|

محمد رزاقي، مدير هسته گزينش آموزش‌وپرورش شهر تهران:

يک گزينش خوب، پيشران ارزش‌هايي مانند توسعه، شايسته‌سالاري و سلامت اداري است

اعظم پويان. روزنامه‌نگار

در مسير رفتن به هسته گزينش آموزش‌وپرورش شهر تهران، آن هم در يک صبح زود سرد زمستاني مدام تلاش مي‌کردم بر اضطراب خود از اين حضور غلبه کنم تا مبادا روي گفت‌وگويم با محمد رزاقي، مدير هسته گزينش آموزش‌وپرورش شهر تهران اثر بگذارد. تجربه اين اضطراب براي کساني که حداقل يک‌بار گذرشان به خيابان فاطمي افتاده باشد، ملموس است. از لبخند ميزباني‌اش که بگذريم، نگاه تخصصي‌اش به امر گزينش و تلاش جدي‌اش براي آگاهي‌رساني به داوطلبان جهت آشنايي با حق و حقوقشان براي من نگاه ديگري را رقم زد. مي‌گويد در همين چند ماه حضور، اولويت را بر آگاهي‌بخشي گذاشته است. وقتي مي‌گويد براي اينکه دانشجويان دانشگاه فرهنگيان چشم‌بسته وارد حوزه آموزش‌وپرورش نشوند، همت کرده و کلاس به کلاس براي دانشجويان دانشگاه فرهنگيان از حق و حقوق خودشان و نظام سخن گفته است، باور کردم که تحولي بزرگ در هسته گزينش در راه است. اين گفت‌وگو به مناسبت ۱۵ دي که سي‌وهفتمين سالروز تأسيس گزينش به فرمان امام خميني‌(ره) است، انجام شده است.

