|

نوآوري به سبک STI و DUI

هادي نيل‌فروشان. عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي

6- نوآوري به سبک STI و DUI

يکي از بهترين راه‌ها براي فهم پديده‌هاي اقتصادي-اجتماعي و از جمله نوآوري، دسته‌بندي آن پديده‌ها به انواع مختلف و شناخت هر يک از آن انواع است. يکي از محققان دانمارکي حوزه نوآوري با نام جِنسن (Jensen) با همراهي همکارانش در سال 2007 ميلادي، نوع‌شناسي جديدي را از نوآوري ارائه كردند که در فهم بهتر ما از مفهوم «نوآوري» تأثير برجسته‌اي داشته است. جنسن و همکارانش معتقد بودند نوآوري‌ها به طور کلي ذيل يکي از دو سبک ايدئال قرار مي‌گيرند: سبک نخست که آن را علم، فناوري و نوآوري يا (STI (Science, Technology and Innovation ناميدند همان مسيري است که اتفاقا عموم ما از نوآوري در ذهن داريم. مسيري که از علم (دانش مستندشده) آغاز مي‌شود، به خلق فناوري مي‌انجامد و نهايتا با پذيرش در بازار و تأمين علائق آن، نوآوري محقق مي‌شود اما آنها سبک دومي را هم براي نوآوري شناسايي و معرفي کردند که تا قبل از آن به اين درجه از وضوح به رسميت شناخته نشده بود. اين سبک از نوآوري با نام اقدام، استفاده و تعامل يا (DUI (Doing, Using, Interacting شناخته شده است. سبک دوم بر اين محور استوار است که بخشي از نوآوري‌ها مبتني بر دانش ضمني و پنهاني هستند که لزوما آن دانش با انجام تحقيقات کلاسيک (اعم از پايه و کاربردي) به دست نمي‌آيد، بلکه ضرورتا بايد درگير کار شد، تجربه کرد، استفاده کرد، به کار گرفت، با افراد صاحب تجربه و خبره وارد تعامل نزديک و چهره به چهره شد و خلاصه بايد ياد گرفت و بر اساس اين يادگيري شايستگي‌هايي را در درون بنگاه خلق كرد تا بتوان نوآوري ايجاد کرد. در واقع اگر واژگان کليدي سبک نخست نوآوري، عباراتي نظير تحقيق و توسعه، دانش مستندشده، مسير خطي نوآوري و مواردي نظير آن است، واژگان کليدي سبک دوم، مفاهيمي چون يادگيري، دانش ضمني، خلق شايستگي و نظاير آن خواهد بود. اجازه دهيد با يک مثال اين دوگانه را بيشتر و بهتر توضيح بدهيم. نوآوري در صنعت دارو نمونه بسيار خوبي از نوآوري سبک اول است. براي توسعه نوآوري‌هاي دارويي، فرايندها از تحقيقات شروع مي‌شوند، تحقيقاتي که بعضا بسيار بنيادين و پايه‌اي هستند، نتايج تحقيقات پايه وارد مسير تحقيقات کاربردي مي‌شوند و در ادامه فرمولاسيون و دانش فني ساخت يک داروي جديد توسعه مي‌يابد (خلق فناوري) و اين فرمولاسيون و داروي جديد به بازار عرضه مي‌شود. در صورتي که در بازار مورد اقبال قرار گيرد، در واقع مسير نوآوري محقق شده است. در نقطه مقابل، صنعتي که شايد هم به صنعت دارويي نزديک است و هم سبک نوآوري آن متفاوت است، صنعت تجهيزات پزشکي است. نوآوري در صنعت تجهيزات پزشکي عمدتا (درباره اين کلمه بيشتر خواهم گفت)، از سبک دوم نوآوري تبعيت مي‌کند، چراکه اصولا نوآوري در اين صنعت مستلزم تعامل مستمر با کاربران (اغلب پزشکان و متخصصان پزشکي و جراحي) و دريافت بازخورد از آنها در مرحله به مرحله توسعه محصول يا فرايند جديد است. دوست مهندسي در اين رشته که در يکي از کشورهاي پيشرفته صنعتي دکتراي خود را دريافت کرده است، براي من مي‌گفت که هرچند موضوع رساله وي ساخت يک تجهيز و ابزار جديد براي عمل جراحي قلب بوده، اما يکي از اساتيد مشاور وي از ابتدا يک پزشک جراح بوده و در تيم داوري رساله وي نيز پزشک جراح ديگري حضور داشته است. اين به خاطر آن است که توسعه نوآوري در اين صنعت، بدون استفاده‌کردن، به‌کارگرفتن، فوت و فن‌ها را از نزديک لمس‌کردن و تعامل مستمر با مشتريان اصولا امکان‌پذير نيست. حرف‌هاي گفتني درباره اين دوگانه بسيار است، ولي در اين مجال اندک مي‌خواهم يادآوري کنم که شايد نتوان هيچ صنعتي را يافت که سبک نوآوري آن مطلقا سبک يك يا دو باشد. اين دو سبک و کار ارزشمند آقاي جنسن، بيان دو نوع ايدئال هستند والا آنچه در واقعيت عمدتا روي مي‌دهد، عملا ترکيبي از سبک‌هاي نوآوري يك و دو است. اهميت اين سبک‌شناسي در اين است که مديريت راهبردي نوآوري ذيل اين دو سبک، دو مسير متفاوت و دو راه جداگانه خواهد داشت. بنابراين ضروري است قبل از طراحي هر راهبردي در حوزه نوآوري خودتان، سبک غالب نوآوري را در سطح بنگاه يا صنعت خودتان بشناسيد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.