|

هزارویک‌ شبِ الیاده

شرق: «در خیابان مینتولاسا» کتابی است از میرچا الیاده، نویسنده رومانیایی، که با ترجمه محمدعلی صوتی در نشر نو منتشر شده است. این کتاب شامل یک رمان و دو نوول کوتاه است به‌ نام‌های «در خیابان مینتولاسا»، «یک مرد بزرگ» و «دوازده هزار رأس گاو». این سه قصه، چنان‌که مترجم در مقدمه کتاب توضیح داده، از مجموعه‌ای با عنوان «دوستی با دیونیس» انتخاب و از زبان رومانیایی به فارسی ترجمه شده‌اند. مجموعه‌ای که به گفته مترجم در همین مقدمه، در رده قصه‌های «شگرف» دسته‌بندی می‌شوند. الیاده یکی از چهره‌های مطرح و مهم در زمینه اسطوره‌شناسی، شرق‌شناسی و تاریخ ادیان است. او در رمان «در خیابان مینتولاسا» از ساختاری هزارویک شبی استفاده کرده. در این رمان، چنان‌که در توضیح پشت جلد ترجمه فارسی کتاب آمده، ماجرای پیرمردی عجیب به نام زاهاریا فریما روایت می‌شود که یک روز به آپارتمان سرگرد واسیلی برزا، مأمور وزارت داخله، می‌رود و «ادعا می‌کند که مدیر مدرسه‌ای در خیابان مینتولاسا بوده است و سرگرد را از دوران تحصیلش در آن مدرسه می‌شناسد». این غریبه اما سخت مشکوک می‌نماید و به همین دلیل دستگیر می‌شود و مورد بازجویی قرار می‌گیرد، اما پاسخ‌های او به بازجویانش قصه‌هایی است غریب و تودرتو به شیوه هزارویک ‌شب؛ قصه‌هایی که مأموران را شیفته خود می‌کند. قصه دوم کتاب با عنوان «یک مرد بزرگ» چنان‌که در مقدمه مترجم اشاره شده قصه‌ای است شگرف با نمادی عرفانی و قصه سوم با عنوان «دوازده هزار رأس گاو» نیز برآمده از این دیدگاه الیاده است که «زمان در عالم اسطوره دایره‌وار و دورانی است نه مستقیم». کتاب با پیشگفتاری از میرچا الیاده همراه است. الیاده در این پیشگفتار از دل‌مشغولی‌های ادبی و پژوهشی‌ خود سخن می‌گوید و از شروع قصه‌نویسی‌اش و این‌که «از همان دوران بلوغ، نوشتن نوول، داستان و حتی رمان شگرف» برایش لذت‌بخش بوده است. او جایی از این پیشگفتار می‌نویسد: «در پایان دبیرستان، فهمیدم که من همزمان شیفته دو و حتی سه مشغولیت هستم: از طرفی به‌سوی تحقیقات علمی متمایل بودم (از علوم طبیعی به شرق‌شناسی کشیده شده بودم و از آن به تاریخ ادیان و فلاسفه) و از طرف دیگر به تخیلات ادبی مشتاق بودم؛ خواه نوشته‌هایی به شیوه شگرف باشد، خواه ادبیات حماسی یا تجزیه و تحلیل روانشناسانه از گونه رمان تازه‌بالغ نزدیک‌بین و چند نوول دیگر. اینها - که من به آنها مشغولیت‌های سه‌گانه می‌گویم - از نخستین کتاب‌هایی که از جوانی تاکنون نوشته‌ام، انگیزه تمامی آثار من بوده است». الیاده البته تأکید می‌کند که به یاد ندارد در نوشتن آثار ادبی‌اش از «اسناد اسطوره‌شناسی و اشارات نمادین» استفاده کرده باشد. او می‌گوید که موضوع رمان یا نوول را در حین نوشتن کشف کرده است. آنچه در ادامه می‌آید قسمتی است از رمان «در خیابان مینتولاسا» از این کتاب: «ماشین جلو سازمان امنیت ایستاد. از چند راهروی دراز او را گذراندند. سپس به آسانسوری جادار و کثیف که مخصوص حمل بار به طبقات بالا بود، سوار کردند. فریما متوجه نشد که در طبقه چندم ایستاد. در جهت مخالف در ورودی، از در آسانسور پیاده شدند و در راهرویی نیمه‌تاریک که در