قاسم سليماني، ژول سزار ايراني
بابك زماني. نورولوژيست
شهادت سردار سليماني، ترور برنامهریزیشده مقام رسمي يك كشور از سوی كشور ديگر است. اين جنايتي کمسابقه -اگر نه بیسابقه- در تاريخ است. قاسم سليماني يكي از ذخاير ملي كشور بود، گنجینهای كه حاصل تجربيات متعدد جنگ و تلاطمات گوناگون سياسي-نظامي در منطقه با قدمتي بسیار طولانیتر از چهار دهه بود، جايگزيني او آسان نيست. اقدامات منطقهای و فرامرزي ايران در جهت پيگيري منافع استراتژيك ملي از زمان انقلاب و با جمهوري اسلامي شروع نشده است. اين اقدامات به لحاظ وضعيت سوقالجیشی كشور حتي نه به دوران شاه بلكه به سلسلههای حكومتي پيش از آن برمیگردد. شايد به دوران اشكاني و جنگ «ارد» و «كراسوس» و شريك موفقتر او ژول سزار! چندسالي بعد از انقلاب بود كه مسئولان دريافتند مسائل و منافع استراتژيك به يك دوران و حتي يك شيوه حكومت محدود نمیشود. اتحاد شوروي هم چند سال بعد از انقلاب متوجه منافع استراتژيك روسيه تزاري شد و تا پايان آنها را پي گرفت. شايد اگر در نبرد نهايي اسپارتاكوس با كراسوس كه در داخل روم صورت گرفت اسپارتاكوس پيروز ميشد و رهبر بردگان بر همه روم باستان غلبه مییافت، سردار آنسوي نبرد با «ارد» پادشاه اشكاني اسپارتاكوسي بود كه پس از غلبه داخلي متوجه خارج از مرزها شده! تاريخ را نميتوان تغيير داد، اما شايد در آن جنگ خيالي هم پادشاه بردگان برخلاف كراسوس از امپراتور اشكاني شكست نميخورد. تا مدت كوتاهي بعد از انقلاب به نظر میرسید اين ديدگاه مخالفان ايران در کشورهای عربی است كه غلبه يافته، صدامحسين تا پاي دار «ايران» را دشمن خود میخواند و نه جمهوري اسلامي را و سلطان قابوس قطعنظر از حكومتي كه بر ايران حكم ميراند، ايران را دوست خود میخواند. بسياري از اين سیاستها قدمتي چند صدساله دارند؛ مثل حمايت سنتي ايران از ارمنستان. بسياري از مشكلات خاورميانه و بهویژه عراق و سوريه هم مربوط به معاهداتی است كه بعد از جنگ جهاني اول و تقسيم امپراتوری عثماني معادلات حلنشدهای را در منطقه به ميراث گذاشتند؛ صلحي كه به قول معروف، همه صلحها را بر باد داد! چه كسي میتواند ادعا كند كه كشور ما بايد در اين مناقشه بزرگ بینالمللی در منطقه خود منفعل باقي بماند؟ اينكه جمهوري اسلامي ايران به چه دليل اقدامات بینالمللی خود را از زاويه منافع ملي و تاريخي براي مردم توضيح نمیدهد، میتواند دلايل مختلفي داشته باشد، اما ضرورتا به اين بحث مربوط نمیشود. احتمالا در ردههای پايين هم مسئولان درباره چنين تحلیلهایی توجيه نيستند، بهعلاوه استفاده از توجيهات به شكل يك سنت به ردههای مختلف مسئولان به ارث میرسد و آن را راهحل مناسبي براي توجيه توده مردم مییابند -شيوه حكومت هم مثل قدمگذاشتن بر برف كوبيده است- غافل از اينكه بخشهای مهمي از طبقه متوسط مدرن كه روزبهروز در حال تزايد هستند، نيازمند توجيهات زمینیتری هستند. اما واقعيت آن است كه هيچچیز بهتر از عقلانيت و توضيح و تبيين شاخصهای آن براي مردم، ابتدا گروههای مرجع و سپس توده مردم و بهبحثگذاشتن آنها و اعتماد به توده مردم نمیتواند امنيت ملي را حفظ كند. وقتي از اين زاويه به موضوع نگاه میکنیم، قاسم سليماني بهعنوان يك استراتژيست کارآزموده، باتجربه و ارتباطات گستردهاي كه از دههها پيش بهدست آمده در ذات خود مثل نفت، محیط زیست، ذخاير بانك مركزي و... بخشي از سرمایههای ملي كشور محسوب میشود. اينكه اين يا آن مداخله بهدرستی انجام نشده و تصميم سياسي پشت اين يا آن اقدام تا چه حد صحيح بوده است، هم تغييري در اين واقعيت نمیدهد. بنابراين بايد پرسيد چرا سیاستگذاران و كار به دستان ما مثل ساير منابع كشور از اين سرمايه ملي هم مراقبت لازم را به عمل نياوردهاند؟ از قديم گفتهاند: «توپچي را تنها براي یك روز تمام سال حقوق ميدهند». چرا اين همه هزينه كه به جهت حفظ امنيت پرداخت شده (از همه محدوديتهايي كه بر سياسيون و روشنفكران و... اعمال شده تا هزينههاي فراواني كه بابت مؤسسات تحقيقاتي و اطلاعاتي مختلف پرداخت ميشود) در روز مبادا قادر به حفظ اين منفعت ملي ما نشدهاند؟ بايد پرسيد كدام سهلانگاري تئوريك، كدام درز اطلاعاتي يا كدام شلختگي امنيتي باعث شد ژول سزار ايراني آماج خنجر بروتوسهاي پيدا و ناپيدا قرار گيرد؟ بايد پرسيد مسئولان كشور در اين برهه و اين دوران تا چه حد در پيگيري منافع تاريخي كشور در منطقه موفق بودهاند و چگونه اين نقيصه را جبران خواهند كرد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.