌هاي مبتني‌بر آزمون و خطايشان در عراق با ناكارآمدي‌ها و شكست‌هاي فراوان مواجه شد، بر موج برخي از نارضايتي‌هاي عمومي و معيشتي در داخل عراق سوار شدند و تلاش كردند سياست «بي‌دولت‌سازي» را در عراق پيش ببرند. هم‌زمان تلاش کردند تا همين كار را در لبنان هم انجام دهند و پنج سال قبل هم در يمن اين کار را انجام داده بودند. با اين بي‌دولت‌سازي، ناامني‌هاي مديريت‌شده را تشديد كردند و در سايه بي‌دولت‌سازي عراق و ايجاد يك دولت ضعيف در عراق پس از استعفاي عادل عبدالمهدي -كه البته بخشي از آن به مطالبات مردم برمي‌گشت و آمريكايي‌ها از اين شرايط به‌خوبي سوءاستفاده كردند- توانستند فضايي ايجاد كنند كه در قالب اين فضاهاي به‌هم‌ريخته و نبود يك دولت مقتدر آمريكا بدون اعتنا به حاكميت، تماميت ارضي و استقلال عراق، اولا نيروهاي حشدالشعبي كه نيروها و قرارگاه‌هاي مبارزه با تروريسم را مديريت مي‌كند، مورد هدف قرار مي‌دهد، ثانيا يكي از عالي‌رتبه‌ترين فرماندهان عراقي حشدالشعبي‌ و همچنين قهرمان ملي مبارزه با تروريسم در منطقه، سردار سليماني را هدف قرار مي‌دهد. من به‌عنوان يك كارشناس معتقدم اگر اقدام مقتدرانه بازدارنده‌اي از سوي منطقه، عراق و جمهوري اسلامي ايران در پاسخ به گستاخي اخير آمريكا اتخاذ و عملياتي نشود، هم منطقه‌اي ناامن‌تر در آينده خواهيم داشت و هم آينده عراق نگران‌كننده‌تر از وضع موجود خواهد بود. شما به‌واسطه مسئوليت‌تان در حوزه عربي وزارت خارجه، ارتباط نزديکي با سپاه قدس داشتيد که من پيش‌تر در مصاحبه‌اي با شما به اين مورد پرداخته‌ام. روايت شما از سردار سليماني چيست؟ به‌دليل ارتباط نزديك كاري در وزارت خارجه، دستگاه ديپلماتيك و حوزه‌هاي مرتبط بهترين لقب را براي سردار سليماني، قهرمان ملي، سردار صلح و سردار كمك به تأمين حداكثري امنيت ملي كشورم و امنيت منطقه و فراتر از آن قهرمان جهاني مبارزه با تروريسم می‌دانم و معتقدم همه اقدامات سردار سليماني تقويت‌كننده امنيت و صلح در منطقه و در ايران بود. من به‌عنوان كسي كه از سال 1371 در وزارت خارجه به حوزه كاري مرتبط با حوزه‌هاي مأموريتي سردار سليماني و تقريبا 25 سال از نزديك با ايشان ارتباط داشتم، مي‌گويم سردار سليماني فقط يك سردار و ژنرال نظامي نبود، يك سياست‌مدار و ديپلمات در كنار روحيات معنوي بود که به‌واسطه شخصيت فردي فوق‌العاده‌اي در صحنه‌هاي نبرد از ايشان يك سردار شجاع ساخته بود. در عرصه‌هاي سياست و ديپلماسي با اينكه ايشان ديپلمات نبود، اما مذاكره‌كننده‌ای قوي‌ بود كه مي‌توانست در مراودات و مذاكرات خارجي خودش مانند يک ديپلمات ورزيده و كاركشته طرف مقابل را متقاعد كرده و به اهداف خودش نزديك كند.درعين‌حال ذهنی بسيار راهبردي و استراتژيك داشت و مسائل را تا عميق‌ترين نقاط و افق‌ها تحليل مي‌كرد و همه اينها سردار سليماني را منحصر‌به‌فرد كرده بود. تجربه نشان داده هركدام از سرداران در 40 سال گذشته به شهادت رسيده‌اند، سرداران ديگري اين پرچم را به دست گرفته‌اند اما شخصا معتقدم امثال سردار سليماني شايد در هر قرن به عدد انگشتان دست هم نمي‌رسند و از اين منظر بايد يك بار ديگر تأكيد كنم آقاي ترامپ قاعده بازي را به هم زد، درك درستي از تصميمش نداشت و بايد پيامدهاي سخت اين اقدام گستاخانه را تحمل كند. ما در داخل کشور طيف گسترده‌اي از ديدگاه‌ها را داريم. افكار تند راستي درعين‌حال، افکار تند نزديک به اپوزيسيون که هرکدام با موضوع ترور سردار سليماني به شکلي برخورد مي‌کنند. اين سؤال را مي‌خواهم از دل سخنان اين طيف مطرح کنم. بالاخره سردار سليماني چهره جنگ بوده و جنگ يعني کساني کشته مي‌شوند و ممكن است فرد غيرنظامي و منطقه غيرنظامي هم درگير جنگ شود. شايد خاطره‌اي از سردار سليماني داشته باشيد، در موارد عملياتي كه ممكن است در يك منطقه مسكوني و كشتار افراد بي‌گناه خارج از جنگ محتمل باشد. موضع سردار در چنين مواقعي چه بود؟ سردار سليماني و هم‌رزمانش كه به ايشان كمك مي‌كردند، در تحولات سوريه يا عراق، همواره يكي از خطوط قرمز اساسي‌شان مردم بي‌گناه بودند. اين موضوع هميشه مورد تأکيد مقام معظم رهبري هم بود؛ يعني هرجا كه از جمهوري اسلامي ايران براي كمك مستشاري درخواست مي‌شد، اين موضوع را مقام معظم رهبري به مسئولان ذي‌ربط مرتبا تأكيد مي‌کردند كه جزء خطوط قرمز ماست. سردار سليماني خیلی درباره اين موضوع با دقت عمل مي‌كرد و صحنه جنگ را از صحنه غيرجنگ در فرماندهي خودش جدا مي‌كرد، نه آن‌گونه كه آمريكايي‌ها بزدلانه در نيمه‌شب در بخش عادي فرودگاه و در محوطه داخلي فرودگاه بدون هماهنگي با دولت عراق بدون اينكه جرئت مواجهه و رويارويي داشته باشند، به اين شكل بزدلانه با راكت و موشك از هوا خودروي سردار را هدف قرار مي‌دهند. سردار جنگ را مردانه در ميدان جنگ انجام مي‌داد و بين نظامي و غيرنظامي تا حدي تفكيك قائل مي‌شد كه نه‌تنها زنان و كودكان و افراد بي‌دفاع و غيرنظامي مصون و خط قرمز ايشان و همكارانشان بود، بلكه اين رفتار ايشان خوش‌نامي براي سردار و سرداران جمهوري اسلامي ايران و سياست جمهوري اسلامي ايران و البته حزب‌الله در لبنان ايجاد كرده بود. موردي را که فراموش نمي‌كنم، برايتان بازگو مي‌کنم؛ در دوره‌اي كه معاون وزارت امور خارجه بودم، بارها اتفاق مي‌افتاد آقاي دميستورا، نماينده وقت دبير كل سازمان ملل در امور سوريه، با من تماس مي‌گرفت و مي‌گفت فلان شهر كه نيروهاي مسلح و تروريست هستند، به محاصره ارتش سوريه درآمده، مسلحان و داعشي‌ها مي‌خواهند از آنجا خارج شوند و ما آمادگي داريم توافق كنيم كه اينها از آن منطقه خارج شوند و شهر را تخليه كنند. حاضر هستند سلاح‌هاي سنگينشان را زمين بگذارند، با سلاح‌هاي سبكشان به شهر ديگري بروند كه آن شهر هم در تصرف داعش بود. وقتي ما وارد مراحل تبادل با نيروهاي سازمان ملل مي‌شديم، همكار خوب من آقاي دميستورا و نيروهاي سازمان ملل طرف تروريست‌ها و مسلحان بودند، ما در اين عمليات كمك مي‌كرديم به آنها كه تروريست‌هايي كه سلاح را زمين گذاشته‌اند بتوانند به سلامت خارج شوند و به نقطه ديگر بروند؛ اما وقتي مي‌خواستند بروند، رهبران داعش كه به خون سردار سليماني تشنه بودند و اگر او را گير مي‌آوردند بدتر از شهيد حججي با او رفتار مي‌كردند، به آقاي دميستورا پيغام مي‌دادند كه آيا ژنرال سليماني تضمين مي‌دهد كسي از پشت ما را نزند؟ و واقعا سردار سليماني در نگاه اخلاقي خودش نه‌تنها اين كار را انجام مي‌داد، بلكه بارها مي‌ديدم در صحبت با مقامات سوريه و كشورهاي ديگر راه‌هايي پيدا مي‌كند تا افرادي كه مي‌خواهند منتقل شوند يا احتمال تسليم‌شدنشان وجود دارد، با نظر رأفت مواجه و بخشوده شوند. نظر ايشان حتي فراتر از زنان و كودكان و غيرنظاميان بود. آقاي دميستورا هنوز زنده است و مي‌تواند شهادت بدهد. ده‌ها مورد اين مسئله را داريم كه حتي دشمنان به مردانگي و روحيه اخلاقي ايشان و نگاه جمهوري اسلامي ايران احترام می‌گذاشتند و به آن اعتماد داشتند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.