جای‌جای آن لامپ‌های ضعیفی از سقف آویزان بود، به راه افتادند. راهرو که تمام شد، چند پله پایین رفتند و به راهروی دیگری وارد شدند که انگاری جزو آن ساختمان نبود؛ پنجره‌های بزرگ و تمیز، پارکت نو، دیوارهای تازه‌رنگ‌شده سفید. در مقابل دری از درهای متعدد، یکی از مأموران به او اشاره کرد که همان‌جا بماند و خودش تنها وارد شد. چندی‌بعد، همراه کارمندی با شانه‌های فروافتاده که انبوهی پرونده زیر بغل داشت، برگشت. دوباره به راه افتادند. سرتاسر راهرو را که انگاری نیم‌دایره‌ای طولانی بود، دور زدند. جلوی آسانسوری ایستادند و پایین رفتند. فریما دلش می‌خواست طبقات را بشمارد، اما طوری بین دو مأمور و پشت سر کارمند پرونده زیر بغل قرار گرفته بود که هیچ‌چیز نمی‌توانست ببیند. بیرون که آمدند با گروه انبوهی روبه‌رو شدند که منتظر گرفتن جای آنها در آسانسور بودند. فریما با گوشه چشم اونیفورم چند مأمور امنیتی را در بین کارمندان اداری پرونده زیر بغل، دید. این بار راه زیادی نرفتند. کارمند پرونده زیر بغل، روبه‌روی اولین در دست راست ایستاد و بدون اینکه در بزند، وارد شد. چیزی نگذشت که جوانی عینکی و روشنفکرمآب بیرون آمد و به یکی از دو مأمور اشاره کرد که دنبالش برود. بعد بلافاصله دوباره در باز شد و کارمند پرونده زیر بغل ظاهر شد». «ايده‌هاي بزرگ دختران و پسران بلندپرواز» عنوان كتابي است از آلن دوباتن كه مدتي پيش با ترجمه شهاب‌الدين عباسي در نشر نو منتشر شد. عنوان فرعي اين اثر، كتابي براي ذهن‌هاي كنجكاو است و اگرچه مخصوص رده سني نوجوانان است اما گروه‌هاي سنتي مختلف مي‌توانند خوانندگان فرضي اين كتاب باشند. آلن دوباتن از اعضاي مؤسس مؤسسه‌اي با نام مدرسه زندگي است و پيش از اين برخي از آثار او به فارسي نيز منتشر شده بود. «ايده‌هاي بزرگ دختران و پسران بلندپرواز» درواقع مقدمه‌اي بر فلسفه است و فصل‌هاي مختلف كتاب ما را با چهره‌هاي پيشتاز فلسفه جهان در دوره‌هاي مختلف آشنا مي‌كند. اين كتاب در اواخر سال 2018 منتشر شد و در فهرست پرفروش‌هاي آمازون جاي گرفت. نشريه گاردين هم آن را بهترين كتاب سال 2018 براي نوجوانان معرفي كرد. مترجم كتاب در مقدمه‌اش نوشته كه اين كتاب مي‌تواند براي خيلي‌ها خواندني باشد از جمله براي «ذهن‌هاي كنجكاو از 8 سال تا 80 سال». دوباتن در اين كتاب كوشيده تا فلسفه را به شيوه‌اي نو معرفي كند و مي‌گويد فلسفه نوعي دوست مادام‌العمر است. دوباتن در بخشي از مقدمه كتابش نوشته:‌ «فلسفه از آن موضوعات واقعا اسرارآميزي است كه اكثر مردم چيز زيادي درباره آن نمي‌دانند. مدرسه‌هاي معمولي آن را آموزش نمي‌دهند، خيلي از بزرگسالان از آن سر در نمي‌آورند، و اصلا كل آن ممكن است عجيب و غريب به نظر برسد و به نوعي، غيرضروري انگاشته شود. و چه حيف كه اين‌طور است. چون فلسفه حقيقتا چيزهاي زيادي براي آموختن به هر كس دارد. هركس، در هر سن و سالي، مي‌تواند چيزهاي زيادي از فلسفه بياموزد. اين كتاب مي‌خواهد دري به سوي فلسفه به روي شما باز كند؛ مي‌خواهد به شما نشان بدهد كه فلسفه اصلا درباره چيست و چگونه مي‌تواند كمك كند كه زندگي را بفهميد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.