‌ضرورت وجود گزينش در سازمان‌ها و نهادها چيست؟ تحقق و شکل‌گيري نظام اداري پويا و کارآمد مستلزم وجود تشکيلات سازمان‌يافته با قوانين و آيين‌نامه‌هاي منسجم از يک سو و وجود نيروي انساني متعهد و متخصص از سوي ديگر است. در اين ميان منابع انساني توانمند و متعهد مهم‌ترين عامل براي يک سازمان جهت دستيابي به اهداف سازماني محسوب مي‌شوند و سرمايه‌هاي انساني شايسته منشأ هرگونه تحول و نوآوري در سازمان به شمار مي‌روند. از اين رو لازم است سازمان‌هاي دولتي و اجرائي، نيروي انساني توانمند، تحصيل‌کرده، خلاق، سختکوش و داراي روحيه تعاون و همکاري را از ميان انبوهي از داوطلبان جذب کنند. استخدام و به‌کارگيري با اين رويکرد باعث بهبود عملکرد نظام اداري شده و به‌تبع آن کارآمدي ساختار اجرائي کشور و خدمت‌رساني مطلوب‌تر به عموم جامعه را تضمين مي‌کند. بر همين اساس و در اين چارچوب فلسفه وجودي گزينش قابل طرح و توجيه است و رسالت آن هم در فراهم‌سازي مؤلفه‌هاي شايسته‌سالاري و ضابطه‌مندي در جذب نيروي انساني کارآمد معنادار مي‌شود. اصل گزينش بديهي، عقلاني و جهان‌شمول است و اگر به همه کشورها نگاهي بيندازيم، مي‌بينيم اين فرايند گزينش در آنها وجود دارد و ضرورت آن در ساير کشورها نيز موضوع مهمي است اما تفاوت شکلي و فرايندي به تفاوت فرهنگي و باورهاي کشورها برمي‌گردد. نقطه اشتراک تمام کشورهاي مختلف در جذب نيروي انساني، تلاش براي جذب شايسته‌ترين افراد براي رسيدن به اهداف سازماني‌شان است. ‌کاربردي‌ترين روش‌هاي گزينش براي انتخاب بهترين نيروها در يک سازمان چيست؟ گزينش نيروي انساني نتيجه تجربه 37ساله اين نهاد در جمهوري اسلامي ايران از بدو تأسيس تاکنون است. به عبارتي پس از فرمان حضرت امام(ره) که چارچوب اصلي و نهادي اين گزينش را شکل داد، در يک دوره 13ساله اجرائي‌شدن فرايند گزينش و با تکيه بر تجارب حاصل‌شده در سال‌هاي 74 و 75 مجلس شوراي اسلامي با مبناقراردادن فرامين حضرت امام(ره) و با هدف اعمال سياست واحد در همه گزينش‌هاي کشور قانون گزينش را تصويب و به همه سازمان‌ها و دستگاه‌هاي دولتي ابلاغ کرد. ويژگي بارز اين قانون و آيين‌نامه اجرائي آن برخلاف آنچه تصور مي‌شود اين است كه يکي از روان‌ترين و سهل‌ترين ضوابط را مورد اشاره قرار داده است. آنچه در جذب نيروي انساني مورد توجه قانون‌گذار است هماني است که شارع مقدس از يک انسان داراي يکي از اديان مطرح‌شده در قانون اساسي انتظار دارد. روش گزينش در کشور ما که در سه حوزه اخلاقي، اعتقادي و سياسي صورت مي‌گيرد، همان روش‌هايي است که به‌طور معمول در ساير کشورها اعمال مي‌شود. با توجه به جامعيت قانون گزينش در کشور ما که هم از حقوق داوطلب يا متقاضي و هم از حقوق نظام صحبت مي‌کند، روش مطلوب براي انتخاب و جذب نيرو براي انتخاب اصلح است. ‌فرايندي که در گزينش طي مي‌شود، به چه صورت است؟ فرايندي که اکنون گزينش طي مي‌کند، استعلام از نهادهاي ذي‌صلاح، تحقيق از محل سکونت، کار يا تحصيل داوطلب به صلاحديد گزينش، سپس مصاحبه و طرح پرونده در شوراي هسته گزينش و نهايتا اعلام نظر است. يعني در گزينش هم تحقيقات داريم و هم مصاحبه‌اي با چارچوب مشخص از خود فرد و بعد در شوراي نظردهي هرکدام از اعضا با رأي مستقلي که دارند نظر مي‌دهند. داوطلب در صورت عدم دريافت پاسخ مثبت مي‌تواند در سه مرحله درخواست تجديد نظر كند. تجديد نظر اول توسط هسته گزينش انجام مي‌شود و در صورت عدم پاسخ مساعد مي‌تواند تجديد نظر دوم را در هيئت مرکزي گزينش پيگيري و نهايتا از طريق ديوان عدالت اداري حقوق خود را مطالبه كند. پس اين قانون جامعيتي در شيوه گزينش دارد که مي‌تواند تجربه خوبي براي ساير کشورها هم باشد. با اجراي کامل قانون هم از حقوق داوطلبان و هم از حقوق نظام مي‌توانيم صيانت کنيم. رهبر معظم انقلاب هم درباره گزينش مي‌فرمايند در گزينش سخت‌گيري و تساهل راه ندارد زيرا در يکي ‌حق مردم و در ديگري حق نظام مخدوش مي‌شود و جالب اينکه معظم‌ له به هر دو بخش توجه مي‌كنند. و در ادامه مي‌فرمايند آنچه مهم است رعايت حق فرد و نظام است؛ نه از حق فرد بايد گذشت و نه از حق نظام. همان‌طور که مستحضريد انصافا اين قانون جامعيت دارد. اگر اشکالاتي هم هست، برمي‌گردد به خطاي انساني و اين خطا در صورتي کم مي‌شود که خود فرد هم به حقوق خودش آگاه باشد تا خطاي انساني به حداقل برسد. ‌گزينش چه نقشي در توسعه و کارآمدي نيروي انساني و بهره‌وري سازماني دارد؟ اهداف و ارزش‌هاي کلان اجتماعي مانند قطب‌نمايي براي گزينش‌ها محسوب مي‌شوند و يک گزينش خوب در واقع پيشران ارزش‌هايي مانند توسعه و بهره‌وري و شايسته‌سالاري و سلامت اداري است. توسعه يعني پيشرفت مدام کيفيت زندگي از طريق مردم براي مردم. گزينش، کار تسطيح مسير توسعه را بر عهده دارد. فرايند توسعه امري درون‌زاست و البته خودجوش نيست. مردم يک جامعه حاملان توسعه هستند يعني پتانسيل لازم را دارند اما جامعه نيازمند عاملان و تسهيل‌گران توسعه است که در همه جوامع نيروهاي شاغل در سازمان‌ها و نهادهاي دولتي اين مهم را بر عهده دارند. مهم‌ترين ويژگي توسعه بعد از درون‌زابودن، متوازن‌بودن آن است. توازن توسعه نيازمند نيروهاي هماهنگ است. به همين دليل گزينش خوب مي‌تواند با کنترل منطقي و منصفانه ارزش‌هاي اخلاقي و ديني نيروهاي متقاضي جذب، به متوازن‌کردن تيم عاملان توسعه جامعه کمک شاياني کند. بهره‌وري هم بازدهي نيروهاي هر سازمان و نتيجه کار تيمي هم‌گرايانه است. ‌اکنون که گزينش انجام مي‌شود، چرا شاهد مشکلاتي مانند فساد در دستگاه‌ها هستيم؟ يکي از اقدامات مؤثر پيشگيرانه هر دستگاه در مبارزه با فساد دقت در انتخاب نيروي صاحب صلاحيت است و بخش اعظم مشکلات ما اين است فردي که صلاحيت ندارد در دستگاه منصوب مي‌شود. توجه به اين مهم مشکلات ما را در جامعه کم مي‌کند که شرط لازم در پيشگيري از فساد، گزينش دقيق افراد است اما کافي نيست. گزينش بخشي از کار است. در واقع بايد عملکرد نيرو دائما ارزيابي و در کنار اين مهم هم آموزش و آگاهي لازم داده شود. به نظر من خلأ اصلي در اين بخش است. در موضوع نظارت بر عملکرد نيرو و ارزيابي درست نيرو، آموزش لازم به نيروي انساني داده نمي‌شود و همين باعث مي‌شود نيروي انساني که اين مسير را طي کرده است، متأسفانه در شرايطي دچار مشکل شده و فسادي در مجموعه‌اي رخ مي‌دهد. ‌برنامه‌هاي مديريت هسته گزينش آموزش‌وپرورش شهر تهران در سال جاري و آتي چيست؟ هسته گزينش آموزش‌وپرورش شهر تهران يکي از پرکارترين و پرتراکم‌ترين هسته‌هاي گزينش است. متوسط ورودي سالانه پرونده در هسته شهر تهران بالاي 22 هزار پرونده است. اين پرونده‌ها مربوط به افرادي است که در طرح‌هاي استخدامي يا در آزمون‌هاي سراسري سازمان سنجش برای تحصيل در دانشگاه فرهنگيان شرکت مي‌کنند يا متقاضي کار در مدارس غيردولتي‌اند. اغلب پرونده‌هاي ما مربوط به نيروهايي است که متقاضي کار در مدارس غيردولتي‌اند. همه تلاش ما اين است که به آن شاخص‌هاي کمي و کيفي مطلوب و مورد نظر هيئت محترم مرکزي گزينش وزارت آموزش‌وپرورش برسيم. تاکنون اقدامات انجام‌شده عبارت‌ا‌ند از: طرح تبيين و توجيه ضوابط و مقررات و انتظارات گزينش با دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگيان. کلاس به کلاس با دوهزارو 300 دانشجوي دانشگاه فرهنگيان نشست داشتيم. به سؤالاتي که در ذهن دانشجوها بود پاسخ داديم و انتظاراتي را که دستگاه آموزش‌وپرورش از يک معلم دارد، برايشان تبيين کرديم. اين خيلي مي‌تواند کمک کند که فرد به حقوق و وظايف خودش آشنا شود و چشم‌بسته وارد حوزه آموزش‌وپرورش نشود. اين اقدام را با هدف پيشگيري و نيز آگاهي‌بخشي به نيروي انساني انجام داديم. همچنين بررسي و اعلام نظر درباره دوهزارو 800 نفر از داوطلبان تحصيل در دانشگاه فرهنگيان و شهيد رجايي که در آزمون سراسري شرکت کرده بودند و بررسي و اعلام نظر درباره گزينش 400 نفر از مشمولان استخدام حق‌التدريس که از نيروهاي پيش‌دبستاني و آموزش‌دهندگان نهضت سوادآموزي بودند، از ديگر اقداماتي است که سعي شد در کمترين زمان ممکن پاسخ داده شود. تا الان تکميل فرايند گزينش 9573 نفر که متقاضي اشتغال در مدارس غيردولتي و ديگر بخش‌ها بودند، انجام شده است. برنامه‌هايي که تا پايان سال در دست اقدام داريم، تکميل فرايند گزينش دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگيان و شهيد رجائي ورودي سال95 است. هر فردي که به دانشگاه فرهنگيان مي‌آيد به استخدام آزمايشي آموزش‌وپرورش در‌مي‌آيد و بعد از چهار سال دوره تحصيل بايد درباره استخدام رسمي (قطعي) اين افراد نظر دهيم. طرح ساماندهي به امور بخش‌هاي اداري مربوط به هسته گزينش و اصلاحات ساختاري بايد انجام شود. تکميل طرح نظارت و ارزيابي عملکرد نمايندگي‌هاي گزينش مستقر در مناطق 19گانه شهر تهران يکي از کارهاي اساسي است که ان‌شاءالله تا پايان سال تمام مي‌شود. سخن آخر اينکه، رويکرد هسته گزينش با توجه به نقش حاکميتي که دارد، پرهيز از ورود به جريان‌هاي سياسي، حزبي و قومي است. با توجه به اينکه گفتمان غالب در آموزش‌وپرورش تحول‌خواهي و تحول‌آفريني است، گزينش هم به دنبال اين است که بر اساس مفاهيم سند تحول بنيادين به سه راهبرد توجه ويژه داشته باشد؛ شناسايي کارهايي که قبلا انجام مي‌داديم و نبايد اکنون انجام داد. شناسايي اموري که تاکنون انجام نمي‌داديم ولي اکنون بايد انجام دهيم و مورد ديگر کارهايي که انجام مي‌دهيم و نياز به اصلاح دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.