تغييرات آني مديريتي و نبود برنامه
ستاره جاويد
نبود ثبات مديريتي بر پيکره مد و لباس که نجواهاي غيررسمي آن از ارديبهشت شنيده ميشد و در مرداد ماه به اوج خود رسيد، اثرات خود را در آستانه فجر نهم افشا کرده است. درحاليکه کل تابستان و پاييز به دردسترسنبودن سرپرست کارگروه ساماندهي مد و لباس گذشت و نه تنها فعالان عرصه مد بلکه رسانهها هم هيچ ذهنيت يا چشماندازي از برنامههاي ميانمدت و بلندمدت بنياد ملي مد و لباس در اختيار نداشتند، تغيير آني مديريتي ديگري در سکوت خبري و درست در روزهايي که اينترنت سراسري قطع بود، ضربه کاري ديگري بر پيکره نحيف و لرزان مد و لباس وارد کرد.
اندکي بعد، فراخوان هفتهزارکلمهاي نهمين جشنواره مد و لباس در حالي روي خروجي پايگاه خبري معاونت هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي قرار گرفت که همه ناباورانه و در آهي دروني به تمام مواردي که در فراخوان اشاره شده، چشم دوخته بوديم. همه اين شوکهاي ناگهاني حاصل از بيخبري و عدم برگزاري توديع و معارفهها يک طرف، فرصتسوزي و وقتکشي ناشي از گماردن مديران دلسوزي که در حوزه کاري خود توانمند هستند اما در حوزه مد و لباس هيچ تجربه و استراتژي مبتني بر ظرفيتهاي بالاي اين عرصه را دنبال نميکنند، از سوي ديگر بر يأس غالب بر افکار عمومي جامعه مد افزود. در شرايطي که فقط يک ماه و چند روز به برگزاري جشنواره بينالمللي نهم فجر باقي مانده، دورهميهاي تبليغاتي آن هم براي افتتاح برندهاي تازهتأسيسي که بر هيچ کس پوشيده نيست عمرشان به دو سال قد نميدهد و فقط آمدهاند که نمانند، چه معناي حرفهاي و صنفياي ميتواند داشته باشد؟ اينکه مرضيه شفاپور در عرصه امور بانوان وزارت فرهنگ صاحب مسئوليت بوده، نميتواند دليل متقني براي سپردن سکان عرصهاي باشد که ديگر وقت و ياراي آزمون و خطا را ندارد؟ دبير جديد هم فاقد هر گونه تجربه اجرائي يا محتوايي در اين عرصه است و تا مهلت اندکي که به پايان خدمت دولت دوم حسن روحاني باقي مانده و همگان ميدانيم با اتمام اين دوره، بنياد ملي مد و لباس همانند همه سازمانها، دستخوش تحولات بعد از انتخابات رياستجمهوري 1400 قرار خواهد گرفت، مدبرانهتر نبود همين يکسالواندي باقيمانده را هم با سلام و صلوات ميگذرانديم و کودک نوپاي مد ملي را با اين گماردنهاي ناگهاني و مطالعهنشده، به چنین روزی نمیانداختیم در چنين شرايطي که وقت طلاي اندک تا جشنواره نهم، صرف دورهميهاي تبليغاتي و نه چندان مهم و مؤثر ميشود، انتخاب دو موضوع بسيار کلان براي بخش مسابقه نهمين جشنواره مد و لباس کشور، چيزي جز از اين شاخه به آن شاخه پريدن و فرصتسوزي و از اينجا رانده و از آنجا ماندهشدن براي ظرفيتهاي فرهنگي و عظيم ملي نيست. پيکره نحيف مد بايد تيمار شود و مسير هموارتري را براي تعالي در اختيار بگيرد. آيا فجر نهم مد ميتواند دين خود را به گلستان و خراسان ادا کند موضوع مسابقه نهمين جشنواره مد و لباس فجر به دو استان گلستان و خراسان شمالي اختصاص يافته است. بايد ديد جاذبههاي فراوان تاريخي، جغرافيايي، طبيعي و فرهنگي دو استان گلستان و خراسان شمالي، چگونه بنمايه آثار هنرمندان حوزه مد و لباس قرار ميگيرد؟ آيا نهمين جشنواره مد و لباس فجر در اين فرصت بسيار اندک باقيمانده و انتشار فراخوان آن در دقيقه نود هم خير، بلکه در وقت اضافه، قادر است دين خود را به اين دو استان کهن ايرانزمين ادا کند؟ به اعتقاد پژوهشگران و فعالان مد، اين مجال اندک باقيمانده تا جشنواره نهم (بهمن 98) آنقدر کوتاه است که سنگ بزرگي به نشانه نزدن محسوب ميشود تا ارجنهادن به مفاهيم گردشگري و ايلياتي. با اين حال بنياد ملي مد و لباس در سه سال اخير کوشيده است با استفاده از سمبلها و نمادها و ظرفيتهاي ملي، پتانسيلهاي خاموش يا ازيادرفته کشور را با استفاده از جشنواره مد فجر که مهمترين رويداد ملي و سالانه است، بر سر زبانها بيندازد و تجربه دو دوره گذشته که به انتخاب موضوع اختصاص داشت، کاملا گوياي اين واقعيت است که ظرف بزرگ پتانسيلهاي فرهنگي، بومي، منطقهاي و قومي، در رده رسالت عظيمي که براي جشنواره مد فجر تعريف شده، به اشل کوچکي تبديل شده و در اقدامات ديرهنگام، تغييرات آني و تعويضهاي مديريتي شتابزده نميگنجد. باید طراح را آزاد گذاشت صداقتی، طراح لباس ایرانی ساکن ترکیه، معتقد است تعیین موضوع و محدودکردن طراح، عبث است. باید دست طراح و فشندیزاینر باز باشد تا بتواند طبق آنچه از پیرامون خود دریافت میکند، به ایده برسد و ایده را اجرائی کند. او به «شرق» میگوید: من اصلا نمیتوانم درک کنم که پتانسیلهای گردشگری یا موضوعاتی که بنیاد مد و لباس برای جشنواره فجر در نظر میگیرد، چه نقشی در تعالی مد ملی یا اسلامی دارد. تعیین موضوعات با هدف جلب توجه عمومی و انتخاب موضوع نظیر یک مکان هدف گردشگری، تنها زمانی مؤثر است که شما بخواهید به معماری نوینی بیندیشید. مفهوم لباس، پوشش و مد کاربرد دیگری در دنیای امروز دارد و بهخصوص طرح موضوعات خیلی کلان در یک رویداد مقطعی مثل جشنواره، مؤثر نیست. موضوع، برای طراحی استیجی جواب میدهد علی غفاری، تولیدکننده، به «شرق» میگوید: هدف بنیاد مد و لباس، تمرکززدایی از تهران و جلب توجه افکار جامعه مد به پتانسیلهای نهفته در مناطق مختلف کشور است. با این تفاوت که چون نگاه اقتصادی و خودکفایی به موضوع مد در کشور وجود ندارد و با توجه به نگاه جشنوارهای و نمایشگاهی که از سوی بنیاد ملی مد و لباس دنبال میشود، طبیعی است پرداختن به موضوعات بزرگی مثل مناطق بومی و قومی ایران، بهعنوان یک دغدغه شعاری و مقطعی از سوی بنیاد و متولیان اصلی جشنواره فکر دنبال شود. درحالیکه بر هیچکس پوشیده نیست که در دو دوره قبلی که «موضوع» به جشنواره مد و لباس فجر افزوده شد، نهتنها در دورههای هشتم و هفتم اتفاق خارقالعادهای برای توسعه بازار موضوعات ارائهشده (کاخ گلستان در سال ۹۶، منطقه مکران در سال ۹۷)، نیفتاد، بلکه به اعتقاد بنده، ارزشزدایی هم شد، چراکه تأثیر این اقدامات، مقطعی و کوتاهمدت است و طراح نه از روی دغدغه، بلکه به اجبار و برای دریافت مجوز شرکت در مسابقه و امکان حضور در جشنواره، با موضوع پیشنهادشده، درگیر میشود و پس از جشنواره هم، انگیزهای برای واکاوی بیشتر ندارد. ضمن اینکه تجربه دو دوره قبلی چه کمکی به برجستهشدن دو موضوع پیشنهادی کرد؟ بازار مد در همهجای دنیا، عکسالعمل مقطعی به موضوعات اینچنینی نشان میدهد و ایده اقتصادی موفقی نیست. ضمن اینکه مصرفکننده ترجیح میدهد لباسی بخرد که دستکم بتواند یک فصل یا دو فصل آن را بپوشد، نهاینکه با یکبار پوشیدن، از چشمش بیفتد و آن را کنار بگذارد. من معتقدم طرح موضوعات اینچنینی باید برای طراحی لباس استیجی دنبال شود و جامعه هدف هم خوانندگان یا پرفورمنسکاران باشند. بنیاد میتواند دغدغههای ملیتی خود را با جامعه هدف دیگری دنبال کند، ولی برای جشنواره فجر، طراح را آزاد بگذارد. خوب یادم هست که لباس یکی از بازیگران خانم که در جشن حافظ شرکت کرده بود، با الهام از میدان آزادی طراحی شده بود و همان یکبار هم پوشیده شد. همه ظرفیتها باید دیده شوند دبیر جدید بنیاد، تازه این مسئولیت را برعهده