كارت قرمز 1100دانشمند
محمد درويش
نزدیک به هزاروصد پژوهشگر و متخصص در حوزه آبهای زیرزمینی از ۹۲ کشور از دولتها و سازمانهای غیردولتی درخواست کردهاند برای تضمین پایداری منابع آب زیرزمینی فورا اقدام کنند. در «درخواست به عمل» این گروه آمده است: «آب زیرزمینی، آب نامرئی زیر پای ما، ارائهکننده 99 درصد از آب آشامیدنی کره خاکی است و آن را به موردی حیاتی برای تأمین آب شرب، تضمین امنیت غذایی، سازگاری با تغییرات اقلیمی، پشتیبانی از تنوع زیستی، پایداری آبهای سطحی و برآوردهشدن اهداف توسعه پایدار سازمان ملل تبدیل میکند».
۱- مورد توجه قراردادن پایداری آبهای زیرزمینی با تکمیل گزارش توسعه جهانی آب سازمان ملل، برنامهریزی اجلاس جهانی آبهای زیرزمینی و شناخت اهمیت این آبها در اهداف توسعه پایدار سازمان ملل تا سال ۲۰۲۰. ۲-مدیریت و اداره پایدار آبهای زیرزمینی از سطح محلی به جهانی با بهکارگیری اصل هدایت پایدار آبهای زیرزمینی تا سال ۲۰۳۰. ۳- سرمایهگذاری در مدیریت و اداره آبهای زیرزمینی با بهکارگیری برنامههای پایداری منابع زیرزمینی تحت فشار تا سال ۲۰۳۰. آبهای زیرزمینی منبع آب آشامیدنی برای بیش از دو میلیارد نفر هستند و 40 درصد از آبهای مورد مصرف در آبیاری کشاورزی دنیا را تأمین میکنند. استفاده از آبهای زیرزمینی جریان بیش از ۱۵ درصد از آبهای جاری حیاتی دنیا را متأثر کرده و میتواند تا سال ۲۰۵۰ بر اکثر آبهای جاری تأثیر بگذارد. حدود ۱.۷ میلیارد نفر در بالادست سفرههای آبی زندگی میکنند که بهدلیل مصرف بیش از حد تحت فشار قرار دارند. کیفیت ضعیف آبهای زیرزمینی به افراد فقیر با منابع آب آشامیدنی نامطمئن- اغلب آبهای کمعمق حفاظتنشده- لطمه میزند. برخلاف آب سطحی، آب زیرزمینی در زیر سطح زمین، در سنگها، ماسه و خاک متخلخل انبار شده است. این آب به بیرون، به آبراهها تراوش میکند. آب زیرزمینی همچنین در آنچه «بارگیری مجدد» نام دارد، با بارندگی دوباره پر شده و از این طریق توازن برقرار میشود. اما رخدادهایی مانند خشکسالی یا رگبارهای مفرط- نشانههای گرمشدن سیاره- تأثیر بسزایی بر بازگرداندن به این توازن دارند. گروه پژوهشگران از نتایج ارزیابی مدل آبهای زیرزمینی بههمراه مجموعه دادههای هیدرولوژیکی، زمانبندیهای بسیار متفاوتی در پاسخگویی آبهای زیرزمینی به تغییرات اقلیم کشف کردهاند؛ انتظار میرود منابع در نقاط مرطوبتر به زمان بسیار کمتری برای واکنش نیاز داشته باشد تا منابع در مناطق بسیار خشک مانند ایران و عربستان. مارک کاتبرت، از بخش علوم زمین و اقیانوس در دانشگاه کاردیف/بریتانیا و نگارنده اصلی گزارش، میگوید: «تحقیقات ما نشان میدهد كه پاسخگویی سیستم آبهای زیرزمینی به تغییرات اقلیم به زمان بیشتری نیاز دارد تا آبهای سطحی و شامل فقط نیمی از آبهای زیرزمینی جهان بهطور کامل به مدت صد سال میشود». در حالی که منابع برخی مناطق شامل بخشهایی از آفریقا و غرب میانه ایالات متحده میتوانند در کمتر از 110 سال به توازن برسند، دیگر مناطق شامل استرالیا، صحرای بزرگ آفریقا و بخشهایی از آمریکای مرکزی نشان داده شده که به هزاران سال زمان نیاز دارند. کاتبرت اضافه میکند: «این به آن معناست که تغییرات در جریانهای آب زیرزمینی به دلیل تغییر اقلیم در نقاط زیادی از دنیا میتواند میراثی بسیار طولانی داشته باشد. این میتواند بهعنوان یک بمب زمانی محیطزیستی توصیف شود، زیرا هر تغییر اقلیم که بر «بارگیری مجدد» در حال حاضر تأثیر بگذارد، مدت زمانی بسیار دیرتر فقط بهطور کامل بر جریان پایه رودخانهها و تالابها تأثیر خواهد گذاشت». خواننده عزیز ستون قلم سبز «شرق»! بهجرئت میگویم درجه بحرانیبودن شتاب فروافت اندوختههای شیرین آب زیرزمینی در هیچ منطقهای از کره زمین، مانند ایران و کشورهای جنوبی حاشیه خلیجفارس و دریای عمان نیست. در این میان، تنها کشوری که توانسته است دو بار در طول دهه نخست هزاره سوم میلادی که اینک چندروزی است به پایان رسیده، رکورد فرونشست زمین را بشکند، ایران است. هماکنون این رقم به مرزهای باورنکردنی ۵۴ سانتیمتر در سال رسیده که بيش از ۱۴۰ برابر آن چیزی است که در اتحادیه اروپا به عنوان شرایط بحرانی یاد میشود. امیدوارم هشدار کارشناسان و نخبگان جهانی که امروز نگران آینده سرزمینی کشور و تمدنی همچون هند هستند، در ایران هم شنیده شود. ای کاش وزارت نیرو به جای تخصیص هزارو900میلیارد تومان برای توسعه سدسازی در بودجه سال ۹۹، دستکم نیمی از این مبلغ را به طرحهای تعادلبخشی سفرههای آب زیرزمینی اختصاص میداد؛ ای کاش وزارت جهاد کشاورزی به جای تلاش برای صادرات آب مجازی بیشتر، از هدررفت تولید گران خود ممانعت میکرد و نرخ ضایعات را به زیر پنج درصد کاهش میداد و ای کاش سازمان حفاظت محیط زیست به جای نگرانی از کندی اجرای طرحهای انتقال آب و سدسازی، میکوشید چیدمان توسعه آینده ایران بر مبنای توانمندیهای بومشناختی کشور طراحی میشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.