گرفته و شوربختانه هیچ سابقه اجرائیای در این عرصه ندارد و درحالحاضر مشغول رصد و مانیتورینگ و بازدید از رویدادهای ضعیفی است که هیچ حرفی در بازار خردهفروشی، عمدهفروشی و حتی بازار فشن (Fashion Market) ندارند رویدادهایی که بهجز در اکانت اینستاگرام، هیچ بازتابی در رسانهها ندارند و فاقد ارزشهای خبری هستند. بنابراین همچنان به سراغ حمید قبادی رفتیم، چراکه به صورت غیرمستقیم همچنان متولی نهمین جشنواره مد و لباس فجر است و هشت سال سکان را در دست داشت و «آمار» یکی از جذابترین بخش فعالیت حرفهای او بود. قبادی اکنون مشاور اجرائی معاون هنری وزیر فرهنگ و ارشاد است. او مردادماه به دلیل دوشغلهبودن، از دبیری کارگروه ساماندهی مد و لباس کشور استعفا داد، اما یکی از فعالترین مسئولان اجرائی در بنیاد بود که خود دغدغه ارتقای مد کشور را دارد و جاهطلبیهای سازندهای هم در این زمینه داشته است. او در مصاحبهای اختصاصی به «شرق» گفته بود استانهای کشور از پتانسیلهای فرهنگی و اجتماعی و حتی اقتصادی بالایی برخوردار هستند و سیاست بنیاد ملی مد و لباس کشور، ارجنهادن به این ظرفیتها و فراهمکردن شرایط مناسب برای معرفی اینها و امکان دیدهشدن برای تمام فعالانی است که گمنام و با زحمت در گوشهوکنار کشور کار میکنند. سوزندوزیهای بهجامانده از زنان خوشسلیقه سیستانوبلوچستان باید به جشنواره مد و لباس کشور وارد شود و ما موظف هستیم شرایطی را فراهم کنیم که این میراث گرانبها دیده شود. ما در دوره نخست که موضوع را به جشنواره اضافه کردیم، با استقبال طراحان مواجه شدیم. طرحهایی که بر مبنای موضوع پیشنهادی به دبیرخانه ارسال شدند، طرحهای خوبی بودند و برخی هم قابلیت تجاریشدن و تولید انبوه را داشتند. سال گذشته هم که موضوع مکران را به جشنواره مد و لباس فجر آوردیم و بخش بینالملل را در چابهار برگزار کردیم، بازتابهای گستردهای از منطقه آزاد و تهران داشتیم. جشنواره مد و لباس فجر فرصت و بهانه خوبی بود تا ظرفیتهای این منطقه دیده شود و مورد توجه مسئولان قرار گیرد. انتخاب کانسپت، حق طراح مد است حیدری، دانشجوی طراحی مد در دانشگاه الزهرا، به «شرق» میگوید: ارائه موضوع برای جشنواره عظیمی مانند جشنواره مد و لباس یعنی اینکه طراح باید در قالبی که بنیاد میخواهد فکر کند. کانسپت یکی از حلقههای مهم در زنجیره طراحی مد است، اما این حق طبیعی طراح است که بخواهد کانسپت مجموعه خود را با آگاهی و آزادی کامل انتخاب کند. ایجاد محدودیت برای طراح، آن هم طراح مد که باید بسیار خلاق و آزاد باشد و هیچ قیدوبندی او را محدود نکند، بازتاب مثبتی ندارد. من داشتم در اخبار جشنواره سرچ میکردم، متوجه شدم که دو استان خراسان شمالی و گلستان دارای جاذبههای گردشگری به غایت زیبا و فراوان هستند و از خود پرسیدم اینهمه کانسپت و محتوای جغرافیایی چگونه قرار است در محصولی مثل مد و لباس تجلی پیدا کند؟! ارتباط مثلا بازار روسها در استان گلستان با لباسی که زن امروزی در ایران به تن میکند چه میتواند باشد؟ ساعتها فکر کردم، اما به هیچ نتیجهای نرسیدم. طرح موضوعات بسیار کلان با هر هدفی، نتیجه معکوس دارد، چون اساسا جشنواره مد و لباس فجر که قرار است جای خالی هفتههای مد را بگیرد، نباید قربانی نگاه کنونی حاکم بر جشنواره شود. من با همکلاسیهای خودم صحبت کردم. بیشتر دانشجویان رشته طراحی مد سردرگم هستند و با این سیاست که ذهنیتشان در چارچوب جغرافیا یا موضوع محدود شود، مخالفند و قصد شرکت در جشنواره را ندارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.